IJstweeling

Voor mijn dochters

Oorspronkelijke titel The Ice Twins

© 2015 S.K. Tremayne

© 2015 Nederlandse vertaling Uitgeverij Prometheus en Lidwien Biekmann

Omslagontwerp dps Design & Prepress Studio

Foto omslag Alan Clarke/Arcangel Images

Opmaak binnenwerk ZetSpiegel, Best

www.uitgeverijprometheus.nl

isbn 978 90 446 2650 6

1

onze stoelen staan precies twee meter uit elkaar. We zitten met het gezicht naar het grote bureau, alsof we een stel zijn dat in relatietherapie zit – een gevoel dat ik maar al te goed ken. De kamer heeft twee enorme achttiende-eeuwse schuiframen zonder gordijnen, een dubbelportret van een sombere en steeds donkerder wordende hemel boven Londen.

‘Kan er wat licht aan?’ vraagt mijn echtgenoot. De jonge notaris, Andrew Walker, kijkt met een blik die een lichte irritatie lijkt te verraden op van zijn paperassen.

‘Maar natuurlijk,’ zegt hij. ‘Excuses.’ Hij drukt op een knop achter zich en twee hoge staande lampen vullen de kamer met een overdadige gele gloed. De imposante ramen zijn nu volledig zwart.

Ik zie mijn spiegelbeeld in het glas, gespannen, passief, knieën bij elkaar. Wie is die vrouw?

Ze is niet degene die ik vroeger was. Haar ogen zijn nog even blauw, maar ze staan verdrietiger. Haar gezicht is enigszins rond en bleek, en magerder dan vroeger. Ze is blond en nog redelijk knap, maar ook fletser, wat in verval geraakt; een vrouw van drieëndertig waar al het meisjesachtige lang geleden uit is verdwenen.

En haar kleren?

Een spijkerbroek die een jaar geleden in de mode was. Laarsjes van een paar jaar oud. Een lila trui van kasjmier, best mooi, maar eigenlijk afgedragen, met van die pluizen door de vele wasbeurten. Ik huiver als ik mezelf in het raam zie. Ik had me beter moeten kleden voor deze gelegenheid. Maar waarom eigenlijk? We zitten alleen maar bij de notaris. En we zijn ons leven volledig overhoop aan het gooien.

Van buiten komt een zacht gebrom van het verkeer, als het diepe, onrustige ademen van een dromende bedgenoot. Ik vraag me af of ik het Londense verkeer zal gaan missen, het altijd aanwezige, geruststellende gezoem; het lijkt op die telefoonapps waarmee je makkelijker inslaapt doordat ze het onophoudelijke ruisen van de bloedstroom in de baarmoeder nabootsen, met in de verte de vage hartslag van de moeder.

Mijn tweelingdochters hebben dat geluid ook gehoord, toen ze elkaar in mij omarmden. Ik weet nog dat ik ze op de tweede echo zag. Ze leken net twee van die heldhaftige symbolen op een wapenschild, identiek maar gespiegeld. De eenhoorn en de eenhoorn.

Erflater. Executeur-testamentair. Wettig. Testament…

Andrew Walker spreekt ons toe alsof we in een collegezaal zitten en hij de professor is die wat teleurgesteld is in zijn studenten.

Nagelaten. Overledene. Erfgenaam. Overlevende nakomelingen.

Mijn echtgenoot, Angus, zucht van nauwelijks verholen ongeduld. Ik ken die zucht: hij is verveeld, misschien zelfs geërgerd. Ik begrijp dat wel, maar ik begrijp ook waarom de notaris het zo aanpakt. Dit moet moeilijk zijn voor Walker. Hij heeft te maken met een boze, strijdlustige vader en een rouwende moeder, en hij moet een lastig legaat afhandelen: behoedzaamheid is geboden. Met zijn voorzichtige, langzame en precieze formuleringen probeert hij misschien wat afstand te scheppen, om zo grip op de ingewikkelde materie te krijgen. Wellicht is het de juridische tegenhanger van het strooien met medische termen. Hematomen in het duodenum en avulsies van de serosa, leidend tot fatale infantiele peritonitis. Hij wordt onderbroken door een ruwe stem.

‘Dit hebben we allemaal uit-en-te-na besproken.’

Is Angus aangeschoten? Zijn toon lijkt een lichte boosheid te verraden. Sinds het is gebeurd is Angus heel vaak boos. En drinkt hij ook nogal veel. Maar vandaag maakt hij beslist een heldere indruk, hij is waarschijnlijk nuchter.

‘We willen dit graag afgehandeld hebben voordat de klimaatverandering zich definitief heeft voltrokken. Begrijpt u wel?’

‘Meneer Moorcroft, zoals ik al heb gezegd is Peter Kenwood met vakantie. Als u dat liever hebt kunnen we wachten tot hij er weer is…’

Angus schudt zijn hoofd. ‘Nee. We willen het nu regelen.’

‘Dan zal ik alle documenten en alle daarop betrekking hebbende zaken opnieuw moeten doornemen, dat is vanuit mijn professionaliteit bezien nu eenmaal nodig. Daarnaast is het zo dat Peter zich… eh…’

Ik kijk op. De notaris aarzelt, en wordt formeler en voorzichtiger in zijn bewoordingen: ‘Zoals u bekend is, meneer Moorcroft, beschouwt Peter zichzelf als een oude vriend van de familie, en niet slechts als uw juridisch adviseur. Hij kent de omstandigheden. Hij kende uw grootmoeder, wijlen mevrouw Carnan, heel goed. Daarom heeft hij me gevraagd er ten anderen male voor te zorgen dat jullie allebei precies weten waar jullie aan beginnen.’

‘We weten wat we doen.’

‘Zoals jullie weten is het eiland nauwelijks bewoonbaar.’ Andrew Walker haalt wat ongemakkelijk zijn schouders op, alsof de verwaarloosde staat ervan op de een of andere manier de schuld van zijn kantoor is, maar hij er tegelijkertijd op uit is mogelijke juridische aansprakelijkheidsstelling te voorkomen. ‘Het vuurtorenwachtershuis is helaas een prooi van de elementen geworden, er is in geen jaren iemand geweest. Maar het staat ook op de monumentenlijst, dus volledig afbreken en nieuwbouw plegen is niet aan de orde.’

‘Ik weet het, ik ben er als kind vaak geweest. Dan speelde ik in het water tussen de rotsen.’

‘Maar bent u werkelijk op de hoogte van alle uitdagingen, meneer Moorcroft? Dit is beslist nogal een onderneming. De toegankelijkheid van het eiland is verre van ideaal, de slikvelden zijn bij hoogwater niet begaanbaar, en dan zijn er natuurlijk de diverse en niet te onderschatten problemen met de waterleiding, de verwarming en de elektrische voorzieningen… En de erfenis bevat geen geld, niets om…’

‘We zijn zo op de hoogte dat we er hoogtevrees van krijgen.’

Een korte stilte. Walker kijkt even naar mij, dan weer naar Angus. ‘Klopt het dat jullie je huis in Londen gaan verkopen?’

Angus staart terug. Kijkt hem enigszins schuin aan. Uitdagend.

‘Pardon? Wat heeft dat hiermee te maken?’

De notaris schudt zijn hoofd. ‘Peter maakt zich daar wat zorgen over. Omdat… eh… Gezien het verlies dat jullie zo recentelijk heeft getroffen… wil hij weten hoe dat precies zit.’

Angus werpt me een korte blik toe. Ik haal mijn schouders op, onzeker. Angus buigt een beetje naar voren.

‘Oké. Waarom ook niet. Ja. We gaan het huis in Camden verkopen.’

‘En de opbrengst is toereikend om de renovatie op Ell…’ Walker tuurt op zijn papier. ‘Ik weet niet precies hoe ik dit moet uitspreken. Ell…?’

‘Eilean Torran. Schots-Gaelisch. Het betekent Dondereiland. Torran Island.’

‘Ja. Natuurlijk. Torran Island. Dus jullie hopen dat de verkoop van jullie huidige woning voldoende geld zal opleveren om de renovatie van het vuurtorenwachtershuis op Torran te bekostigen?’

Ik krijg het gevoel dat ik iets moet zeggen. Ja, ik moet beslist iets zeggen. Angus doet al het werk. Maar mijn stilzwijgen heeft een geruststellende werking, mijn stil-zijn beschermt me als een cocon. Zoals altijd. Dat hoort echt bij mij. Ik ben altijd weinig spraakzaam geweest, je kunt het ook gereserveerd noemen, en dat irriteert Angus al jaren. Waar denk je aan? Vertel es. Waarom ben ik altijd de enige die wat zegt? En als hij dat zegt, haal ik meestal mijn schouders op en draai me om; niets zeggen zegt immers soms alles.

En hier zit ik nu, opnieuw in stilzwijgen gehuld. Terwijl ik luister naar mijn man.

‘We hebben al een dubbele hypotheek op het huis in Camden. Ik ben m’n baan kwijtgeraakt, rondkomen is niet makkelijk. Maar inderdaad, ik hoop dat we er wat op kunnen verdienen.’

‘Is er een koper?’

‘Staat te popelen.’ Angus moet overduidelijk moeite doen zijn woede in te houden, maar hij gaat door. ‘Mijn grootmoeder heeft het eiland aan mijn broer en mij nagelaten. Klopt dat?’

‘Zeker.’

‘En mijn broer verklaart – heel genereus van hem – dat hij het niet wil hebben. Klopt? Mijn moeder zit in een bejaardentehuis. Ja toch? Daarom is het eiland van mij, mijn vrouw en mijn dochter. Correct?’

Dochter. Enkelvoud.

‘Volledig juist…’

‘Dat is dan duidelijk. Toch? We willen verhuizen. We willen echt verhuizen. Ja, het is in slechte staat. Ja, het is een bouwval. Maar we redden het daar wel. We hebben immers’ – Angus gaat wat achterover zitten – ‘voor hetere vuren gestaan.’

Ik kijk, heel aandachtig, naar mijn echtgenoot.

Als ik hem nu voor het eerst zou zien, zou ik hem nog steeds een zeer aantrekkelijke man vinden. Een lange, knappe man van in de dertig, met een niet onprettig aandoend stoppelbaardje van drie dagen. Donkere ogen, mannelijk, krachtig.

Toen we elkaar ontmoetten had Angus ook een beginnend baardje, en ik vond dat wel leuk; ik vond het leuk hoe het zijn kaaklijn accentueerde. Hij was een van de weinige mannen die ik ooit had gezien op wie het woord ‘knap’ van toepassing was, zoals hij daar zat in die grote, lawaaiige tapasbar in Covent Garden.

Hij zat aan een grote tafel, te midden van een groep jolige vrienden, allemaal zo rond de vijfentwintig. Ik zat met een paar vriendinnen aan een tafel ernaast. We waren wat jonger, maar even vrolijk. De rioja vloeide rijkelijk.

En zo is het gekomen. Een van de jongens grapte wat naar ons; een van ons antwoordde met een plagerige terechtwijzing. Vervolgens mengden beide gezelschappen zich: we verschoven van plaats, ruilden van stoel, lachten en maakten grappen, en we stelden ons aan elkaar voor: dit is Zoe, dit is Sacha, dit is Alex, Imogen, Meredith…

Dit is Angus Moorcroft en dit is Sarah Milverton. Hij komt uit Schotland en hij is zesentwintig. Zij is half Engels, half Amerikaans, en ze is drieëntwintig. En nu blijven jullie de rest van jullie leven samen.

De geluiden van het spitsuur nemen in sterkte toe en maken een einde aan mijn overpeinzingen. Andrew Walker laat Angus nog een paar documenten tekenen. Wat ken ik die procedure goed! We hebben het afgelopen jaar zo veel documenten getekend. Papierwerk dat volgt op rampspoed.

Angus buigt zich over het bureau en zet zijn handtekening. Zijn hand lijkt te groot voor de pen. Ik draai me half om en staar naar het schilderij van de Old London Bridge op de geel geverfde muur. Ik wil nog even doorgaan met mijmeren en zo mezelf wat afleiding bezorgen. Ik wil terugdenken aan die eerste avond met Angus.

Alles staat me nog heel levendig voor de geest. Van de muziek, Mexicaanse salsa, tot de middelmatige tapas: felrode patatas bravas en wat zurige witte asperges. Ik weet nog hoe de anderen langzaam om ons heen verdwenen – moet de laatste metro halen, moet echt gaan slapen – alsof ze allemaal aanvoelden dat hij en ik elkaar hadden gevonden, dat dit iets was wat belangrijker was dan een gewone vrijdagavondflirt.

Wat kan het leven toch snel een andere wending nemen. Hoe zou mijn leven er nu uitzien als we aan een andere tafel waren gaan zitten, als we naar een ander café zouden zijn gegaan? Maar de keuze was op dat café, die avond en die tafel gevallen, en tegen middernacht zat ik daar alleen, naast die lange vent: Angus Moorcroft. Hij vertelde dat hij architect was, dat hij Schots was, én vrijgezel. Vervolgens vertelde hij een slimme grap, iets waarvan ik pas even later in de gaten had dat het een grap was. En terwijl ik erom lachte, merkte ik dat hij me diep en vragend aankeek.

Dus keek ik hem ook aan. Zijn ogen waren donkerbruin en hij keek ernstig; hij had slagen in zijn haar, dat dik en volkomen zwart was; zijn tanden waren wit en staken fraai af tegen zijn rode lippen en donkere stoppels, en het antwoord was onmiskenbaar. Ja.

Twee uur later stonden we elkaar licht aangeschoten in een hoekje van Covent Garden Piazza te zoenen. De maan scheen ons goedkeurend bij. Ik herinner me nog de glinstering van de natte keitjes tijdens onze omhelzing en de heerlijke, frisse avondlucht. Diezelfde nacht nog sliepen we met elkaar.

Minder dan een jaar later trouwden we. Een kleine twee jaar later werden de meisjes geboren: een eeneiige tweeling. En nu is er nog maar één van hen over.

Ik voel de pijn weer opkomen en ik moet op mijn hand bijten om een huivering te onderdrukken. Wanneer zou dat ophouden? Misschien nooit? Het lijkt wel een oorlogswond, een onderhuidse granaatscherf, die langzaam, in een aantal jaren, naar de oppervlakte komt.

Misschien moet ik inderdaad iets zeggen, om de pijn te dempen, mijn gedachten tot rust te brengen. Ik zit hier al een halfuur, gedwee en stil, als een puriteinse huisvrouw. Ik laat Angus veel te vaak het woord doen, als compensatie voor wat ik niet kan opbrengen. Maar nu moet het maar eens afgelopen zijn.

‘Als we het eiland opknappen, is het misschien wel een miljoen waard.’

Beide mannen draaien zich abrupt in mijn richting. Ze zegt iets!

‘Dat uitzicht,’ zeg ik, ‘is alleen al een miljoen waard, dat zicht op de Sound of Sleat. Met Knoydart in de verte.’

Ik zorg ervoor dat ik het goed uitspreek: ‘Sleat’ moet rijmen op ‘kreet’. Ik heb mijn huiswerk gedaan; ik weet het allemaal precies, ik heb foto’s en andere informatie gegoogeld.

Andrew glimlacht beleefd.

‘En, eh, bent u er al geweest, mevrouw Moorcroft?’

Ik bloos, terwijl ik me niet schaam.

‘Nee. Maar ik heb foto’s gezien en erover gelezen, het is een van de beroemdste vergezichten van Schotland, en het eiland is helemaal privé.’

‘Zeker. Ja. Hoewel…’

‘Een huis in het dorpje Ornsay, op het vasteland, een kleine kilometer van Torran…’ Ik kijk naar een notitie op mijn telefoon, hoewel ik de gegevens uit m’n hoofd ken. ‘Op 15 januari is dat verkocht voor zevenhonderdvijftigduizend. Vier slaapkamers, een mooie tuin en een kleine veranda. Leuk huis, maar niet bepaald een villa. Maar het had een magnifiek uitzicht op de Sound, en dat levert geld op. Zevenhonderdvijftig mille.’

Angus kijkt me aan en knikt bemoedigend. Hij doet mee.

‘Ja. En als we het opknappen kunnen we vijf slaapkamers maken, de cottage is groot genoeg. Een halve hectare tuin… Het kan beslist een miljoen waard worden. Makkelijk.’

‘Nou… het is op dit ogenblik nauwelijks vijftigduizend waard, meneer Moorcroft, maar zeker, het heeft beslist potentie.’

De notaris glimlacht moeizaam. Ik vraag me ineens nieuwsgierig af waarom hij ons toch zo overduidelijk ervan probeert af te houden naar Torran te verhuizen? Wat weet hij? Is Peter Kenwood hier ook op een andere manier bij betrokken? Willen ze misschien zelf een bod doen? Dat zou helemaal niet zo onwaarschijnlijk zijn: Kenwood weet al jaren van Torran, hij kende Angus’ grootmoeder, hij zou volledig op de hoogte kunnen zijn van de potentiële waarde ervan.

Was dat hun plan? Zo ja, dan zou de uitvoering ervan verbluffend simpel zijn. Wacht eerst tot de grootmoeder van Angus doodgaat. Zet dan de kleinkinderen onder druk, vooral dat rouwende, verwarde stel: in een shock door de dood van hun kind en tot over de oren in de financiële problemen. Bied ze honderdduizend, het dubbele van wat het waard is, maak een gulle en sympathieke indruk, zorg voor een warme maar bedroefde glimlach. Het is zwaar voor jullie, maar wij kunnen hulp bieden, dit probleem moet worden opgelost. Hier tekenen graag…

Daarna is het een makkie. Stuur een buslading Poolse klussers naar Skye, investeer tweehonderdduizend, wacht een jaar tot de klus geklaard is.

Dit prachtige landgoed, gelegen op een privé-eiland in de beroemde Sound of Sleat, is te koop voor 1,25 miljoen pond (vraagprijs)…

Was dat echt wat ze van plan waren? Andrew Walker staart me aan en ik voel me heel even schuldig. Dit is vast verschrikkelijk onrechtvaardig, zoals ik over Kenwood en Partners denk. Maar wat hun beweegredenen ook mogen zijn, ik ga me dit eiland niet laten afnemen: het is mijn vluchtweg, een ontsnapping aan het verdriet, de herinneringen, de schulden en de twijfels.

Ik heb er te veel over gedagdroomd. Naar de foto’s op het scherm van mijn laptop gestaard, om drie uur ’s nachts, in de keuken. Terwijl Kirstie in haar kamertje sliep en Angus, bedwelmd door whisky, in bed lag. Dan staarde ik naar de kristalheldere schoonheid. Eilean Torran. In de Sound of Sleat. Verloren in de lieflijkheid van de Binnen-Hebriden, dit prachtige bezit, een heel eigen eiland.

‘Oké. Nog een paar handtekeningen graag,’ zegt Andrew Walker.

‘En dan zijn we klaar?’

Een lange stilte.

‘Ja.’

Een kwartier later verlaten Angus en ik de geel geverfde kamer; via de rood geverfde gang lopen we de vochtige oktoberavond in. We zijn op Bedford Square, Bloomsbury.

Angus heeft de documenten in zijn rugzak. De aktes zijn gepasseerd; alles is geregeld. Mijn wereld is een andere geworden; mijn gemoedstoestand is dienovereenkomstig verbeterd.

Grote rode bussen dreunen door Gower Street, twee rijen wezenloze gezichten staren naar buiten.

Angus legt een hand op mijn arm. ‘Goed van je.’

‘Wat?’

‘Dat je dat plotseling zei. Goeie timing. Ik was bang dat ik hem een klap op z’n bek zou geven.’

‘Ik ook.’ We kijken elkaar aan. Veelbetekenend en verdrietig. ‘Maar we hebben het gedaan. Toch?’

Angus glimlacht. ‘Ja lieverd, we hebben het gefikst.’ Hij trekt de kraag van zijn jas omhoog, tegen de regen. ‘Maar Sarah… Ik moet dit echt nog één keer vragen: weet je het absoluut zeker?’

Ik trek een gezicht en hij zegt snel: ‘Oké, oké. Ja dus. Maar denk je nog steeds dat het een goede beslissing is? Wil je dit’ – hij gebaart naar de rij gele lichten van Londense taxi’s, glinsterend in de regen – ‘wil je dit echt allemaal opgeven? Achter je laten? Op Skye is het heel erg stil.’

‘Een man die genoeg heeft van Londen,’ zeg ik, ‘is te vaak natgeregend.’

Angus lacht. En komt dichterbij. Zijn bruine ogen zoeken de mijne, misschien zoeken zijn lippen mijn mond wel. Ik streel zijn bestoppelde wang en geef hem een kus, ik snuif zijn geur op: hij ruikt niet naar whisky. Hij ruikt naar Angus. Zeep en mannelijkheid. Schoon en krachtig, de man die ik liefhad. Heb. Altijd lief zal hebben.

Misschien gaan we vanavond wel met elkaar naar bed, voor het eerst sinds te veel weken. Misschien komen we hier overheen. Kun je híer ooit overheen komen?

We lopen hand in hand de straat door. Angus knijpt stevig in mijn vingers. Hij heeft het afgelopen jaar vele uren mijn hand vastgehouden: toen ik in bed lag te huilen, onophoudelijk en niet bij machte iets uit te brengen, nacht na nacht; tijdens de gehele duur van Lydia’s verschrikkelijke begrafenis, van ‘Ik ben de opstanding en het leven’ tot en met ‘Blijf ons immer nabij’.

Amen.

‘Ondergrondse of bus?’

‘Ondergrondse,’ zeg ik. ‘Sneller. Ik wil Kirstie het goede nieuws vertellen.’

‘Ik hoop dat zij dat ook zo ziet.’

Ik kijk naar hem. Nee.

Zelfs een greintje onzekerheid zou nu funest zijn. Als ik me dingen ga afvragen, begint de twijfel toe te slaan en zullen we er nooit uit komen.

Ik praat bijna automatisch en heel snel: ‘Tuurlijk Angus, dat zal ze zeker. Een eigen vuurtoren, stel je voor, die frisse lucht, herten, dolfijnen…’

‘Oké, maar vergeet niet dat jij vooral foto’s hebt gezien die in de zomer zijn genomen. Terwijl de zon scheen. Het is er niet altijd zo. In de winter is het erg donker.’

‘Nou, dan gaan we ons ’s winters, hoe noem je dat, ingraven en verdedigen tegen de vijand. Avontuurlijk.’

We zijn bijna bij de ondergrondse. Een zwarte zwerm forenzen verdwijnt in een trapgat: een mensenmassa die wordt verzwolgen door de London Underground. Ik draai me even om en kijk naar de mist die in New Oxford Street hangt. De herfstnevels van Bloomsbury zijn eigenlijk een soort spoken, zichtbare echo’s van Bloomsbury’s middeleeuwse moerassen. Dat heb ik ergens gelezen.

Ik lees veel.

‘Kom je?’

Ik pak zijn hand en via onze vingers verbonden dalen we af in de ondergrondse; we doorstaan drie haltes in de drommen van het spitsuur, tegen elkaar aangedrukt, en daarna persen we ons in de ratelende liften van Mornington Crescent, en als we boven komen rennen we meer dan dat we lopen.

‘Hé,’ zegt Angus lachend. ‘Het zijn de Olympische Spelen niet!’

‘Ik wil het aan onze dochter vertellen!’

En dat is wat ik nu heel graag wil. Ik wil de dochter die we nog hebben nu eens goed nieuws vertellen, leuk nieuws: iets blijs en hoopgevends. Haar tweelingzusje Lydia stierf vandaag precies veertien maanden geleden – wat erg eigenlijk dat ik dat nog steeds zo precies bijhou – en ze heeft meer dan een jaar verschrikkelijk verdriet gehad om iets wat voor mij niet voorstelbaar is: het verlies van haar eeneiige tweelingzusje, haar tweede ziel. Ze is in een diep isolement geraakt, dat al veertien maanden duurt. Maar nu kan ik haar daaruit bevrijden.

Frisse lucht, bergen, lochs. En uitzicht over zee tot aan Knoydart.

Ik loop op een drafje naar de deur van het grote witte huis dat we nooit hadden moeten kopen, het huis dat te duur voor ons is geworden.

Imogen staat bij de deur. Het huis ruikt naar eten voor kinderen, schoon wasgoed, verse koffie, en het is er licht. Ik zal het missen. Misschien.

‘Immy, fijn dat je wilde oppassen.’

‘Kom op, zeg. Maar vertel eens: gaat het allemaal door?’

‘Ja, we hebben het, we gaan verhuizen!’

Imogen klapt in haar handen van blijdschap: mijn slimme, donkerharige, elegante vriendin die me alle jaren sinds de universiteit trouw is gebleven; ze buigt zich naar me toe en omhelst me, maar ik duw haar glimlachend van me af.

‘Ik móet het haar vertellen, ze weet nog van niks.’

Imogen grijnst. ‘Ze is in haar kamer met dat dagboek van die loser.’

‘Pardon?’

‘Ze zit dat boek te lezen, Het leven van een loser.’

Ik been de hal door, ga de trap op en stop even bij de deur waarop staat: hier woont kirstie en kloppen, samengesteld met onhandig uit glitterpapier geknipte letters. Ik klop, volgens de instructies.

Dan hoor ik een zacht ‘mmm-mmm’. Haar versie van: Ja, binnen.

Ik doe de deur open en daar zit mijn meisje van zeven, met gekruiste benen op de grond, in haar schooluniform – zwarte broek, witte polo – met haar neus vol sproeten in een boek: een beeld van onschuld, maar ook van eenzaamheid. Ik word overmand door zowel liefde als verdriet. Ik wil het leven zo graag fijner voor haar maken, haar helpen weer te herstellen, zo goed als ik kan.

‘Kirstie…’

Ze antwoordt niet. Leest nog. Zo doet ze soms. Dan speelt ze een spelletje: ik zeg lekker niets. Dat is ze steeds vaker gaan doen, het afgelopen jaar.

‘Kirstie. Moemin. Kirstie-lief.’

Nu kijkt ze op, met die blauwe ogen die ze van mij heeft, maar dan nog blauwer. Hebriden-blauw. Haar blonde haar is bijna wit.

‘Mama.’

‘Ik heb nieuws, Kirstie. Goed nieuws. Geweldig nieuws.’

Ik ga op de grond zitten, naast haar, tussen haar pinguïns, Luipie de knuffelluipaard en de Pop Met Eén Arm, en ik vertel Kirstie alles. In een soort spraakwaterval. Dat we naar een bijzondere plek gaan verhuizen, een nieuwe plek, waar we opnieuw kunnen beginnen, een plek die heel mooi en fris en sprankelend is: ons eigen eiland.

Kirstie kijkt me de hele tijd aan. Haar ogen knipperen nauwelijks. Ze neemt alles in zich op. Zegt niets, passief, als in een trance, en ze speelt mijn eigen stilzwijgen naar me terug. Ze knikt en glimlacht zwakjes. Wat in de war misschien. Het is stil in de kamer. Ik heb niets meer te vertellen.

‘Nou,’ zeg ik. ‘Hoe vind je dat? Verhuizen naar ons eigen eiland? Vind je dat niet spannend?’

Kirstie knikt zachtjes. Ze kijkt naar haar boek, slaat het dicht, en dan kijkt ze weer naar mij en vraagt: ‘Mama, waarom noem je me steeds Kirstie?’

Ik zeg niets. De stilte galmt door de kamer. Dan vraag ik: ‘Wat zeg je lieverd?’

‘Waarom noem je me steeds Kirstie, mam? Kirstie is dood. Kirstie is doodgegaan. Ik ben Lydia.’

2

ik staar kirstie aan. Probeer te glimlachen. Probeer niet te laten merken hoe geschokt ik ben.

Dit moet haast wel onderdrukte rouw zijn die bij haar bovenkomt, in het zich ontwikkelende brein van Kirstie; een verwarring die alleen voorkomt bij tweelingen die hun wederhelft verliezen. Ik ben eraan gewend dat sommige dingen anders zijn bij mijn dochters – mijn dochter.

Vanaf het moment dat mijn eigen moeder in de winterkou uit Devon naar onze kleine flat in Holloway was komen rijden, vanaf het moment dat ze naar de tweelingzusjes keek die samen in hun wiegje lagen, de twee identieke baby’tjes die op elkaars duimpje zogen, vanaf het moment dat ik de verblufte, verbaasde, bijna euforische glimlach op het gezicht van mijn moeder zag verschijnen en de oprechte verbazing in haar opengesperde ogen zag, vanaf dat moment wist ik dat het krijgen van een tweeling nog indrukwekkender is dan het unieke maar toch ook weer ‘gewone’ wonder van vader of moeder te worden. Met een tweeling – vooral een eeneiige – breng je genetische beroemdheden ter wereld. Mensen die indruk maken door het simpele feit dat ze bestaan.

Indrukwekkend en heel erg anders.

Mijn vader gaf ze zelfs een bijnaam: IJstweeling. Omdat ze waren geboren op de koudste, ijzigste dag van het jaar, met hun ijsblauwe ogen en sneeuwblonde haar. Die bijnaam had ook iets triests, dus ik heb hem nooit echt gebruikt. Toch kon ik niet ontkennen dat die naam op een bepaalde manier wel klopte. Hij paste bij het mysterieuze dat ze hadden.

Want tweelingen kunnen een heel bijzondere band hebben: ze hadden zelfs een speciale naam voor elkaar.

In dat licht bezien zou deze verontrustend bedaarde mededeling van Kirstie – Mam, ik ben Lydia, Kírstie is doodgegaan – gewoon ook een voorbeeld kunnen zijn van het tweelinggevoel, gewoon iets wat voortkomt uit hun bijzondere relatie tot elkaar. Maar toch merk ik dat ik paniek voel opkomen en zelfs bijna moet huilen. Omdat Kirstie me zo aan Lydia herinnert. En omdat ik me zorgen om haar maak.

Wat voor akelig waanidee heeft zich meester van haar gemaakt dat ze deze verschrikkelijke dingen zegt? Mam, ik ben Lydia. Kirstie is doodgegaan. Waarom noem je me steeds Kirstie?

‘Het is bijna bedtijd, schatje,’ zeg ik tegen Kirstie. Ik zeg het opzettelijk heel rustig, maar die rust is gespeeld.

Ze staart me kalm aan met haar blauwe ogen, sprekend haar zusje. Boven ontbreekt een melktand. Onderin zit er één los. Dit is iets nieuws, tot de dood van Lydia hadden ze beiden een volkomen gaaf gebit; ze begonnen allebei laat met wisselen.

Kirstie houdt het boek iets omhoog en zegt: ‘Maar ik moet nog maar drie bladzijden en dan heb ik het hoofdstuk uit. Wist je dat?’

‘Echt waar?’

‘Ja kijk, hier is het einde, mam.’

‘Oké, dan doen we die drie pagina’s nog. Vind je het leuk om ze voor te lezen?’

Kirstie knikt en kijkt in haar boek; ze begint hardop te lezen.

‘Ik moest mezelf helemaal in wc-papier wikkelen tegen onder…’

Ik buig me naar haar toe, wijs het woord aan en help haar een beetje. ‘Onderkoe…’

‘Nee mam.’ Ze lacht zachtjes. ‘Nee. Ik weet het. Ik kan het wel lezen!’

‘Oké.’

Kirstie doet haar ogen dicht, dat doet ze als ze heel hard nadenkt; dan doet ze ze weer open en leest voor: ‘…tegen onder-koe-ling.’

Gelukt. Best een moeilijk woord. Maar ik ben niet verbaasd. Ze is de laatste tijd plotseling enorm vooruitgegaan met lezen. Hoe zou…?

Ik dwing mezelf aan iets anders te denken.

Het is stil in de kamer, afgezien van het geluid van Kirsties stem. Ik neem aan dat Angus beneden is met Imogen, ver weg in de keuken; misschien zijn ze een glaasje wijn aan het drinken om het nieuws te vieren. En waarom ook niet? Er zijn te veel slechte dagen geweest, met slecht nieuws, veertien maanden lang.

‘Zo heb ik dus een heel stuk van mijn va-kan-tie door-ge-bracht…’

Ik sla mijn arm om Kirsties schouder en kus haar zachte blonde haar. Zij leest gewoon door. Ik voel iets in mijn dijbeen prikken. Iets waar ik op zit. Voorzichtig, om haar niet uit haar concentratie te halen, breng ik mijn hand ernaartoe. Ik probeer niet te denken aan wat ze zei.

Het is een klein stukje speelgoed, een plastic draakje dat we in de London Zoo hebben gekocht. Maar dat was voor Lydia. Zij was helemaal weg van draken, krokodillen, alle enge reptielen en monsters; Kirstie hield – houdt – meer van leeuwen en luipaarden, van zachtere, beweeglijke, leukere beesten met een vacht, zoogdieren dus vooral. Dat was een van de dingen waarin ze verschilden.

‘Toen ik vandaag op school kwam… deed iedereen om me heen heel idioot.’

Ik bekijk het plastic draakje, speel er gedachteloos mee in mijn hand. Waarom ligt het hier op de grond? Angus en ik hebben in de maanden nadat het was gebeurd al het speelgoed van Lydia uitgezocht en in dozen gedaan. We konden het niet over ons hart verkrijgen het weg te doen; dat was te definitief, te primitief. Dus hebben we alles, speelgoed en kleren, alles wat echt van Lydia zelf was geweest, op de vliering weggeborgen: symbolisch begraven op een plek boven ons hoofd.

‘Het pro-bleem met de KaasTik is dat je hem pas kwijt-raakt als je hem aan iemand anders door-geeft…’

Lydia was helemaal weg van het plastic draakje. Ik kan me nog precies de middag herinneren dat we het kochten; Lydia huppelde door Regent’s Park Road, zwaaide triomfantelijk met de draak door de lucht, droomde van een eigen huisdraakje, en we moesten er allemaal om lachen. Ik word er intens verdrietig van, dus ik laat het ding zonder dat Kirstie het ziet in mijn broekzak glijden en probeer wat te bedaren. Ik luister nog een paar minuten naar haar, tot ze het hoofdstuk uit heeft. Ze slaat het boek met tegenzin dicht en kijkt me aan: onschuldig, afwachtend.

‘Oké lieverd. Nu echt slapen.’

‘Maar mama.’

‘Niks maar mama. Kom op, Kirstie.’

Stilte. Dit is de eerste keer dat ik haar naam noem sinds ze zei wat ze zei. Kirstie kijkt me aan, verward, fronsend. Gaat ze die verschrikkelijke woorden herhalen?

Mam, ik ben Lydia. Kírstie is doodgegaan. Waarom noem je me steeds Kirstie?

Mijn dochter schudt haar hoofd, alsof ik iets ontzettend doms doe. Dan zegt ze: ‘Oké, we gaan slapen.’

We? We? Wat bedoelt ze met ‘we’? Een stille, verraderlijke angst sluipt op me af, maar ik verzet me ertegen. Ik wil niet bang zijn. Maar dat ben ik wel. Bang om niets.

We?

‘Oké. Welterusten liefje.’

Dit is morgen allemaal voorbij. Absoluut. Als Kirstie gewoon gaat slapen en morgenochtend weer wakker wordt, is al deze vervelende verwarring in rook opgegaan, net als haar dromen.

‘Goed mama. We kunnen zelf onze pyjama aantrekken, hoor.’

Ik glimlach en antwoord neutraal. Als ik deze verwarring niet negeer, wordt die waarschijnlijk alleen maar erger. ‘Prima, maar we moeten wel opschieten. Het is echt laat. En morgen is het weer een schooldag.’

Kirstie knikt wat melancholiek. Ze kijkt me aan.

School.

School.

Nog een bron van verdriet.

Ik weet, het doet me pijn en ik voel me er schuldig over, dat ze school niet zo leuk vindt. Niet meer. Ze vond het er heerlijk toen ze haar zusje bij zich in de klas had. De IJstweeling waren toen nog de Gezusters Belhamel. Elke schooldag zette ik ze ’s ochtends op de achterbank van de auto in de gordels, en terwijl ik door Kentish Town Road reed in de richting van St Luke’s, keek ik naar ze in de achteruitkijkspiegel, zoals ze daar zaten in hun schooluniform; ze fluisterden en stootten elkaar aan, wezen naar mensen op straat, gierden om de grapjes die alleen zij begrepen, hun tweelinggrapjes, grapjes die ik nooit helemaal kon volgen.

Altijd als we daar zo reden, echt élke ochtend, werd ik overspoeld door trots en liefde, en toch ook, soms, door verbijstering, omdat de meisjes zo volledig op elkaar gericht waren. Verenigd in hun tweelingtaal.

Je voelde je al snel een beetje buitengesloten, iemand die in het leven van ieder van hen minder belangrijk was dan de identieke tegenpool met wie ze de hele dag door samen waren. Desondanks aanbad ik ze. Ik voelde eerbied voor ze.

En dat is nu allemaal weg: nu gaat Kirstie alleen naar school, zonder iets te zeggen. Ze zit op de achterbank en zwijgt. Ze staart als in een trance naar een wereld die niet leuk meer is. Ze heeft op school nog wel vriendinnen, maar die hebben Lydia niet vervangen. Niets zal Lydia ook maar in de verste verte kunnen vervangen. Misschien is dit dus ook wel een goede reden om uit Londen weg te gaan: een nieuwe school, nieuwe vriendinnen, een speelplaats waar de geest van haar tweelingzus niet giechelend en gebarend rondwaart.

‘Tandengepoetst?’

‘Heeft Immy gedaan, na ’t eten.’

‘Oké, snel naar bed dan. Zal ik je even instoppen?’

‘Nee. Nou eh… Ja…’

Ze heeft het niet meer over ‘we’. Is die malle maar verontrustende verwarring verdwenen? Ze klimt in bed en legt haar hoofd op het kussen. Ze ziet er zo ineens heel klein uit. Alsof ze weer een peuter is.

Kirstie knippert met haar ogen en houdt Luipie stevig tegen haar borst geklemd, en ik buig me voorover om te controleren of het nachtlampje nog werkt.

Zoals ik dat al zes jaar bijna elke avond doe.

De meisjes waren vanaf dat ze heel klein waren verschrikkelijk bang in het donker; ze begonnen dan angstig te gillen. Na ongeveer een jaar kregen we door waarom dat zo was: in het pikdonker konden ze elkaar niet zien. Daarom zorgden Angus en ik er altijd met een bijna vrome toewijding voor dat de meisjes nooit zonder lichtbron zaten: er was altijd een lamp of een nachtlichtje in de buurt. Zelfs toen ze ieder hun eigen kamer kregen wilden ze ’s nachts nog steeds een lampje aan, alsof ze elkaar door de muur heen zouden kunnen zien als er maar genoeg licht was.

Natuurlijk vraag ik me af of deze angst uiteindelijk langzaam zal overgaan nu een van beiden voorgoed is verdwenen en nooit meer kan worden gezien. Maar ze blijft er last van houden. Als een ziekte die maar niet over wil gaan.

Het nachtlampje doet het.

Ik zet het op het nachtkastje en wil me net omdraaien om naar de deur te lopen als Kirstie plotseling haar ogen opendoet en me strak aankijkt. Beschuldigend. Boos? Nee. Niet boos. Maar onzeker.

‘Wat is er?’ zeg ik. ‘Wat is er, lieverd? Je moet echt gaan slapen.’

‘Maar mama.’

‘Ja?’

‘En Beany dan?’

De hond. Sawney Bean. Onze grote, gezellige spaniël. Kirstie is helemaal gek met hem.

‘Mag Beany ook mee naar Schotland?’

‘Doe niet zo gek, meisje. Natuurlijk! We laten hem hier toch niet alleen achter! Tuurlijk gaat hij mee!’

Kirstie knikt gerustgesteld. Dan doet ze haar ogen dicht en pakt Luipie weer stevig vast; ik kan het niet laten om haar nog een kus te geven. Dat doe ik tegenwoordig bijna de hele dag door: veel meer dan vroeger. Angus was altijd degene die de meisjes knuffelde, zoende en omhelsde, terwijl ik meer de organisator was, de praktisch ingestelde moeder: ik toonde mijn liefde door voor eten en kleren te zorgen. Maar nu kus ik mijn dochter alsof het om een heftige, bijgelovige bezwering gaat, een manier om nog meer onheil af te wenden.

De sproeten op Kirsties bleke huid doen denken aan kaneelpoeder dat op melk is gestrooid. Terwijl ik haar kus neem ik haar geur in me op: ze ruikt naar tandpasta en een heel klein beetje naar de zoete mais die ze bij het eten had. Ze ruikt naar Kirstie. En dus ook naar Lydia. Ze roken altijd hetzelfde. Wat ze ook deden, ze roken altijd identiek.

Een derde kus verzekert haar ervan dat ze veilig is. Ik fluister haar welterusten. Behoedzaam verlaat ik in het zachte schijnsel van het nachtlampje haar slaapkamer, maar terwijl ik de deur voorzichtig sluit, begint het gepieker alweer: de hond.

Beany.

Wat is dat toch? Er is iets met de hond waarover ik me zorgen maak, wat me verontrust. Maar ik weet niet wat het is. Of waarom.

Ik sta alleen op de overloop en denk erover na. Heel geconcentreerd.

We hebben Beany drie jaar geleden gekocht: een nogal drukke springerspaniël. In die tijd konden we ons nog een rashond veroorloven.

Angus kwam met het idee op de proppen: een hond voor in onze eerste eigen tuin; een hond omdat we zo dicht bij Regent’s Park woonden. We noemden hem Sawney Bean, naar de gelijknamige Schotse kannibaal, omdat hij aan alles zat te knagen, vooral aan stoelen. Angus was weg van Beany, de tweeling was weg van Beany, en ik vond het heerlijk om te zien hoe ze met elkaar omgingen. Ik was ook heel erg gecharmeerd, op een wat oppervlakkige manier, van het tafereeltje dat een en ander opleverde: twee precies even schattige blonde meisjes, in Queen Mary’s Rose Garden aan het dollen met een blije, rondrennende mahoniebruine spaniël.

Het was zelfs zo dat toeristen naar hen wezen en foto’s namen. Ik werd er bijna zo’n overdreven trotse moeder van. O, kijk eens, wat heeft zij een scháttige tweeling. En zo’n práchtige hond. Die treft het maar.

Ik leun tegen de muur en doe mijn ogen dicht om beter te kunnen nadenken. Uit de keuken beneden komen wat vage geluiden: bestek op een tafelblad, of misschien een flessenopener die weer in een la wordt gelegd.

Er is iets met Beany wat niet goed voelt. Maar wat? Als ik aan de hond denk, komen er bezorgde gedachten bij me op, maar ik kan ze niet duiden, ik kan ze niet volgen in de wirwar van herinneringen en verdriet.

Beneden slaat de voordeur hard dicht. De dreun zet me weer met beide benen op de grond.

‘Sarah Moorcroft,’ zeg ik, terwijl ik mijn ogen open, ‘herpak jezelf.’

Ik moet naar beneden en wat met Immy kletsen, een glaasje wijn nemen en dan gaan slapen, en morgen gaat Kirstie – Kírstie – naar school met haar rode boekentas, in haar zwarte wollen trui. De trui waar een label in zit met Kirstie Moorcroft erop.

Imogen zit in de keuken aan de bar. Ze glimlacht enigszins aangeschoten, haar mooie witte tanden zijn een beetje verkleurd door de rode wijn.

‘Gus is heel even weg, ben ik bang.’

‘O ja?’

‘Ja, hij kreeg een lichte paniekaanval toen hij zag dat de drank bijna op was. Er zijn nog maar’ – ze draait zich om en kijkt naar het wijnrek naast de ijskast – ‘zes flessen. Dus hij is naar Sainsbury’s om nog wat te halen. Beany is mee.’

Ik lach beleefd en trek een barkruk naar me toe.

‘Ja. Laat dat maar aan Angus over.’

Ik schenk een half glas wijn in uit de fles die op de bar staat. Ik kijk op het etiket. Goedkope Chileense merlot. Het was altijd goeie Barossa shiraz. Ik vind het best.

Imogen kijkt me aan en zegt: ‘Drinkt hij nog altijd een beetje, eh, nou ja, meer dan goed voor hem is?’

‘Dat zeg je wel leuk, Immy: “Een beetje meer dan goed voor hem is.” Hij is zijn baan kwijtgeraakt omdat hij in een dronken bui zijn baas knock-out heeft geslagen.’

Imogen knikt. ‘Sorry. Ja. Ik gebruik te vaak eufemismen. Beroepsafwijking.’ Ze houdt haar hoofd een beetje schuin en glimlacht. ‘Maar die baas was een zak, toch?’

‘Ja. Zijn baas was een afschuwelijke vent, maar dan nog verdient het niet de schoonheidsprijs, wel? De rijkste architect van Londen een gebroken neus bezorgen.’

‘Mm-mm. Tuurlijk…’ Imogen glimlacht plagerig. ‘Hoewel, ach, eigenlijk best goed. Ik bedoel, hij kan tenminste zijn handen laten wapperen, als een echte man. Weet je nog die Ierse vent met wie ik vorig jaar iets had? Die liep altijd rond in een yogabroek.’

Ze grijnst me toe; ik kom niet verder dan een flauwe glimlach.

Imogen is net als ik journalist, maar ze heeft aanzienlijk meer succes. Ze is adjunct-hoofdredacteur van een damesroddelblad dat, wonderlijk genoeg, zijn oplagecijfers ziet groeien; ik kan als freelancer financieel het hoofd nauwelijks boven water houden. Dat zou tot jaloezie hebben kunnen leiden, maar in onze vriendschap wordt, of werd, dit gecompenseerd doordat ik getrouwd ben en kinderen heb gekregen, terwijl zij alleen en kinderloos is. Vroeger maakten we wel eens samen lijstjes: Zo had mijn leven er ook uit kunnen zien.

Ik ga wat makkelijker zitten, het glas losjes in mijn hand, en probeer me te ontspannen. ‘In feite drinkt hij minder dan vroeger.’

‘Heel goed.’

‘Maar dat helpt nu niet meer. Zijn carrière bij Kimberley kan hij vergeten.’

Imogen knikt vol medeleven en neemt een slok. Ik nip aan mijn glas, zucht met een gebaar van je-doet-er-niks-aan, en laat mijn blik door onze ruime, heldere keuken glijden, over de granieten werkbladen en het glimmende staal, de zwarte espressomachine en de bijbehorende goudkleurige capsules; alles schreeuwt om het hardst: dit is de keuken van welgestelde mensen!

Een grote leugen.

We wáren welgestelde mensen, althans gedurende een bepaalde periode, nadat Angus in drie jaar tijd drie keer promotie had gekregen. Lange tijd was de sfeer uiterst optimistisch: Angus maakte een goede kans partner te worden en had een prima salaris in het vooruitzicht en ik vond het bijzonder prettig dat hij het grootste gedeelte van het geld binnenbracht, kostwinner was, omdat ik daardoor mijn werk als parttimejournalist kon combineren met de zorg voor de tweeling. Ik kon de meisjes naar school brengen, uitgebreide, gezonde ontbijten maken, in de keuken basilicum omtoveren in biologische pesto, terwijl de tweeling spelletjes deed op een van de iPads. Vijf jaar lang waren we, meestal, het perfecte yuppengezin uit Camden.

Toen maakte Lydia haar dodelijke val van het balkon van mijn ouderlijk huis in Devon. Het was alsof iemand Angus zelf van grote hoogte naar beneden had gegooid. Alsof hij in honderdduizend stukken uiteen was gevallen. Zijn rouw nam psychotische vormen aan. Een vuurstorm van verdriet die niet kon worden geblust, hoe hij het ook probeerde, zelfs niet met behulp van flessen whisky. Elke avond weer.

Het kantoor gaf hem de ruimte, en wekenlang verlof, maar dat was niet genoeg. Hij had zichzelf niet meer in de hand; hij ging te snel weer aan het werk en had regelmatig woordenwisselingen, kreeg zelfs echte ruzies. Hij nam een uur voordat hij de laan uit zou worden gestuurd zelf ontslag; tien uur nadat hij de baas had neergeslagen. Sindsdien heeft hij niet meer gewerkt, afgezien van een paar freelance-ontwerpklussen die hij toegeschoven kreeg door vrienden die medelijden met hem hadden.

‘Wat maakt het ook eigenlijk uit, Imogen,’ zeg ik. ‘In elk geval gaan we nu weg. Eindelijk verhuizen.’

‘Ja!’ antwoordt ze vrolijk. ‘Naar een grot in Shetland, toch?’

Ze plaagt me een beetje. Vind ik niet erg. Vóór het ongeluk deden we dat voortdurend.

Nu gaan we wat minder relaxed met elkaar om, maar we doen ons best. Sommige andere vriendschappen hebben na de dood van Lydia geen stand gehouden; te veel mensen wisten niet wat ze moesten zeggen, dus zeiden ze maar niets. Imogen blijft het daarentegen proberen; het vlammetje van onze vriendschap wordt door haar zorgvuldig gekoesterd.

Ik kijk haar aan en zeg: ‘Torran Island, weet je nog? Van de foto’s die ik je afgelopen maand zo vaak heb laten zien.’

‘Ah ja. Torran! Het befaamde thuisland. Maar vertel er nog eens over, ik hoor het allemaal graag.’

‘Het wordt fantastisch, Immy, als we niet doodvriezen tenminste. Het schijnt dat er konijnen zijn, en otters, en zeehonden…’

‘Geweldig. Ik hou van zeehonden.’

‘Echt?’

‘O ja. Vooral die kleintjes. Kun je niet een jas voor me regelen?’

Ik moet lachen, dat gaat vanzelf, maar ik voel me wel schuldig. We hebben dezelfde soort humor, Imogen en ik, maar die van haar heeft wel eens een boosaardige kant. Ze gaat verder.

‘Dus dat eiland. Torran. Hoe was het ook alweer. Je bent er nog altijd niet geweest?’

‘Nee.’

‘Sarah. Hoe kun je nu gaan verhuizen naar een plek die je nog nooit hebt gezien?’

Stilte.

Ik drink mijn glas merlot leeg en schenk nog wat in. ‘Dat heb ik je gezegd. Ik wíl het niet zien.’

Het blijft opnieuw even stil.

‘Hè?’

‘Immy, ik wil het niet in het echt zien, want stel dat ik het niet leuk vind daar.’ Ik kijk diep in haar grote groene ogen. ‘Nou? Wat moet ik dan? Dan zit ik hier vast, Imogen. Vast in alles, in alle herinneringen, in de geldzorgen, alles. We hebben sowieso geen geld meer, dus we zouden naar een of ander klein stom flatje moeten verhuizen, net als vroeger, en… wat moeten we dan? Ik zou een baantje moeten gaan zoeken, Angus zou daar helemaal gek worden en alles zou… weet je, ik moet hier weg, we moeten hier allebei weg, en dit is het, dé manier om weg te komen. En het ziet er op de foto’s zó mooi uit. Echt waar, zo gruwelijk mooi. Misschien is het maar een droom, maar wat maakt het uit? Ik wíl een droom. Nu meteen, dat is wat ik wil. Omdat de werkelijkheid al een tijdje behoorlijk klote is.’

Het blijft even stil in de keuken. Imogen heft haar glas, tikt er even het mijne mee aan en zegt: ‘Het wordt vast hartstikke fijn daar, lieverd. Ik zal je gewoon missen, dat is het enige.’

We wisselen een korte blik van verstandhouding, en even later staat Angus in de keuken; op zijn jas spetters van de koude herfstregen. Hij heeft twee oranje plastic tassen met wijn bij zich – de natte hond is nog aangelijnd. Hij zet de tassen voorzichtig neer en maakt de riem van Beany los.

‘Toe maar jochie.’

De spaniël schudt zich uit, begint te kwispelen en loopt naar zijn rieten mand. Ondertussen pak ik de flessen uit de tassen en zet ze in een rijtje op het aanrecht, als een klein maar belangrijk defilé.

‘Nou, hiermee kunnen we minstens een uur vooruit,’ zegt Imogen, terwijl ze naar de wijn kijkt.

Angus pakt een fles en schroeft de dop er af.

‘Wat een slagveld is het toch in Sainsbury’s. Ik zal die junkies hier in Camden niet missen, met hun eeuwige citroensap.’

Imogen maakt een afkeurend geluid. ‘Wacht maar tot je vijfhonderd kilometer van de dichtstbijzijnde truffelolie af zit.’

Angus moet lachen, een gulle lach, die natuurlijk klinkt. Net zoals hij vroeger lachte. En eindelijk lukt het me wat te ontspannen, hoewel het me ook te binnen schiet dat ik hem nog moet vragen of hij weet hoe dat met dat speelgoeddraakje zit. Hoe heeft dat in Kirsties slaapkamer terecht kunnen komen? Het was van Lydia. Het zat in een doos op de vliering, ik weet het zeker.

Maar waarom zouden we deze bijzondere en fijne avond verpesten met een verhoor? Die zaak kan nog best een dag wachten. Of voor altijd.

Met de glazen weer bijgevuld zitten we te kletsen. We maken er een geïmproviseerde picknick van: grof gesneden plakken ciabatta in olijfolie gedoopt, dikke stukken goedkope droge Franse worst. En gedurende een uur of nog wel langer praten we, gezellig, opgewekt, zoals het de drie oude vrienden die wij zijn betaamt. Angus vertelt hoe zijn broer, die in Californië woont, in een genereus gebaar afstand heeft gedaan van zijn erfdeel.

‘David verdient bakken met geld in Silicon Valley. Hij heeft het geld niet nodig en ook helemaal geen zin in het gedoe. En hij weet dat het voor ons ab-so-lute noodzaak is.’ Angus slikt een stuk worst door.

Imogen onderbreekt hem: ‘Maar ik snap eigenlijk niet, Gus, hoe het mogelijk is dat jouw oma überhaupt aan dat eiland is gekomen. Ik bedoel,’ – ze werkt een olijf weg – ‘ik wil je niet beledigen, maar ik dacht dat je pa een lijfeigene was en dat je moeder en jij in een buitenplee woonden? En nu blijk je opeens een grootmoeder met een eigen eiland te hebben.’

Angus grinnikt. ‘Dit was mijn oma van moederskant, van Skye. Ze hadden een klein boerderijtje, mijn opa was net iets meer dan een keuterboer. Maar ze hadden ook een eigen stukje grond, en daar hoorde toevallig een eilandje bij.’

‘Aha…’

‘Zo gek is het niet. Er zijn honderden kleine eilandjes in de Hebriden en vijftig jaar geleden was een eiland ter grootte van een halve hectare, voor de kust van Ornsay, misschien drie pond waard. Het is gewoon nooit van de hand gedaan. Toen verhuisde mijn moeder naar Glasgow, oma kwam mee, en Torran werd, nou ja, een soort vakantieoord. Voor mij en mijn broer.’

Ik maak het verhaal van mijn echtgenoot voor hem af, terwijl hij nog wat olijfolie pakt: ‘De moeder van Angus ontmoette zijn vader in Glasgow. Zij was onderwijzeres op een lagere school, hij werkte in de haven…’

‘Hij, eh… is verdronken, toch?’

‘Ja. Een ongeluk in de haven. Nogal tragisch eigenlijk.’

Angus komt weer teruggelopen en onderbreekt haar: ‘Die ouwe was een zuiplap. En hij sloeg z’n vrouw. Tragisch is misschien niet helemaal het juiste woord.’

We staren gedrieën naar de drie overgebleven flessen wijn op de bar. Imogen vraagt: ‘Maar toch: hoe zit het dan met die vuurtoren en dat huis? Hoe kwamen die dan daar? Als je familie het niet breed had?’

‘De Northern Lighthouse Board beheert alle vuurtorens in Schotland,’ antwoordt Angus. ‘In de vorige eeuw was het zo dat als er een nieuwe nodig was, de eigenaar van de grond een bescheiden pachtovereenkomst kreeg aangeboden. Zo is het ook op Torran gegaan. Maar later werden de systemen van de vuurtorens geautomatiseerd. In de jaren zestig. Het huis kwam toen leeg te staan. En mijn familie kreeg het in bezit.’

‘Gewoon mazzel dus?’ zegt Imogen.

‘Achteraf gezien zeker,’ zegt Angus. ‘We kregen een groot, robuust huis. Voor niets.’

Een stem van boven onderbreekt het gesprek.

‘Mama…?’

Kirstie. Ze is wakker geworden. Ze roept vanaf de overloop. Dat gebeurt nogal eens. En elke keer weer maakt haar stem, vooral als ik hem onverwacht hoor, een kort, onderdrukt gevoel van verdriet bij me los. Omdat hij klinkt als die van Lydia.

Ik wil dat dit ellendige gevoel weggaat.

‘Mámmíe?’

Angus en ik kijken elkaar gelaten aan: we proberen allebei na te gaan wanneer dit voor het laatst gebeurde. Net als twee jonge ouders die om drie uur ’s nachts kibbelen over wiens beurt het is de baby de fles te geven.

‘Ik ga wel even,’ zeg ik. ‘Het is mijn beurt.’

En dat is het ook; de laatste keer dat Kirstie wakker schrok uit een van haar nachtmerries is nog maar een paar dagen geleden, en toen was Angus vol toewijding naar boven gesloft om haar te gaan troosten.

Ik zet mijn glas neer en loop naar de trap. Beany komt enthousiast achter me aan, alsof we op konijnenjacht gaan; zijn kwispelende staart slaat tegen de tafelpoot.

Kirstie staat op blote voeten boven aan de trap. Ze lijkt de gekwelde onschuld in hoogsteigen persoon, met haar grote blauwe ogen en met Luipie tegen haar pyjamajasje gedrukt.

‘Ik had hem weer, mama, die droom.’

‘Kom op, Moemin. Het is maar een droom.’

Ik til haar op, ze wordt er al bijna te zwaar voor, en draag haar terug haar slaapkamer in. Kirstie lijkt niet heel erg van haar stuk gebracht; toch zou het me heel wat waard zijn als deze nachtmerries ophielden. Terwijl ik haar instop vallen haar ogen alweer half dicht, maar ze praat ondertussen gewoon door.

‘Alles was wit mam, ik was in een kamer, helemaal wit, ik kon er niet uit, allemaal gezichten keken me aan.’

‘Ssst.’

‘Het was wit en ik was bang en ik kon me niet bewegen en toen… toen…’

‘Stil maar.’

Ik streel haar gave voorhoofd, dat een beetje gloeit. Ze kan haar ogen bijna niet openhouden. Maar een zacht gepiep achter me doet haar even opschrikken.

De hond is de slaapkamer binnen gelopen.

Kirstie kijkt me vragend aan. ‘Mag Beany hier blijven, mam? Mag hij vannacht bij mij in mijn kamer slapen?’

Dit vind ik anders nooit goed. Maar nu wil ik gewoon weer naar beneden en nog wat drinken met Immy en Angus.

‘Is goed. Sawney Bean mag blijven, voor deze keer.’

‘Beany!’ Kirstie komt wat omhoog, reikt met haar hand naar de hond en trekt hem even aan zijn oor.

Ik kijk mijn dochter veelbetekenend aan.

‘Dank…?’

‘Dankjewel mama.’

‘Oké. Nu moet je weer gaan slapen. Morgen weer naar school.’

Ze heeft het niet over ‘we’ gehad, ze heeft zich niet ‘Lydia’ genoemd. Een hele opluchting. Ze laat haar hoofd op het kussen zakken en ik loop naar de deur.

Maar terwijl ik dat doe kijk ik naar de hond.

Hij ligt naast Kirsties bed, zijn kop een beetje schuin, bijna in slaap.

En nu voel ik die angst weer. Omdat ik erachter ben wat me dwars heeft gezeten. De hond. De hond doet anders.

De manier waarop hij zich gedroeg tegenover de tweeling is altijd onveranderd gebleven, vanaf de dag dat we Beany kochten en hem aan de jubelende meisje lieten zien. Maar zijn gedrag tegen ieder van hen afzonderlijk was verschillend. Ze mochten dan een identieke tweeling zijn, Sawney gedroeg zich tegenover hen niet hetzelfde.

Bij Kirstie, die het eerst werd geboren, de meest opgewekte van de twee, degene die de meeste neiging had kattenkwaad uit te halen, het meisje dat hier nu in deze kamer in dit bed ligt te slapen, was Beany altijd al heel erg uitgelaten: hij sprong in het rond als ze thuiskwam van school, rende speels door de gang achter haar aan, wat haar opgewonden, angstige gilletjes ontlokte.

Bij Lydia, de rustige van de twee, de gevoeligste ook, degene die uren naast me kon zitten lezen, het meisje dat vorig jaar een val van het balkon niet overleefde, was onze spaniël altijd voorzichtig, alsof hij aanvoelde dat ze kwetsbaarder was. Hij duwde altijd voorzichtig zijn neus tegen haar aan en legde zijn poten op haar schoot: liefdevol en warm. En hij vond het ook altijd fijn om in Lydia’s kamer te slapen als hij de kans kreeg, hoewel we hem er meestal uit verjoegen; als het hem wel lukte ging hij ’s nachts naast haar bed liggen, met z’n kop een beetje schuin.

Precies zoals hij nu doet, naast Kirstie.

Ik kijk naar mijn handen. Ze trillen een beetje. De angst geeft me een prikkelend gevoel in mijn huid.

Omdat Beany bij Kirstie niet meer zo uitgelaten doet. Hij gedraagt zich bij Kirstie precies zoals vroeger bij Lydia.

Voorzichtig. Een beetje snuffelen. Zacht.

Allerlei vragen dringen zich aan me op. Wanneer begon hij zich anders te gedragen? Vlak na Lydia’s dood? Later?

Ik doe mijn best, maar ik kan het niet meer terughalen. Over het afgelopen jaar hangt een mist van rouw en verdriet; er is zoveel veranderd dat ik helemaal niet op de hond heb gelet. Wat kan er gebeurd zijn? Is het mogelijk dat de hond op de een of andere manier ook verdriet heeft? Kan een dier rouwen? Of is het iets anders, iets veel ergers?

Ik moet dit uitzoeken, ik kan het niet laten rusten. Snel verlaat ik Kirsties kamer; ze zal het nu met het geruststellende nachtlampje moeten doen. Dan loop ik de vijf meter die de volgende deur van me verwijderd is. De kamer van Lydia.

We hebben er een werkkamer van gemaakt, in een niet erg geslaagde poging de herinneringen door ons werk te laten verdwijnen. Langs de muren staan boekenkasten; de meeste boeken erin zijn van mij. En veel ervan, minstens een halve plank, gaan over tweelingen.

Toen ik zwanger was las ik alle boeken over dat onderwerp die ik kon vinden. Dat is zoals ik vaak met dingen omga: ik lees erover. En dus las ik boeken over de problemen van te vroeg geboren tweelingen, boeken over de problemen die tweelingen kunnen hebben bij het vinden van hun eigen identiteit, boeken die uiteenzetten dat tweelingen genetisch gezien meer aan elkaar verwant zijn dan aan hun ouders en zelfs aan hun eigen kinderen.

En zo las ik ook iets over tweelingen en honden. Ik weet het zeker.

Gehaast ga ik de boeken langs. Deze? Nee. Die dan? Ja.

Ik haal het boek uit de kast: Meerlingen. Een praktische handleiding. Ik blader snel naar het register.

Honden, pagina 187.

Daar staat het. Dit is de alinea die ik bedoelde.

Het kan soms lastig zijn identieke tweelingen fysiek gezien van elkaar te onderscheiden, een verschijnsel dat pas na de puberjaren in sterkte afneemt. Zelfs voor de eigen ouders is het bij tijd en wijle niet duidelijk met wie van de twee ze te maken hebben. Opmerkelijk genoeg kampen honden niet met dit probleem. De reukzin van een hond is zo goed ontwikkeld dat een in het gezin verblijvende hond na enkele weken feilloos en blijvend onderscheid kan maken tussen het ene kind en het andere, volledig op basis van de geur.

Ik hou het boek in mijn hand, maar mijn ogen staren in de inktzwarte duisternis van het gordijnloze raam. Ik probeer de puzzelstukjes aan elkaar te leggen.

Kirstie is het afgelopen jaar inderdaad rustiger, verlegener, wat gereserveerder geworden. Meer zoals Lydia was. Tot nu toe schreef ik dat toe aan haar rouwproces. We zijn immers het afgelopen jaar allemaal veranderd.

Maar als we nu een verschrikkelijke vergissing hebben gemaakt? De verschrikkelijkste vergissing die je je maar kunt voorstellen? Hoe zouden we dat kunnen oplossen? Wat zouden we kunnen doen? Wat voor uitwerking zou dit op ons hebben? Eén ding weet ik absoluut zeker: ik moet het hier niet met mijn dronken echtgenoot over hebben. Ik moet het er met helemaal niemand over hebben. Het heeft geen enkele zin deze schokkende vermoedens met wie dan ook te delen. Totdat ik het zeker weet. Maar hoe is met zekerheid te bewijzen dat het wel of juist niet zo is?

Bang, met een droge mond, loop ik terug naar de overloop. Ik staar naar de deur. Naar die uitgeknipte, glinsterende letters van papier.

hier woont kirstie

3

ik heb eens een artikel gelezen waarin werd uitgelegd waarom verhuizen net zo traumatisch is als een echtscheiding of de dood van een ouder. Ik heb precies het tegenovergestelde gevoel: al twee weken lang, sinds dat onderhoud met Walker, sinds Kirstie zei wat ze zei, ben ik juist heel erg blij dat we ergens anders gaan wonen, omdat ik het daardoor veel te druk heb en, in elk geval zo nu en dan, alles min of meer kan vergeten.

Het is een heerlijk gevoel als je armen doodmoe zijn van alle dozen die je van hoge kasten af hebt getild, en je een dorstig, plakkerig gevoel in je mond krijgt van het stof der jaren dat opdwarrelt als je rijen en rijen boeken van de planken haalt.

Maar de twijfels heb ik niet volledig de kop in kunnen drukken. Minstens eenmaal per dag probeer ik verbanden te leggen tussen gebeurtenissen tijdens de jeugd van de meisjes en wat er na Lydia’s overlijden is voorgevallen. Is het mogelijk, zóu het mogelijk kunnen zijn dat we ons vergisten toen we vast moesten stellen welke dochter we hadden verloren?

Ik weet het niet. En ik probeer het probleem te ontlopen. Steeds als ik Kirstie de afgelopen twee weken bij school afzette zei ik ‘schat’ of ‘Moemin’ of iets anders tegen haar, maar noemde ik haar nooit bij haar echte naam, omdat ik bang was dat ze zich omdraaide en me weer zo dromerig en leeg met haar blauwe ogen zou aanstaren en zou zeggen: Ik ben Lydia. Ik ben Kirstie niet. Kirstie is dood. Een van ons is dood. We zijn dood. Maar ik niet. Ik ben Lydia. Snap je dat dan niet mama? Hoe kun je je zo vergissen? Hoe kan dat?

En als ik haar naar school heb gebracht ga ik weer gauw aan het werk, om er niet meer aan te denken.

Vandaag begin ik aan de lastigste klus. Angus is heel vroeg vertrokken. Hij vliegt naar Schotland om voorbereidingen te treffen. En omdat Kirstie op school is – Kirstie Jane Kerrera Moorcroft – ga ik de spullen die op de vliering staan uitzoeken. Waar we de dingen bewaren die nog van Lydia zijn. Lydia May Tanera Moorcroft.

Ik sta onder het luik naar de vliering en zet de onhandige, lichte aluminium trapladder op zijn plaats. Dan blijf ik staan. Ik kan er niks aan doen, ik moet er steeds weer aan denken.

Begin bij het begin, Sarah Moorcroft. Denk rustig na.

Kirstie en Lydia.

We hebben de meisjes namen gegeven die duidelijk verschillend waren maar toch bij elkaar pasten, omdat we zowel hun individualiteit als hun unieke tweelingstatus wilden benadrukken; precies zoals in alle boeken en op alle websites werd geadviseerd. De naam Kirstie is door haar vader gekozen, naar zijn geliefde grootmoeder. Schots, lief en lyrisch.

Toen mocht ik natuurlijk de andere naam kiezen. Ik koos een klassieke naam, oud-Grieks om precies te zijn. Lydia. Deels omdat ik van geschiedenis hou, deels omdat ik het een prachtige naam vind, en deels omdat het zo’n volstrekt andere naam is dan Kirstie.

Ik koos hun tweede namen, May en Jane, omdat mijn grootmoeders zo heetten. Hun derde namen kwamen van Angus – de namen van twee kleine Schotse eilanden: Kerrera en Tanera.

Een week nadat ze waren geboren, lang vóór onze ambitieuze verhuizing naar Camden, reden we met onze lieve, pasgeboren, identieke baby’s op de achterbank door de ijskoude natte sneeuw naar huis, naar ons kleine flatje. En we waren zo blij met het resultaat van onze naamgevingssessies dat we na het parkeren van de auto in lachen uitbarstten en elkaar kusten en hun namen hardop bleven herhalen.

Kirstie Jane Kerrera Moorcroft.

Lydia May Tanera Moorcroft.

Wat ons betreft hadden we namen gekozen die op een subtiele manier een combinatie vormden en dus heel geschikt waren voor een tweeling; ze waren poëtisch en mooi en pasten goed bij elkaar, zonder dat we waren afgedaald naar Tweedledum en Tweedledee-niveau.

En wat gebeurde er toen allemaal?

Maar nee, nu is het tijd om de spullen op de vliering te gaan uitzoeken.

Ik klim een paar treden de trapladder op en duw hard tegen het luik, dat met een pijnlijk gekraak plotseling omhoog klapt en met een dreun tegen een dakspant slaat. Het geluid is zo hard, zo indringend, dat ik blijf staan, tintelend van de zenuwen, alsof daar iets is wat slaapt, wat ik misschien wakker heb gemaakt.

Ik haal de zaklamp uit de achterzak van mijn spijkerbroek, doe hem aan. En schijn naar boven.

De zwarte, vierkante opening valt over me heen. Een leegte die alles in zich opslokt. Ik huiver, maar probeer mijn angst tegen beter weten in te ontkennen. Ik ben helemaal alleen in huis, afgezien van Beany, die in de keuken in zijn mand lig te slapen. Ik hoor de koude novemberregen op de dakpannen kletteren, daar boven me, in de duisternis. Alsof een heel legertje vingernagels er geïrriteerd op tikt.

Tik tik tik.

Angst spookt even door mijn hoofd. Ik neem de volgende trede en denk aan Kirstie en Lydia.

Tik tik tik. Kirstie en Lydia.

Toen we met de tweeling uit het ziekenhuis waren thuisgekomen realiseerden we ons dat we weliswaar voor ieder van de twee een prima naam hadden bedacht, maar dat het heel wat lastiger was om de meisjes zelf uit elkaar te houden.

Omdat ze werkelijk volkomen identiek waren. Als twee druppels water. Ze vormden zo’n tweeling waar verpleegsters uit alle hoeken van het ziekenhuis op afkwamen, alleen maar om het wonder even te kunnen aanschouwen.

Sommige eeneiige tweelingen zijn helemaal niet zo identiek. Ze hebben niet exact dezelfde huidkleur, andere moedervlekjes, heel verschillende stemmen. Bij andere kan sprake zijn van zogeheten spiegelsymmetrie: ze zijn wel aan elkaar gelijk, maar dan zoals bij een spiegelbeeld, dus links en rechts omgewisseld; een van de twee heeft dan bijvoorbeeld haar dat vanuit de kruin met de klok mee gaat, terwijl het haar van de ander tegen de klok in ligt.

Maar Kirstie en Lydia Moorcroft waren een perfecte tweeling: ze hadden precies hetzelfde sneeuwblonde haar, volstrekt identieke ijsblauwe ogen, niet van elkaar te onderscheiden wipneusjes, dezelfde ondeugende glimlach, dezelfde perfecte roze mondjes als ze geeuwden, dezelfde huidplooitjes, giechellachjes, sproeten en moedervlekjes. Ze waren elkaars ongespiegelde spiegelbeeld.

Tik, tik, tik…

Langzaam en voorzichtig, een beetje angstig misschien ook, neem ik de laatste treden van de trapladder en volg met mijn ogen het schijnsel van de zaklamp op de donkere vliering. Ik blijf maar nadenken. De herinneringen blijven maar komen. Ik laat de lichtbundel even rusten op het bruine, metalen frame van een Maclaren-tweelingbuggy. Kostte ons toen een vermogen, maar dat hadden we er graag voor over. We vonden het belangrijk dat de meisjes ook als we ze rondreden naast elkaar konden zitten en allebei vooruit konden kijken. Omdat ze sinds hun geboorte een team waren, zoals ze hun tweelingtaaltje brabbelden en volledig in elkaar opgingen, wat eigenlijk al sinds de bevruchting het geval was geweest.

Gedurende mijn zwangerschap zag ik op de reeks echo’s die we kregen hoe de tweeling letterlijk nader tot elkaar kwam, in week 12 was het nog een bescheiden lichaamscontact, in week 14 was er al sprake van ‘uitgebreide omhelzing’, en in week 16 zoenden ze elkaar zelfs zo nu en dan, zoals de kinderarts liet zien.

De regen klinkt nu niet meer als een serie roffelende tikjes, maar als een geïrriteerd gesis. Schiet op. We wachten. Schiet op.

Ik heb geen aansporing nodig om op te schieten. Ik wil deze klus klaren. Met bruuske bewegingen laat ik de lichtbundel door de duisternis dansen; ik zie een leeggelopen Thomas de Trein-luchtbedje. Thomas grijnst me met een verwrongen grimas aan. Blauw en clownesk. Die moet beslist hier blijven. Net als dat andere bedje, dat hier ook ergens moet zijn. Het rode dat van Kirstie was. Dochter nummer één. Dochter nummer twee. Blauw en rood.

In het begin hielden we de twee baby’s uit elkaar door een van hun vinger- of teennagels blauw of rood te lakken. Blauw was voor Lydia, omdat dit vanwege de ‘L’ in beide woorden makkelijk te onthouden was: bLauw-Lydia. En rood was voor Kirstie. KiRstie.

De nagellak was een compromis. Een verpleegster had ons in het ziekenhuis de tip gegeven om bij een van beide meisjes op een onopvallende plek een kleine tatoeage aan te brengen, bijvoorbeeld op een schouderblad of net boven de enkel; gewoon een klein, onuitwisbaar merkteken, om vergissingen te voorkomen. Maar wij vonden dat niks, omdat het ons onnodig ingrijpend voorkwam, op het barbaarse af zelfs: een van onze perfecte, onschuldige, smetteloze pasgeborenen tatoeëren? Nee.

Maar we moesten natuurlijk wel íets doen. Dus namen we onze toevlucht tot nagellak, dat we een jaar lang elke week heel zorgvuldig en met toewijding aanbrachten. Daarna, totdat we ze uit elkaar konden houden door kleine verschillen in karakter en temperament en doordat ze op hun eigen namen begonnen te reageren, werkten we met verschillend gekleurde kleren; sommige daarvan liggen nu in zakken op deze stoffige vliering.

Net als met de nagellak hadden we blauwe kleren voor Lydia en rode voor Kirstie. We hulden ze niet van top tot teen in het rood of blauw, maar we zorgden ervoor dat Kirstie altijd iets roods droeg, een rood truitje bijvoorbeeld, rode sokken of een rode muts, terwijl de ander dan in elk geval helemaal géén rood droeg; Lydia had dan bijvoorbeeld een blauw t-shirt aan of een donkerblauwe haarband in.

Kom, schiet op. Schiet nou op.

Ik wíl wel opschieten, maar het voelt niet goed. Hoe kan ik hier kordaat en zakelijk te werk gaan? In deze ruimte? Overal staan dozen met een ‘L’ erop. Wachtend, beschuldigend, geladen. De dozen die haar leven bevatten.

Ik kan haar naam wel uitschreeuwen: Lydia. Lydia. Kom terug. Lydia May Tanera Moorcroft. Ik wil haar naam net zo gillen als ik deed toen ze stierf, toen ik vanaf het balkon naar beneden keek en haar lichaampje zag liggen, haar armen gestrekt, haar lijf ineengedoken, ademend maar stervend.

Het stof dat op de vliering hangt doet me kokhalzen. Of komt het door de herinneringen?

Kleine Lydia die me in mijn armen vloog toen we probeerden te vliegeren op Hampstead Heath en zij bang werd van het klapperende geluid; kleine Lydia die op mijn schoot zat en voor het eerst plechtig haar naam probeerde op te schrijven, met zo’n zoet ruikend waskrijtje; kleine Lydia, die bijna niet terug te vinden was in papa’s stoel, verlegen weggekropen achter een rechtopstaande atlas die even groot was als zij. Lydia, het stille kindje, het boekenwurmpje, het gevoelige, wat verloren en kwetsbare meisje; Lydia, die van ons beiden het meest op mij leek. Lydia, die eens toen ze met haar zusje op een bankje in het park zat tegen me zei: ‘Mama, kom eens tussen me in zitten, dan kun je ons voorlezen.’

Kom eens tussen me in zitten? Zelfs toen was er sprake van enige verwarring, van een licht identiteitsprobleem. Iets verontrustends. En nu is die lieve Lydia er niet meer. Of is ze er nog wel? Misschien is zij het die nu op school is, levend en wel, ook al zitten haar spulletjes in deze dozen hierboven? Hoe kunnen we dat ooit ontrafelen zonder dat ons gezin volledig verscheurd raakt?

Het is zo ingewikkeld dat ik het bijna niet meer uithou. Ik moet mezelf moed inspreken.

Aan het werk, Sarah, aan het werk. Ruim die vliering op. Nu. Vergeet je verdriet even, gooi alles weg wat je niet wilt bewaren en verhuis dan naar Schotland, naar Skye, waar de luchten helder zijn; waar Kirstie – Kirstie, Kirstie, Kirstie – lekker kan rondrennen. Waar we allemaal weg kunnen vliegen, weg van het verleden, hoog als de eenden boven de heuvels van de Cuillins.

Een van de dozen is opengescheurd.

Ik staar verbijsterd en geschokt naar de grootste doos met speelgoed van Lydia. Opengesneden. En bepaald niet op een zachtzinnige manier. Wie zou zoiets doen? Dat moet Angus geweest zijn. Maar waarom? En waarom met zulk grof geweld? Waarom zou hij dat niet tegen me hebben gezegd? We hebben alles wat met Lydia’s spullen te maken had uitgebreid besproken. Maar heeft hij hier nu dingen uitgehaald zonder het me te vertellen?

De regen begint weer te sissen, heel dichtbij, minder dan een meter boven mijn hoofd.

Ik buig me over de geopende doos heen en trek een van de kartonnen kleppen omhoog om erin te kijken. Dan is er een ander geluid, een duidelijk hoorbaar, metalig gerammel. Komt er iemand de ladder op?

Ja.

Ik vergis me beslist niet. Er is iemand in huis. Waarom heb ik niemand binnen horen komen? Wie komt daar naar boven? Waarom is Beany niet gaan blaffen? Hij was toch in de keuken?

Ik deins achteruit. Verstijfd van angst.

‘Hallo? Hallo? Wie is daar? Hallo?’

‘Alles goed daar, schatje?’

‘Angus!’

Hij glimlacht in het schijnsel dat vanaf de overloop door het trapgat komt. Hij ziet er tamelijk idioot uit, als een slechterik in een goedkope horrorfilm, iemand die van onderen wordt beschenen door onheilspellend fakkellicht.

‘Jezus, Angus, je jaagt me de stuipen op het lijf!’

‘Sorry, lieverd van me.’

‘Je was toch al op weg naar Schotland?’

Angus neemt de laatste trede van de ladder en staat voor me. Hij is zo lang, één meter negentig, dat hij een beetje moet bukken om te voorkomen dat hij zijn hoofd stoot tegen de dakspanten.

‘Paspoort vergeten. Tegenwoordig moet je het zelfs bij je hebben op binnenlandse vluchten.’ Angus kijkt langs me heen. Naar de opengemaakte doos met speelgoed. Tussen ons in hangen stofdeeltjes, gevangen in de lichtbundel van mijn zaklamp. Ik wil hem eigenlijk recht in zijn gezicht schijnen. Fronst hij zijn wenkbrauwen? Glimlacht hij? Kijkt hij boos? Ik kan het niet zien. Hij is te lang, er is te weinig licht. Maar de sfeer is vreemd. En gespannen.

Hij zegt iets. ‘Wat ben je aan het doen, Sarah?’

Ik draai de zaklamp zo dat de lichtbundel precies op de kartonnen doos valt. De doos die ruw opengesneden is.

‘Wat denk je?’

‘Ik zie het.’

Zijn silhouet tegen het door het trapgat komende licht heeft een ongemakkelijke vorm, alsof hij gespannen is, of boos. Dreigend. Waarom? Ik praat gehaast.

‘Ik zoek deze spulletjes uit. Gus, je weet toch dat we daar iets mee moeten, dat weet je toch? Het is immers…’ Ik verbijt mijn verdriet en kijk naar de schaduwen in zijn gezicht. ‘We moeten Lydia’s speelgoed en kleren uitzoeken. Ik weet dat je dat niet wilt, maar we zullen iets moeten beslissen. Nemen we ze mee of doen we er iets anders mee?’

‘Wegdoen?’

‘Ja… Misschien.’

‘Oké. Of… Ik weet het niet.’

Stilte. Alleen de onophoudelijke regen.

We zitten hier vast. In dit huis, in onze bezigheden, op deze vliering. Ik wil dat we een stap vooruit maken, maar ik móet weten wat er aan de hand is met deze doos.

‘Angus?’

‘Luister, ik moet nu echt weg.’ Hij doet een pas naar achteren, in de richting van de ladder. ‘Laten we het hier later over hebben, ik skype wel vanuit Ornsay.’

‘Angus!’

‘Ik had de volgende vlucht geboekt, maar die ga ik ook missen als ik niet opschiet. Ik moet nu waarschijnlijk al in Inverness overnachten.’ Hij daalt de ladder af, blaast de aftocht, en dat heeft iets stiekems, iets schuldigs.

‘Wacht!’

In mijn haast om achter hem aan te gaan struikel ik bijna. Ik glij zo ongeveer de ladder af. Hij loopt richting de trap.

‘Angus, wacht.’

Hij draait zich om en kijkt op zijn horloge.

‘Ja?’

‘Heb jij…’ Ik wilde het net niet vragen, maar ik móet het weten. ‘Gus. Heb jij die doos met speelgoed opengemaakt?’

Hij aarzelt. Dat zegt alles al.

‘Ja,’ antwoordt hij.

‘Waarom, Angus? Waarom in hemelsnaam?’

‘Omdat Kirstie genoeg had van háár speelgoed.’

De uitdrukking op zijn gezicht moet ontspannenheid verbeelden. En ik krijg het verschrikkelijke gevoel dat hij staat te liegen. Mijn man liegt me voor.

Ik ben met stomheid geslagen, maar toch moet ik iets zeggen.

‘Dus je ging naar de vliering en haalde iets uit die doos? Een van Lydia’s speeltjes? Zomaar?’

Hij staart me aan, zonder met zijn ogen te knipperen. Hij staat drie meter van me af op de overloop, waarvan de muren inmiddels kaal zijn en waar we al meubels hebben weggehaald en nu alleen nog stofloze rechthoeken te zien zijn. Mijn lievelingsboekenkast op één na, de mooie ladekast van Angus, een erfstuk van zijn grootmoeder.

‘Ja. Nou en? Nou? Is dat zo erg Sarah? Is het daar soms verboden terrein voor mij?’ Zijn geruststellende blik is verdwenen. Hij kijkt afkeurend. Met de blik die een voorbode is van woede. Ik bedenk hoe hij zijn baas tegen de grond werkte. Ik denk aan zijn vader, die zijn moeder regelmatig sloeg. Nee. Dit is mijn echtgenoot. Hij zou zoiets nooit bij mij doen. Maar hij is overduidelijk geërgerd als hij verdergaat: ‘Kirstie verveelde zich en voelde zich akelig. Ze zei dat ze Lydia zo miste. Jij was er niet Sarah. Koffiedrinken met Imogen. Weet je nog? Dus ik dacht, ik haal wat speelgoed van Lydia voor haar. Waarom niet? Toch? Dat troost haar misschien wat. En dan verveelt ze zich niet zo. Dus zo gezegd, zo gedaan. Oké? Vind je dat goed?’

Het sarcasme druipt ervan af. Hij klinkt verbitterd.

‘Maar…’

‘Wat zou jij gedaan hebben? Nee gezegd? Hou je mond en ga met je eigen speelgoed spelen? Had je gezegd dat ze moest vergeten dat ze een zus had gehad?’

Hij draait zich om, loopt naar de trap en begint die af te dalen. En nu ben ik degene die zich schuldig voelt. Zijn verklaring klinkt heel redelijk. Ja, dat zou ik in die situatie ook hebben gedaan. Denk ik.

‘Angus…’

‘Ja?’ Hij blijft halverwege de trap stilstaan.

‘Het spijt me. Het spijt me dat ik je zo ter verantwoording riep. Ik schrok er gewoon van, daar kwam het door.’

‘Tss.’ Hij kijkt omhoog, en daar is zijn glimlach weer. Of in elk geval een aanzet ertoe. ‘Vergeet het maar, schat. We zien elkaar in Ornsay, oké?’

Hij haalt een oud Schots lied aan: ‘Gaat gij door het dal, dan neem ik de heuv’len.’

‘En dan zijt ge in Schotland vóór mij?’

‘Aye!’

Zowaar een lach, al is het een vreugdeloze, en dan neemt hij afscheid en keert zich van me af om te vertrekken, zijn paspoort te pakken en zijn koffers, en naar Schotland te vliegen.

Ik hoor hem in de keuken. Ik denk nog even aan zijn glimlach.

De voordeur slaat dicht. Angus is weg. En plotseling voel ik dat ik hem mis, dat ik zijn lijf mis.

Ik wil hem. Nog steeds. Steeds meer. Misschien meer dan ooit, omdat het alweer veel te lang geleden is.

Ik wil hem verleiden om weer binnen te komen, ik wil zijn overhemd losknopen en ik wil met hem vrijen alsof we dat in geen maanden hebben gedaan. Eigenlijk wil ik dat hij dat met míj wil doen. Ik wil dat hij op zijn schreden terugkeert en mij begint uit te kleden, zoals het vroeger ging, in het begin, in de eerste jaren, toen hij van zijn werk thuiskwam en we, zonder iets te zeggen, onze kleren uittrokken en op de eerste de beste plek de liefde bedreven: op de keukentafel, op de badkamervloer, in de tuin tijdens een regenbui, uitzinnig van verlangen naar elkaar.

Daarna lagen we loom achterover en maakten ons vrolijk over het parelende zweet op ons lichaam, over het schaamteloze spoor van kledingstukken dat we achter ons hadden gelaten, als broodkruimels in een sprookje, een spoor van de voordeur tot aan de plaats delict, en daarna volgden we het kledingspoor terug en pakten alles weer op, hier een slipje, daar een broek, mijn blouse, zijn overhemd, een jasje, mijn trui. En dan namen we een stuk koude pizza. Glimlachend. Zorgeloos. Triomfantelijk.

Toen waren we gelukkig. Gelukkiger dan de andere stellen die ik heb gekend. Soms ben ik nu jaloers op de Sarah en Angus van toen; ik ben een soort jaloerse buurvrouw van mijn vroegere ik. Die stomme Moorcrofts, die alles zo fraai voor elkaar hebben, en dan ook nog die heerlijke tweeling en die mooie hond.

En toch, en toch, zelfs nu die jaloezie steeds meer de kop opsteekt, weet ik dat dit ‘ook nog’ voor een deel een illusie was. We waren niet áltijd gelukkig. Bepaald niet zelfs. In de lange, donkere maanden na de geboorte van de meisjes liep ons huwelijk zelfs bijna op de klippen.

Aan wie lag dat? Misschien aan mij, misschien aan Angus, of misschien lag het wel aan de seks. Natuurlijk had ik verwacht dat de komst van de tweeling ons liefdesleven op de proef zou stellen, maar wat ik niet had verwacht was dat het volledig tot stilstand zou komen. Na de geboorte van de meisjes veranderde Angus in seksueel opzicht, hij werd minder lichamelijk. Hij wilde me niet aanraken, en als het er toch eens van kwam was het net alsof mijn lichaam voor hem anders en minder aantrekkelijk was geworden, lastiger te benaderen, iets wat met wetenschappelijke aandacht diende te worden behandeld. Ik zag een keer vanuit een ooghoek in de spiegel hoe hij naar me keek: hij nam me op in mijn veranderde, moederlijke naaktheid. Mijn zwangerschapsstriemen en mijn lekkende tepels. En heel even zag ik een grimas op zijn gezicht.

Toen de tweeling vaker ’s nachts doorsliep en ik mezelf weer wat had teruggevonden, probeerde ik hem er weer toe te verleiden, maar hij kwam steevast met zwakke excuses: te moe, te dronken, te veel werk te doen. Hij was nooit thuis.

En dus zocht ik mijn heil elders, een paar keer een korte avond waarop mijn eenzaamheid even werd doorbroken. Angus was heel erg druk met een nieuw project bij Kimberley & Co, moest daardoor altijd overwerken en liet me links liggen. Ik leidde zo’n geïsoleerd bestaan dat ik er soms radeloos van werd; ik voelde me verloren in het zwarte gat van het prille moederschap, waarin het bestaan soms gereduceerd leek tot het geestdodende in de magnetron opwarmen van flesjes melk. En ik zat altijd maar in mijn eentje met die twee huilende koters. Toen belde een ex-vriendje, om de kersverse moeder te feliciteren. Ik stortte me gretig op deze bescheiden mogelijkheid om me weer eens wat beter te voelen, zoals vroeger. O, waarom kom je niet gezellig wat drinken, kun je de tweeling bewonderen. En mij.

Angus is er nooit achter gekomen, in elk geval niet door ons te betrappen; ik maakte een einde aan de zielloze affaire en heb het opgebiecht omdat ik me te schuldig begon te voelen en, denk ik, omdat ik hem wilde straffen. Zo eenzaam ben ik dus geweest. En de ironie is dat mijn boosaardige bekentenis ons redde: ons seksleven kreeg er nieuw leven door ingeblazen.

Omdat de manier waarop hij mij zag volledig veranderde nadat ik hem alles had verteld. Nu was ik geen saaie, afgematte, ongezellige jonge moeder meer; ik was opnieuw een trofee, een seksueel bezit, een lichaam dat op een dierlijke manier werd begeerd door een rivaal. Angus nam me terug; hij greep me en veroverde me opnieuw. Hij vergaf me door weer met me naar bed te gaan. Daarna gingen we nog kort in relatietherapie en toen hadden we de zaak weer op de rails. Omdat we nog steeds van elkaar hielden.

Maar ik zal me altijd blijven afvragen of ik er blijvende schade mee heb aangericht. Misschien hebben we het gewoon jarenlang weggestopt. We zijn een stel dat goed is in het wegstoppen van dingen.

En nu sta ik dus hier te kijken naar de opgeborgen dozen met bezittingen van onze dode dochter. Maar ik weet ineens wel waartoe we moeten besluiten: opslag. We gaan al deze spullen ergens laten opslaan.

Het is een laffe oplossing, noch het een noch het ander, maar ik kan het niet over mijn hart verkrijgen het speelgoed van Lydia naar Schotland te laten vervoeren; wat voor zin heeft dat? Zodat Kirstie er in een rare bui weer mee kan spelen? Aan de andere kant is alles voorgoed wegdoen te verschrikkelijk en dus onmogelijk.

Misschien komt dat er ooit van, maar nu nog niet.

Dus het wordt opslag.

De beslissing geeft me hernieuwde energie om aan het werk te gaan. Drie uur lang pak ik dingen uit, doe ze in andere dozen en ben ik in de weer met rollen tape. Dan neem ik even snel wat soep met brood en pak mijn mobiel. Het doet me goed te merken dat ik zo efficiënt te werk kan gaan. Nu moet ik nog één ding doen, nog één onzekerheid de wereld uit helpen. Dan is al dit gedoe voorbij.

‘Juf Emerson?’

‘Hallo?’

‘Eh, hallo, met Sarah. Sarah Moorcroft.’

‘Sorry. Sarah. Ja, ik hoor het. Zeg alsjeblieft gewoon Nuala!’

‘Oké…’ ik aarzel. Juf Emerson is Kirsties onderwijzeres, een slimme, enthousiaste, ijverige meid van ergens in de twintig. Een bron van troost in het jaar dat achter ons ligt. Maar ze was voor de kinderen, en nu voor Kirstie, altijd ‘Juf Emerson’, dus het is toch wat raar om haar bij haar voornaam te noemen. Ik blijf er moeite mee hebben. Maar ik zal een poging moeten doen. ‘Nuala.’

‘Ja.’

Ze klinkt wat kortaf, het is ook al vijf uur. Kirstie is nu in de naschoolse opvang, maar haar juf moet vast nog van alles afmaken.

‘Eh, heb je even? Ik wil je wat vragen over Kirstie.’

‘Vijf minuten lukt wel, geen probleem. Waar gaat het over?’

‘Wij gaan binnenkort verhuizen, zoals je weet.’

‘Naar Skye hè? Ja. En hebben jullie daar al een school kunnen vinden?’

‘Zeker, Kylerdale, ik heb alle rapporten van de Onderwijsinspectie gelezen. Het is een tweetalige school, Engels en Gaelisch. Het haalt het natuurlijk niet bij St Luke, maar…’

‘Sarah. Je wou iets vragen?’

Ze klinkt niet ongeduldig. Maar je hoort dat ze druk is. Ze zou nu ook iets anders kunnen doen.

‘Eh, ja. Sorry, ja. Klopt.’

Ik kijk uit het halfopen raam van de woonkamer.

Het regent niet meer. Alles is gehuld in de geurende, onrustige duisternis van een herfstavond. De bladeren van de bomen aan de overkant van de straat dwarrelen weg, één voor één. Ik hou de telefoon nog wat steviger vast en ga verder.

‘Nuala, wat ik je wilde vragen…’ Ik zet mezelf schrap, alsof ik een duik moet nemen in ijskoud water. ‘Heb je de laatste tijd iets vreemds gemerkt aan Kirstie?’

Een korte stilte.

‘Iets vreemds?’

‘Je weet wel, eh, iets vreemds. Eh…’

Dit is eigenlijk idioot. Maar wat moet ik anders zeggen? Zeg, juf Emerson, heeft Kirstie wel eens gezegd dat ze eigenlijk haar dode zus is?

‘Nee, er is me niets vreemds opgevallen.’ Ze antwoordt vriendelijk en rustig. Omgaan met rouwende ouders. ‘Natuurlijk mist Kirstie haar zus nog steeds, dat lijkt me duidelijk, maar gezien de nare omstandigheden doet je dochter het heel goed, vind ik. Beter kan niet worden verwacht.’

‘Dankjewel. Nog een laatste vraag dan.’

‘En die is?’

Ik zie er opnieuw tegen op. Maar ik moet die vraag stellen over dat lezen van Kirstie. Haar snelle vooruitgang. Dat blijft aan me knagen.

‘Nou, Nuala, wat betreft Kirsties niveau in de verschillende vakken, haar ontwikkeling. Is jou daar de laatste tijd een verandering in opgevallen, iets wat onlangs anders is geworden? Zijn er dingen die beter of slechter gaan? In de les?’

Het blijft stil. Erg lang.

Nuala mompelt. ‘Nou ja…’

‘Ja?’

‘Het is niet dramatisch. Maar er is denk ik wel iets, iets wat ik wat dit betreft zou kunnen noemen.’

Ik kijk naar buiten en zie de bomen doorbuigen in de wind.

‘Wat dan?’

‘Het is me de laatste tijd opgevallen dat Kirstie enorm vooruit is gegaan met lezen. In zeer korte tijd. Dat zie je zelden. En het gekke is, ze was heel goed in rekenen, en nu is ze… daar niet zo goed in.’ Ik zie bijna voor me hoe Nuala hier wat ongemakkelijk haar schouders bij ophaalt. Ze vervolgt: ‘En dat kun je denk ik wel een onverwachte ontwikkeling noemen?’

Ik zeg wat we waarschijnlijk allebei denken: ‘Haar zus was goed in lezen en niet zo goed in rekenen.’

Nuala antwoordt zachtjes: ‘Ja, ja, dat klopt denk ik wel.’

‘Oké. Nog iets? Iets anders opvallends?’

Weer een pijnlijke pauze, en dan zegt Nuala: ‘Ja, misschien wel. De laatste paar weken is me opgevallen dat Kirstie veel meer omgaat met Rory en Adelie.’

De bladeren dwarrelen in de wind. Ik herhaal de namen. ‘Rory. En Adelie.’

‘Klopt, en ze waren,’ Nuala aarzelt en gaat dan verder, ‘nou, ze waren eigenlijk bevriend met Lydia, zoals je ongetwijfeld weet. En Kirstie gaat nauwelijks meer met haar eigen vriendinnetje en vriendje om.’

‘Zola? Theo?’

‘Zola en Theo. En dat was ook heel plotseling afgelopen. Maar die dingen gebeuren natuurlijk vaker, jullie dochter is nog maar zeven, best jong voor haar schooljaar.’

‘Oké.’

Ik krijg een brok in mijn keel. ‘Oké.’ Ik zeg het nog eens. ‘Oké. Ik begrijp het.’

‘Dus maak je geen zorgen, zou ik zeggen. Als je er niet naar had gevraagd zou ik er zelf niet eens over zijn begonnen.’

‘Nee.’

‘Het is natuurlijk maar een mening, Sarah, maar als ik er beroepshalve naar kijk denk ik dat Kirstie op de een of andere manier de afwezigheid van haar zus wil compenseren door als het ware haar plaats in te nemen, door te proberen haar te zíjn, om zo haar verdriet de baas te kunnen. Zo kan ze bijvoorbeeld expres erg haar best hebben gedaan om beter te worden in lezen, om op die manier iets aan de leegte van het verlies te doen. Ik ben geen kinderpsycholoog, maar ik heb wel begrepen dat zoiets niet ongewoon is.’

‘Nee. Dat is waar.’

‘En alle kinderen rouwen op hun eigen manier. Dit is vast gewoon een onderdeel van het verwerkingsproces. Dus, wanneer vertrekken jullie? Al heel gauw toch?’

‘Klopt, dit weekend.’

De telefoon ligt zwaar in mijn hand.

Ik staar naar de fraaie huizen aan de overkant, naar de geparkeerde auto’s die glinsteren in het licht van de straatlantaarns. Het is inmiddels donker geworden. De lucht is helder. Ik zie een carrousel van vliegtuiglichten boven Londen, net kleine rode vonkjes die uit een enorm, onzichtbaar vuur spatten.

4

angus moorcroft stopte op de parkeerplaats van Hotel Selkie, stapte uit de goedkope, wat blikkerig aandoende auto die hij de avond ervoor op Inverness Airport had gehuurd, en keek over de slikvelden en het kalme water naar Torran. De lucht was wolkeloos, waardoor er iets tamelijk zeldzaams te zien was: de zon op een koude novemberdag. Hoewel de lucht heel helder was, was het vuurtorenwachtershuis maar nét zichtbaar; aan de voet van de witte toren keek het uit over de met zeewier bedekte rotsige kust.

Met een hand boven zijn ogen tegen de laagstaande zon tuurde Angus naar het nieuwe onderkomen van zijn gezin. Hij werd in zijn overpeinzingen gestoord door een andere auto, die piepend vlak bij hem tot stilstand kwam. Een oude blauwe Renault.

Zijn vriend Josh Freedland stapte uit. Hij droeg een grof gebreide Aran-trui en een spijkerbroek die wat vage vlekken vertoonde van graniet-, leisteen- of marmerstof. Angus zwaaide en sloeg even een blik op zijn eigen spijkerbroek. Goeie pakken en zijden dassen: hij zou ze gaan missen.

Josh kwam naar hem toe lopen.

‘Daar hebben we de blanke kolonist!’

Ze omhelsden elkaar en sloegen elkaar daarbij vriendschappelijk op de rug. Angus verontschuldigde zich voor het feit dat hij te laat was en dat hij zijn eerste vlucht had gemist, maar Josh verzekerde hem dat dit helemaal niet erg was.

Zijn antwoord had iets ironisch, vond Angus. Er waren tijden geweest dat Josh degene was die altijd te laat kwam. Dat Josh de onbetrouwbaarste man van Groot-Brittannië was. Alle zekerheden waren aan het verdwijnen.

Ze draaiden zich tegelijkertijd om en keken uit over de Sound.

Angus mompelde: ‘Weet je, ik was helemaal vergeten hoe mooi het hier is.’

‘Wanneer ben je hier eigenlijk voor het laatst geweest?’

‘Met jou. En de club. Die laatste zomervakantie.’

‘Echt?’ Josh glimlachte, oprecht verwonderd. ‘Junkie overboord! Junkie overboord!’

Het was zo’n steeds herhaalde kreet in die gedenkwaardige vakantie, toen ze in hun studietijd op het eiland van Angus’ oma waren geweest. Ze hadden er een fantastisch weekend gehad waarin ze te veel dronken, te veel lachten, luidruchtig en vervelend waren, de plaatselijke bevolking ergerden en ontzettend veel lol trapten. Ze hadden bijna de roeiboot tot zinken gebracht toen ze terugroeiden van de Selkie in de heerlijke, paarsachtige Schotse zomerschemering, het halfduister dat nooit helemaal zwart werd. Er waren ineens zeehonden opgedoken; ze hingen rechtop in het water en keken hen aan. Het was in die roesachtige en bedwelmende avond dat ‘Junkie overboord’ werd geboren. Josh stond helemaal stijf van de xtc en wilde een van de zeehonden omhelzen, waardoor hij, om een uur of elf ’s avonds, in het koude, zwarte water viel.

Het was een ongeluk dat heel slecht had kunnen aflopen, maar ze waren eenentwintig en dus onsterfelijk. Josh zwom gewoon naar het eiland toe, met al zijn kleren aan, en toen zetten ze het opnieuw op een drinken, daar in dat prachtige, vervallen vuurtorenwachtershuis.

‘Hoe lang is dat geleden? Vijftien jaar? Jezus!’ Josh stond met zijn handen in zijn zakken te praten. De koele, zonnige bries maakte zijn rossige Joodse haar door de war. ‘Maar een lol dat we hadden, toch? Al die cider die we hebben gedronken in Coruisk. Nog iemand van de club gezien?’

‘Eigenlijk niet, nee.’

Angus had er ‘je begrijpt wel waarom’ aan kunnen toevoegen. Maar dat was niet nodig. Josh wist precies wat er aan de hand was.

Het afgelopen jaar, na het overlijden van Lydia, was het vooral Josh geweest bij wie Angus troost had gezocht; ze hadden lange telefoongesprekken gevoerd en Josh was een paar keer naar Londen gekomen voor een avond in de pub, zodat Angus zijn verhaal kwijt kon. Josh had gedaan wat een vriend moet doen, hij had geluisterd naar Angus die over Lydia praatte. Over haar praatte tot de woorden speeksel werden, tot de woorden een lichaamssap werden dat eruit moest, dat als kwijl uit zijn mond kwam; hij praatte totdat whisky en slaap alles deden vervagen.

Josh was de enige die Angus echt om zijn dode dochter had zien huilen; op een sombere, akelige avond, toen de nachtbloem van smart zich had geopend en in bloei was gekomen. Er was die avond een taboe doorbroken en misschien wel op een positieve manier. En man die uithuilt bij een andere man, met veel snot en tranen.

En nu?

Josh was met zijn telefoon bezig. Angus keek nog eens goed naar Torran Island in de verte. Het was een behoorlijk eind over de slikvelden, veel verder dan hij zich herinnerde. Hij zou eerst langs het strand moeten lopen, dan helemaal om het grote getijdeneiland Salmadair heen en daarna over een verhoogd pad naar het kleinere broertje van dat eiland, Torran. Een wandeling van zeker dertig of veertig minuten.

En die afstand was wel van belang, want de oude eilandroeiboot was al tijden geleden weggerot. Wat inhield dat ze geen boot hadden. En zolang er geen nieuwe was, zouden hij, Sarah en Kirstie deze nattige, glibberige, verraderlijke slikvelden moeten oversteken om op het eiland te komen, en dat kon dan ook nog alleen bij eb.

‘Ken je iemand met een goedkoop bootje? Die het wil verkopen?’

Josh keek op van zijn telefoon.

‘Gast, heb je geen bóót geregeld?’

‘Nee.’

‘Gus, kom op. Echt niet? Je kunt toch niet op Torran wonen zonder boot?’

‘Klopt. Maar het zal voorlopig even moeten, tot ik er een kan kopen. We zitten wat krap.’

‘We kunnen nu wel met die van mij gaan.’

‘Nee, ik wil over de slikvelden lopen. Kijken hoe dat gaat.’

Zijn vriend hield zijn hoofd wat schuin en glimlachte sceptisch.

‘Je weet toch nog wel dat dit gevaarlijk kan zijn?’

‘Eh. Ja.’

‘Geloof me Gus, probeer nóóit ’s avonds, ook als het alleen nog maar schemert, deze slikvelden over te steken. Zelfs als je een zaklantaarn bij je hebt kun je uitglijden over een gladde steen en je enkel breken of in de modder vast komen te zitten, en dan heb je een gigantisch probleem.’

‘Josh…’

‘Op Skye hoort niemand je schreeuwen, de helft van de huizen langs de kust staat leeg. Het zijn vakantiehuisjes. ’s Winters is de vloed ijskoud en dat overleef je niet, je verdrinkt.’

‘Josh! Je vertelt me niets nieuws. Het is mijn eiland! Als kind wóónde ik hier zo ongeveer.’

‘Maar dat was toch bijna altijd in de zomer? ’s Winters duurt een dag maar vijf uur of minder. Laat het even goed tot je doordringen, joh. Zelfs mét een boot kan het ’s winters heel lastig zijn om op Torran te verblijven. Soms kun je er dagenlang niet weg.’

‘Oké, oké. Ik weet dat de winters zwaar zijn. Ik weet dat het niet makkelijk zal zijn. Maar dat interesseert me niet.’

Josh begon te lachen. ‘Prima. Ik begrijp het. Denk ik.’

Angus liet zich niet van de wijs brengen: ‘Oké, je had het door de telefoon over eb en vloed. Hoe zit dat voor vanmiddag?’

Josh keek even naar de zee, die zich duidelijk aan het terugtrekken was, en toen weer naar Angus. ‘Ik had je een link gemaild: de officiële getijdentabel voor Mallaig, met alle details.’

‘Ik heb nog geen tijd gehad om die te bekijken, ik ben sinds vanochtend vroeg op pad.’

Josh knikte. Hij tuurde naar de slikvelden en het zeewier, dat droogde in de zwakke zon. ‘Oké. Nou, vanmiddag om vier uur is het eb. Dan heb je vanaf een uur ervoor tot een uur erna, op z’n hoogst. Dus we hebben nog een halfuur, tot een uur of drie.’

Even zeiden ze geen van beiden iets. Angus wist wat zijn vriend nu zou gaan vragen: ‘Hoe is het met Kirstie?’

Natuurlijk. Dat is wat je moet vragen. Hoe is het met Kirstie? Ja, hoe is het eigenlijk met Kirstie?

Wat moest hij antwoorden?

Hij zou de waarheid willen zeggen. Ongeveer een halfjaar geleden was Kirstie zich nogal merkwaardig gaan gedragen. Er was iets heel vreemds en verontrustends met zijn overlevende dochter gebeurd, met haar karakter. Het werd zo erg dat Angus op het punt had gestaan een arts te raadplegen, maar toen, op het laatste moment, had Angus er iets op gevonden. Iets wat op een bepaalde manier hielp.

Maar hij was niet in staat er met iemand over te praten, zelfs niet met Josh. Vooral niet met Josh, omdat die het aan Molly, zijn vrouw, zou vertellen, en Molly en Sarah nauwelijks geheimen voor elkaar hadden. En Sarah mocht hier niets vanaf weten; niemand mocht haar hier ooit iets over vertellen. Hij vertrouwde het haar gewoon niet toe. Hij had haar al maanden op allerlei manieren niet vertrouwd.

Dus nam hij zijn toevlucht tot leugens. Zelfs tegenover Josh.

‘Het gaat best goed. Gezien de omstandigheden.’

‘Oké. En Sarah? Is ze weer, nou ja, wat opgekrabbeld? Kan ze weer een beetje haar draai vinden?’

Ook zo’n onvermijdelijke vraag.

‘Ja, het gaat wel goed met haar. Met ons alle drie wel. We verheugen ons echt op de verhuizing.’ Angus praatte zo rustig mogelijk. ‘Kirstie wil een zeemeermin zien. Of een zeehond. Een zeehond is ook goed, denk ik.’

‘Ha.’

‘In elk geval hebben we dus nog even? Koffie dan maar?’

‘Oké. Er is hier het een en ander veranderd, zoals je zult zien,’ zei Josh, terwijl hij de krakende deur van de pub openduwde.

Hij had gelijk. Toen ze de Selkie binnenstapten, keek Angus verbaasd in het rond.

De oude, morsige, gezellige haringvisserspub had een gedaanteverandering ondergaan. De achtergrondpopmuziek was vervangen door achtergrondfolkmuziek, en dan de moderne variant, met bodhráns en violen. De vale vloerbedekking was geëvolueerd tot chique grijze leisteen.

Aan de andere kant van de bar was op een krijtbord de aanbeveling ‘jonge kreeft’ geschreven, en tussen de dozen met folders van theatertjes in de buurt en stapels flyers over de mogelijkheid tot het spotten van zeearenden stond een mollig pubermeisje achter de tap nors aan haar neusring te friemelen; ze had duidelijk geen zin om Josh’ bestelling voor koffie op te nemen.

De metamorfose was indrukwekkend, maar niet uitzonderlijk. Het zoveelste boetiekhotel annex culinair eetcafé, gericht op rijke toeristen op zoek naar het echte ‘Schotse Hooglanden’-gevoel. De sjofele, zuur ruikende dorpskroeg van twintig jaar geleden was verdwenen.

Alhoewel de clientèle op deze doordeweekse dag in november volledig uit dorpelingen bestond.

‘Ja, allebei met melk graag, Jenny.’

Angus keek naar de andere hoek van de gelagkamer. Vijf mannen, van uiteenlopende leeftijd maar allemaal in een soortgelijke trui met ronde hals, zaten aan een grote, ronde houten tafel. Verder was de pub leeg. De mannen tuurden zonder iets te zeggen van achter hun glazen bier naar Angus.

Toen draaiden ze zich als een stel samenzweerders naar elkaar toe en begonnen weer te praten. Aan de voertaal was geen touw vast te knopen.

Angus probeerde ze niet aan te gapen. In plaats daarvan vroeg hij aan Josh: ‘Gaelisch?’

‘Klopt. Hoor je best veel op Sleat vandaag de dag; er is een nieuw Instituut voor de Gaelische Taal iets verderop. En ze leren het natuurlijk op school.’ Josh grijnsde discreet. ‘Maar ik wil wedden dat ze Engels spraken voordat wij binnenkwamen. Doen ze voor de grap, om nieuwkomers hier op stang te jagen.’ Josh stak een hand omhoog en zwaaide naar een van de mannen, een stoere, knappe veertiger met een stoppelbaardje.

‘Gordon. Alles goed?’

Gordon draaide zich om en glimlachte laconiek.

‘Middag, Joshua. Ciamar a tha thu fhein?’

‘Absoluut. En papa fume une pipe.’ Josh klakte geamuseerd met zijn tong. ‘Kom op, Gordon, je weet héél goed dat ik het nooit onder de knie zal krijgen.’

‘Aye, je weet ’t nooit, probeer het toch maar een keer, Josh.’

‘Oké, zal ik doen, ik beloof het. We hebben het er gauw over!’

Het verveelde barmeisje had de koffie gebracht. Angus staarde naar de twee kleine kopjes in Josh’ ruwe, rode steenhouwershanden.

Angus smachtte naar een scotch. In Schotland moest je Schotse whisky drinken, dat werd van je verwacht. Maar het voelde wat ongemakkelijk om nu, ’s middags, aan de drank te gaan terwijl Josh nuchter bleef.

Aan dat gevoel zat een verhaal vast, want Josh Freedland was niet altijd zo nuchter geweest. Precies het tegenovergestelde zelfs. Terwijl de rest van hun clubje studievrienden, inclusief Angus, wel eens wat met drugs had geëxperimenteerd, maar het al snel daarna bij alcohol had gelaten, was Josh veel verdergegaan en was hij via het gebruik van pillen uiteindelijk afgegleden naar een heuse heroïneverslaving, naar een roes van wanhoop en duisternis. Jarenlang leek het erop dat hij afstevende op een totaal mislukt leven, of nog erger zelfs, en hoe iedereen het ook probeerde, vooral Angus, niemand kon het tij keren.

Maar op een dag, toen Josh net dertig was geworden, had hij zélf het roer omgegooid. Met behulp van de na-Anonieme Verslaafden.

En Josh had zich op dezelfde manier gestort op het geheelonthouderschap als indertijd op de drugs: met volledige toewijding. Hij liep keurig de zestig bijeenkomsten in zestig dagen af. Hij bracht het twaalfstappenprogramma tot een goed einde en gaf zichzelf in handen van een hogere macht. Toen ontmoette hij een leuke, vermogende jonge vrouw op een na-bijeenkomst in Notting Hill, Molly Margettson. Ze was verslaafd aan cocaïne, maar was bezig dat leven vaarwel te zeggen, net als Josh.

Het was liefde op het eerste gezicht en korte tijd later waren ze getrouwd. Het was een bescheiden maar ontroerende plechtigheid; niet lang daarna waren ze uit Londen vertrokken en in noordelijke richting verhuisd. Ze hadden van de opbrengst van haar flat in Holland Park een fraai huis hier op Sleat gekocht, aan het water, een kleine kilometer van de Selkie, midden in het stukje Schotland dat ze allemaal zo lief hadden gehad, vlak bij het eiland van Angus’ grootmoeder.

De prachtige Sound of Sleat, de mooiste plek op aarde.

Nu was Josh steenhouwer van beroep en Molly was, opmerkelijk genoeg, zowel huisvrouw als zakenvrouw; ze verdiende een goed belegde boterham met de verkoop van fruit, jam, honing en chutneys. En verder schilderde ze zo nu en dan.

Angus staarde in gedachten verzonken voor zich uit. Jarenlang had hij medelijden met Josh gehad; nu, hij kon het niet ontkennen, benijdde hij hem. Hij was blij voor ze dat het ze goed ging, maar hij was jaloers op de puurheid van hun leven. Niets dan lucht, steen, hemel, glas, zout, rotsen en zee. En heidehoning uit de Hebriden. Angus wilde dit ook, dit pure, hij wilde de grootsteedse complexiteit wegwassen en zich onderdompelen in zuiverheid en eenvoud. Frisse lucht, echt brood, gure wind in je gezicht.

De twee vrienden liepen naar een lege tafel, buiten gehoorafstand van Gordon en zijn Gaelisch-sprekende vrienden. Josh ging zitten, nam een slokje koffie en begon te praten met zijn karakteristieke, samenzweerderige glimlach.

‘Dat was Gordon Fraser. Hij doet van alles, van Kylerhea tot Ardvasar kan hij alles voor je regelen of repareren. Broodroosters, boten, eenzame vrouwen. Hij kan je vast helpen als je een boot nodig hebt.’

‘Ja, ik kan me hem nog wel herinneren. Geloof ik.’ Angus haalde zijn schouders op. Was dat echt zo? Hoeveel kon hij van zo lang geleden nog terughalen? Om eerlijk te zijn was hij nog steeds ontdaan door het feit dat hij de afstand tussen Torran Island en het vasteland zo verkeerd in zijn hoofd had gehad. Wat had hij nog meer niet goed onthouden? Wat was hij nog meer vergeten?

Wat belangrijker was: als zijn langetermijngeheugen onbetrouwbaar was, hoe was het dan met zijn beoordelingsvermogen gesteld? Was het eigenlijk wel een goed idee van hem om rustig met Sarah op dat eiland te gaan wonen? Dat zou best moeilijk kunnen worden, vooral nu ze in dozen bleek te snuffelen en in donkere hoeken op onderzoek uitging. En als ze nu tegen hem zou gaan liegen? Opnieuw?

Hij wilde aan iets anders denken.

‘Zeg Josh, is het daar nu erg veranderd? Vervallen? Op Torran?’

‘Het huis?’ Josh haalde zijn schouders op. ‘Nou, ik zou maar op het ergste voorbereid zijn. Zoals ik eerder al zei, heb ik geprobeerd daar een oogje in het zeil te houden. Net als Gordon, die was gek op je oma. En de vissers nemen er zo nu en dan een kijkje. Maar het staat er niet zo best bij, dat is helaas een feit.’

‘En de onderhoudsploeg voor de vuurtoren dan?’

Josh schudde zijn hoofd. ‘Nee joh. Die komen eens in de twee weken langs en dan is het echt huppekee, lens poetsen, accu vervangen, klaar, terug naar de Selkie en aan het bier.’

‘Oké.’

‘We hebben allemaal gedaan wat we konden, maar je weet hoe dat gaat, iedereen heeft het druk. Molly houdt er niet van om alleen met de boot te gaan. En je oma heeft er sinds vier jaar geen voet meer aan wal gezet, dus sinds die tijd is het feitelijk onbewoond geweest.’

‘Dat is lang.’

‘Zeg dat wel. Vier lange Hebriden-winters. Vocht, verrotting en wind, het heeft allemaal zijn tol geëist.’ Hij zuchtte; toen klaarde zijn gezicht plotseling op. ‘Hoewel jullie wel een poosje een paar krakers hebben gehad, vorige zomer.’

‘Echt waar?’

‘Ja. Geen slechte lui eigenlijk. Twee jongens, twee meiden, mooie meiden trouwens. Heel jong nog, studenten. Op een avond kwamen ze in de Selkie, helden op sokken waren het. Gordon diste met de andere kerels alle oude verhalen op, dat het spookt op Torran, en ze flipten helemaal. Volgende ochtend waren ze weg. Veel hebben ze niet kapotgemaakt. Maar wel al het haardhout van je oma opgestookt. Kut-Londenaren.’

Hoe ironisch, dacht Angus. Hij herinnerde zich hoe hij en zijn vrienden, allemaal uit Londen, een vrijwel identieke ervaring hadden gehad; in deze zelfde pub luisteren naar de volksverhalen van Skye, de verhalen die door de mannen van hier werden verteld, in ruil voor een borreltje, van die verhalen en legenden die ooit waren bedacht om de lange winteravonden door te komen. Zijn grootmoeder had hen ook vermaakt met dit soort verhalen over Skye. De Weduwe van Portree. De Vreze die in de Duisternis ging. En ach, de Gruagach, heur haar zo wit als sneeuw, rouwend om derzelver spiegelbeeld…

‘Waarom ben je er zo lang niet geweest?’

‘Wat?’

Josh deed er een schepje bovenop: ‘Het is verdomme vijftien jaar geleden sinds je hier voor het laatst was. Waarom?’

Angus fronste zijn wenkbrauwen en zuchtte. Het was een goeie vraag, een vraag die hij zichzelf ook al had gesteld. En een antwoord verzinnen was niet zo eenvoudig.

‘Weet ik niet. Niet echt. Misschien is Torran een soort symbool voor me geworden. Een plaats waarnaar ik ooit zou terugkeren. Een verloren paradijs. Maar ook mijlenver. Ik wilde steeds wel komen, vooral toen jullie hier gingen wonen, maar ja…’ En daar was hij weer, de dodelijke aarzeling. ‘In die tijd kregen we de meisjes, de tweeling. En. Toen werd alles anders. Koud Schots eiland, met jammerende baby’s? Peuters? Niet erg aanlokkelijk. Je snapt het wel, Josh, tegen de tijd dat jullie zelf kinderen krijgen.’

‘Áls we kinderen krijgen.’ Josh schudde zijn hoofd. Staarde naar de overgebleven druppels koffie in zijn kopje. ‘Als.’

Er viel een ietwat pijnlijke stilte. De een rouwde om het kind dat hij had verloren, de ander om de kinderen die hij nog niet gekregen had.

Angus dronk zijn lauwe koffie op. Hij draaide zich opzij in het oncomfortabele houten bankje en keek door het dikke, onregelmatig gevormde, windbestendige kroonglas naar buiten.

De schoonheid van Torran Island werd verwrongen door het glas in het raam, in plaats van mooi werd het lelijk. Hier zag je een landschap dat je akelig toescheen, dat viezig en onrein was. Hij moest denken aan het gezicht van Sarah, in het halfdonker van de vliering, vertekend door de schaarse verlichting. Terwijl ze in die dozen zat te kijken.

Daar moest een einde aan komen.

Josh zei weer iets: ‘Het gaat nu richting eb, dus je hebt twee uur de tijd, op z’n hoogst. Weet je zeker dat je niet wilt dat ik meega of je er in de rubberboot naartoe breng?’

‘Nee. Ik wil er zelf naartoe ploeteren.’

Ze liepen de pub uit, de kou in. Met het afgaan van het water was de wind straffer en snijdender geworden. Angus zwaaide nog even naar Josh – Ik kom morgen bij je langs – terwijl diens auto slippend en modder spuwend wegreed.

Angus deed de kofferbak van zijn auto open en haalde zijn rugzak eruit. Die rugzak had hij ’s ochtends in het hotel in Inverness heel nauwgezet ingepakt met alles wat hij nodig had om een nacht op het eiland door te brengen. Morgen zou hij het een en ander kunnen kopen. Vanavond hoefde hij alleen maar de oversteek te maken.

Over de slikvelden.

Angus was zich ineens pijnlijk van zichzelf bewust; alsof iemand, terwijl hij met het oog op een juiste gewichtsverdeling de banden van zijn rugzak wat bijstelde, hem spottend in de gaten hield. Intuïtief keek hij om zich heen – waren er misschien gezichten achter vensterruiten, kinderen die naar hem wezen en lachten? De bladloze bomen en de in stilte gehulde huizen staarden terug. Hij was het enige menselijk wezen dat er te zien was. En hij móest nu gaan.

Het pad begon bij de parkeerplaats van de Selkie en kwam vrij snel uit bij een paar bemoste en sterk uitgesleten stenen traptreden. Angus liep naar beneden. Onderaan ging het pad in een boog verder, langs een rij houten boten, ver op het kiezelstrand getrokken, onbereikbaar voor de winterstormen die zouden komen. Toen ging het pad over in een laag doolhof van met zeewier begroeide rotsblokken en grijze stukken stinkend slik. Het zou hem minstens een halfuur kosten.

Zijn telefoon ging.

Terwijl hij zich erover verbaasde dat hier bereik was, en stiekem een beetje hoopte dat dat op Torran ook het geval zou zijn, zette Angus zijn rugzak op de kiezelstenen en haalde zijn mobiel uit zijn broekzak.

Op het schermpje stond ‘Sarah’.

Hij nam op. Het was de vierde keer die dag dat zijn vrouw hem belde.

‘Hallo?’

‘Ben je er al?’

‘Ik doe een poging. Ik sta op het punt de oversteek te maken. Ik ben bij Ornsay, ik heb net Josh gesproken.’

‘Oké, nou, hoe is het daar?’

‘Dat weet ik niet schat,’ zei hij een beetje spottend. ‘Ik zei toch: ik ben er nog niet. Wacht nou maar gewoon tot ik er ben en dan bel ik je zo gauw mogelijk.’

‘Oké, ja, sorry. Haha.’ Haar lach klonk gemaakt. Hij hoorde dat zelfs door de telefoon, duizend kilometer verderop.

‘Sarah. Gaat het wel goed daar?’

Ze was even stil. Een duidelijke, niet mis te verstane aarzeling.

‘Jawel Gus. Ik ben alleen een beetje zenuwachtig. Snap je? Meer niet…’

Ze liet opnieuw een stilte vallen. Hij fronste zijn wenkbrauwen. Dit ging zo niet goed. Hij moest zijn vrouw geruststellen, haar vooruit laten kijken. Hij koos zijn woorden zorgvuldig.

‘Het eiland ligt er prachtig bij, Sarah. Even mooi als ik het me herinner. Mooier zelfs. Het was een prima beslissing, we moeten hier echt gaan wonen.’

‘Oké. Prima. Sorry. Ik zeur maar wat. Dat inpakken is ook zo’n gedoe!’

Haar bezorgdheid leek weg, maar lag nog steeds op de loer. Hij voelde het. Dat betekende dat hij het moest vragen, ook al wilde hij het antwoord eigenlijk niet horen. Maar hij moest het vragen: ‘Hoe gaat het met Kirstie?’

‘Het gaat goed, ze heeft…’

‘Wat?’

‘O. Niks.’

‘Wat?’

‘Niks. Echt niets.’

‘Nee, er is wel iets Sarah, je houdt me niet voor de gek. Wat is het?’ Hij probeerde zijn frustratie te onderdrukken. Dit was weer zo’n conversatietruc van zijn weinig spraakzame vrouw: een kleine maar veelbetekenende hint geven en dan zeggen dat er ‘niks’ is. Zodat hij zich gedwongen voelde om de informatie uit haar te trekken, waardoor hij zich schuldig en rot voelde, zelfs als hij de informatie niet eens wílde horen. Zoals nu.

Hij werd de laatste tijd gék van die tactiek. Hij voelde de boosheid echt door zijn lichaam trekken.

‘Sarah. Wat is er aan de hand? Zeg op.’

‘Nou, ze…’ En weer onderbrak een lange, gekmakende stilte hun gesprek. Angus kon zich bedwingen, maar wilde haar eigenlijk Wat is dit godverdomme! toeroepen.

Uiteindelijk kwam het hoge woord eruit: ‘Vannacht… ze heeft weer een nachtmerrie gehad.’

Een gevoel van opluchting overspoelde Angus. Een nachtmerrie, dat was alles? Meer niet?

‘Oké. Weer akelig gedroomd.’

‘Ja.’

‘Dezelfde droom?’

‘Ja.’ Zijn vrouw liet weer zo’n stilte vallen. ‘Die met die kamer: ze zit vast in een witte kamer, met gezichten die naar haar staren, van boven. Het is bijna altijd dezelfde nachtmerrie. Altijd díe, altijd, hoe kan dat?’

‘Ik weet het niet Sarah, maar dat houdt op, ik weet het zeker. En snel ook. Weet je nog wat ze in het Anna Freud Centrum zeiden? Dat is een van de redenen dat we verhuizen. Een nieuwe plek, nieuwe dromen. Een nieuw begin. Geen herinneringen.’

‘Ja, dat is ook zo. Spreken we elkaar morgen weer?’

‘Ja. Ik hou van je.’

‘En ik van jou.’

Toen Angus dat laatste had gezegd, keek hij wat bedenkelijk en verbrak de verbinding. Hij stopte de telefoon in zijn broekzak en hees de zware rugzak op zijn schouders – hij voelde zich net een bergbeklimmer die aan het laatste stuk naar de top begint. Vanuit de rugzak kwam het doffe gerinkel van een zware wijnfles die tegen iets hards aan stootte. Misschien was het zijn Zwitserse zakmes.

Hij vervolgde zijn weg. Hij liep voorzichtig door het zand en om rotsblokken heen, en probeerde steeds de veiligste route te vinden. Overal rondom hem hing de bedwelmende geur van rottend zeewier. Boven hem cirkelden meeuwen, krijsend en scheldend. Hem uitfoeterend om iets wat hij niet had gedaan.

Het was laagwater – hier en daar lagen oude, grijze metalen kettingen in het slik, met aan het uiteinde plastic boeien. Witgepleisterde huisjes stonden hem onbewogen vanaf de bochtige, met bomen begroeide kustlijn van Skye aan te kijken. Aan de andere kant, links van hem, rees Salmadair op, een heuveltop van steen en gras, omringd door sombere naaldbomen; hij kon net het dak ontwaren van het grote onbewoonde huis dat er stond, dat van die miljardair was, de Zweed.

Josh had Angus alles verteld over Karlssen: dat hij hier alleen in de zomer kwam, een paar weken maar, voor de jacht en om te zeilen, en voor het beroemde uitzicht over de Sound op Loch Hourn en Loch Nevis, met daartussenin het enorme massief van Knoydart en zijn met sneeuw bedekte heuvels.

Terwijl Angus voortsjokte, voorovergebogen door het gewicht van zijn rugzak, keek hij zo nu en dan even op naar diezelfde dreigende heuvels. De imposante toppen van Knoydart, de laatste echte wildernis van West-Europa. Terwijl hij het uitzicht in zich opnam realiseerde Angus zich dat hij de namen van de mysterieuze pieken nog uit zijn hoofd kende. Zijn oma had ze zo vaak met hem doorgenomen: Sgurr an Fhuarain, Sgurr Mor, Fraoch Bheinn.

Het was een gedicht. Angus was bepaald geen poëziefanaat, maar deze plek was pure poëzie.

Sgurr an Fhuarain, Sgurr Mor, Fraoch Bheinn.

Hij liep door.

De stilte was indringend. Een koninkrijk van geluidloosheid. Geen vissersboten op het water, geen wandelaars, geen motorgeruis in de verte.

Angus liep, zweette en gleed bijna uit. Hij verbaasde zich erover dat het zo ongelofelijk rustig en windstil was, en zo kalm en helder dat hij in de blauwige verte de laatste veerboot van Armadale naar Mallaig kon zien.

Veel huizen langs de kust, vaak half achter de sparren en lijsterbessen verscholen, waren helemaal afgesloten voor de winter. Dat was de voornaamste oorzaak van deze rust, van deze verlaten sfeer. Op een bepaalde manier deed dit afgelegen, prachtige, zuidelijke schiereiland van Skye meer en meer denken aan een van de rijkste buurten van Londen, leeggelopen door haar eigen begeerlijkheid, slechts een paar dagen per jaar door de rijken bewoond. Interessant voor beleggers. Voor investeerders. Andere, minder aansprekende gebieden in de Hebriden waren paradoxaal genoeg levendiger omdat de huizen er goedkoper waren.

Deze plek was vervloekt door haar eigen schoonheid.

Desondanks was het hier gewoon prachtig. Maar hij moest voortmaken, want het begon inmiddels te schemeren.

De tocht kostte hem vijftig minuten en was zwaar, doordat het donkergrijze slik zijn laarzen steeds vastzoog, waardoor hij maar langzaam vorderde. Ook had hij zich ergens in de route vergist; hij was op Salmadair per ongeluk te veel naar boven gelopen, in de richting van het miljardairshuis met de enorme woonkamer waarvan één muur helemaal van glas was. Plotseling was het in het halfduister voor hem opgedoemd; net op tijd had hij het roestige prikkeldraad gezien dat het moest beschermen.

Hij had het verkeerde pad naar links genomen. Het had het pad langs het kiezelstrand van Salmadair moeten zijn.

Angus dacht aan wat Josh had gezegd over de slikvelden in het donker. Het kon je einde betekenen. Er kwamen hier soms mensen om het leven.

Maar om hoeveel mensen zou dat nou gaan? Eén per jaar? Eén per tien jaar? Het was ondanks alles een stuk veiliger dan in Londen de straat oversteken. Hier was geen misdaad, de lucht was zuiver en heilzaam. Het was een stuk veiliger voor kinderen. Veiliger voor Kirstie.

Angus volgde voorzichtig het pad en baande zich een weg door doornstruiken. Daarna moest hij over enorm gladde steenpartijen klauteren, stenen die knoestig waren van oude zeepokken, waar hij zijn vingers bijna aan openhaalde. Er was wat bloed op zijn hand. Hij had schrammen en was moe. De noordenwind droeg de geur van zeemeeuwenpoep en blaaswier met zich mee, en ook, leek het wel, die van pas gehakt dennenhout, een geur die waarschijnlijk helemaal van Scoraig en Assynt vandaan kwam.

Hij was er bijna. In het laatste restje daglicht zag hij het dijkachtige, verhoogde pad van steen en grijze kiezel liggen, bezaaid met kapotte krabschalen. Langs het pad naar Torran lag een kronkelende, dunne, groene waterleidingbuis, gedeeltelijk onder het zand. Hij herkende die buis, net als dit stuk van de route. Hij herinnerde zich dat hij er als kind langskwam, en ook als tiener. En nu was hij er weer.

Verderop zag hij de vuurtoren en het huis, nog net zichtbaar in het koude schemerlicht. Nog een minuut of twee en dan zou hij zijn nieuwe huis betreden. Waar zijn gezin zou gaan wonen en waar ze er het beste van zouden proberen te maken.

In een soort reflex pakte hij zijn telefoon. Geen bereik. Natuurlijk niet. Had hij iets anders verwacht? Het eiland was een verlaten oord, eenzaam en van de buitenwereld afgesloten – verder weg van alles en iedereen kon je in Groot-Brittannië niet zijn.

Terwijl hij het laatste stukje omhoogliep tot vlak bij het vuurtorenwachtershuis, draaide Angus zich om en keek naar de slikvelden.

Ja. Zo afgelegen als maar mogelijk was. Dat was goed. Hij was blij dat hij zijn vrouw zover had weten te krijgen om de beslissing te nemen hiernaartoe te verhuizen. En wat haast nog belangrijker was: hij was blij dat hij het voor elkaar had gekregen dat ze dacht dat het haar eigen idee was. Hij had maanden met de wens rondgelopen dat ze ver weg van alles zouden zijn, en nu had hij bereikt wat hij wilde. Op Torran zouden ze eindelijk veilig zijn. Niemand zou vragen stellen. Geen lastige buren. Vrienden noch familie. Geen politie.

5

kirstie.

Ik kijk even omhoog en zie het gezicht van Kirstie in de achteruitkijkspiegel, uitdrukkingsloos, zonder glimlach.

‘We zijn er bijna, schatje!’

Dat zeg ik nu al de hele tijd sinds we Glasgow uit zijn gereden en om eerlijk te zijn dacht ik echt dat we er bij Glasgow ook ‘bijna’ waren. Op Google Maps leek het zo dichtbij en we waren immers al halverwege Schotland… Kijk, heel veel verder kan het niet zijn. Vijf centimeter of zo.

Maar in plaats daarvan ging de weg steeds maar door, als een verschrikkelijk, saai en mompelend verteld verhaal dat nooit ophoudt. En nu rijden we heel eenzaam door dit afschuwelijke Rannoch Moor.

Ik moet mezelf eraan herinneren waarom we hier zijn.

Twee dagen geleden bood Angus aan dat we ook wel naar Inverness konden vliegen, alsof we daar geld voor hadden. Hij zou ons daar dan ophalen; de auto kon dan wel door de verhuizers worden meegenomen.

Maar ik vond dat een soort valsspelen, iets in me wilde het hele stuk met de auto doen, samen met Kirstie en Beany; bovendien zou de auto hier toch een keer naartoe moeten worden gebracht. Dus bleef ik erbij dat Kirstie en ik zouden rijden, van rechts onderin tot helemaal naar boven, en dat we Angus dan zouden zien op de parkeerplaats van de Selkie, op Ornsay, met het fantastische uitzicht op Torran.

Nu weet ik het niet meer zo zeker.

Het is allemaal zo uitgestrekt, zo troosteloos. Rannoch Moor is een moerassig heidegebied vol groene en grijze akeligheid, waarschijnlijk ontstaan in een van de ijstijden. Vieze, turfbruine beekjes lopen door de zurige veenbodem; hier en daar lijkt het wel alsof de bodem in grote plaggen uiteen is gescheurd en vervolgens weer aan elkaar is genaaid.

Ik kijk in de spiegel naar Kirstie en dan naar mezelf.

Ik wil dit eigenlijk niet, maar ik moet het doen, nog een keer precies nagaan wat er allemaal is gebeurd. Ik móet erachter komen wat er met Kirstie aan de hand is, en of het al dan niet te maken heeft met het ongeluk. Met die verschrikkelijke breuk in ons leven.

En dus…

Het was op een zomeravond in Instow.

Mijn ouders verhuisden bijna tien jaar geleden naar Instow, een klein stadje aan de noordkust van Devon. Mijn vader had aan het eind van zijn niet bijzonder geslaagde carrière net genoeg geld overgehouden om een redelijk groot huis te kopen, met uitzicht op de brede rivier, op het punt waar het water vrijwel stil leek te staan en de riviermond begon.

Het huis had drie verdiepingen en diverse balkons, zodat optimaal van het uitzicht kon worden genoten. Er was een behoorlijke tuin die overging in een schuin aflopend stuk grasland, waar je vaak een konijntje tegenkwam. Vanaf de bovenste verdieping waren tussen de groene landtongen stukjes van de zee te zien. Als je op de wc zat kon je de zeilboten met hun roodbruine zeilen in de richting van het Bristol Channel zien gaan.

Ik was het direct helemaal eens met mijn ouders’ keuze voor Instow. Het was een leuk huis in een leuk klein stadje. De pubs zaten vol zeelieden en zeilers, maar die hadden geen kapsones. Het klimaat was voor Engelse begrippen mild, de zeewind uit het zuidwesten zorgde vaak voor aangename temperaturen. Op de kade kon je krabbetjes vangen, met een stukje spek aan een touwtje.

Instow werd natuurlijk meteen ons vaste vakantieadres. Een fijn, goedkoop, comfortabel toevluchtsoord voor Angus en mij, en daarna een plek waar we de meisjes mee naartoe konden nemen en waar hun liefhebbende grootouders klaarstonden om op hen te passen.

Mijn ouders waren absoluut dol op hen. Dit kwam voor een deel doordat ze zo mooi en lief waren – als ze tenminste niet zaten te kibbelen – en voor een deel doordat die nietsnut van een jongere broer van mij alleen maar verre reizen maakte en bepaald geen haast leek te hebben om een gezin te stichten; de tweeling was dus voor hen een geschenk uit de hemel. De enige kleinkinderen die ze waarschijnlijk zouden krijgen.

Mijn vader kon hierdoor vaak niet wachten tot we weer een vakantie bij hen zouden komen doorbrengen; mijn Amerikaanse moeder, Amy – verlegener, stiller, gereserveerder, we lijken wat dat betreft op elkaar – was bijna net zo enthousiast.

Dus toen mijn vader me belde en vrolijk vroeg wat we deze zomer zouden gaan doen, kwam mijn antwoord als vanzelf: weer vakantie vieren in Instow. Het zou de zevende of achtste keer worden. We waren de tel kwijtgeraakt. Maar de gratis oppas was ook zo fijn! Lang uitslapen, wat als volwassene op vakantie zo heerlijk is, terwijl oma en opa er met de tweeling op uit gingen.

Het was de eerste avond van de laatste vakantie.

Ik was ’s ochtends met de kinderen aangekomen. Angus was nog in Londen en zou zich later bij ons voegen. Mijn vader en moeder waren ergens wat gaan drinken. Ik zat in de keuken.

De grote, ruime keuken was de plek waar het in het huis van mijn ouders allemaal gebeurde, doordat die zo ongeveer het mooiste uitzicht had, plus een heerlijke grote tafel. Alles was rustig. Ik las een boek en dronk thee. Het was een prachtige avond – zo’n avond waarop de tijd stil leek te staan: luchten vol roze en blauw hingen boven de lage heuvels en de baai. De meisjes waren na een middag op het strand al wat verbrand en speelden, dacht ik althans, in de tuin. Alles was véilig.

En toen hoorde ik een gil van een van mijn dochters.

De gil die ik nooit uit mijn hoofd zal kunnen krijgen. Die me altijd bij zal blijven.

Altijd.

Hier op Rannoch Moor pak ik het stuur stevig vast en druk het gaspedaal verder in. Alsof ik de verschrikkingen uit het verleden kan inhalen en dan in de spiegel steeds kleiner kan zien worden.

Wat gebeurde er toen? Hebben we een aanwijzing over het hoofd gezien die deze afschuwelijke puzzel zou kunnen oplossen?

Gedurende een fractie van een seconde begreep ik daar in de keuken niet wat ik precies hoorde. Ik meende zeker te weten dat de meisjes op het gras aan het spelen waren en van de heerlijke, lome zomerwarmte genoten, maar deze afschuwelijke gil kwam van bóven. In blinde paniek rende ik de trap op, vloog de overloop over en keek waar ze waren, niet daar, niet daar, daar ook niet, en ik wist het, ik wist het gewoon, ik rende de logeerkamer in, een van de slaapkamers met een balkon. Zeven meter hoog.

Die klotebalkons. Als er iets was waar ik een godsgruwelijke hekel aan had in Instow, dan waren het de balkons, voor elk raam zat er een. Angus vond dat ook maar niks.

We hadden altijd tegen de tweeling gezegd dat ze niet op de balkons mochten komen; de ijzeren balustrades waren te laag, zelfs voor kinderen. Maar je kon vaak de verleiding om er even op te gaan niet weerstaan. Omdat je er zo heerlijk over de rivier kon uitkijken. Mijn moeder zat graag op haar balkon, met een Zweedse thriller en een glas chardonnay uit de supermarkt.

Terwijl ik de trap op stoof wist ik intuïtief dat die balkons ons iets verschrikkelijks hadden gebracht, en toen ik de slaapkamer binnenstormde zag ik het silhouet van een van mijn in het wit geklede dochters, die gillend op het balkon stond.

Ze zag er toen, ironisch genoeg, prachtig uit. De ondergaande zon scheen door haar haren, ze had een vlammende gouden stralenkrans om zich heen, als een heilige – ze leek op een kind van Jezus in een victoriaans prentenboek, ondanks het feit dat ze bloedstollend en ijselijk aan het gillen was.

‘Mama, mama, mama! Lydie-lo, Lydie-lo is er afgevallen, mama, help haar, mámá!’

Ik stond als aan de grond genageld. Keek haar wezenloos aan.

Toen keek ik bijna stikkend van paniek over de balustrade.

En ja, daar lag mijn dochter, beneden op de veranda, als een pop die kapot gevallen was, bloed uit haar mond, als een rode, glanzende tekstballon. Ze leek wel een iconische weergave van een gevallen mens, haar armen en benen uitgespreid in de vorm van een hakenkruis. Een symbool.

Ik wist op het moment dat ik haar lichaam zo zag liggen dat het te laat was voor Lydia, maar ik stormde naar beneden, nam haar bij haar nog warme schouders in mijn armen en probeerde haar polsslag te voelen. En precies op dat moment kwamen mijn vader en moeder terug van de pub. Ze liepen over het pad zo dit ontstellende tafereel binnen. Ze bleven staan en keken geschokt naar ons – en toen begon mijn moeder te gillen en belde mijn vader helemaal over zijn toeren een ambulance; we riepen tegen elkaar dat we Lydia moesten laten liggen of juist niet, en mijn moeder bleef maar gillen.

En toen gingen we allemaal in tranen naar het ziekenhuis en praatten met absurd jonge artsen, met jonge mannen en vrouwen in witte jassen met de doffe flikkering van vermoeide verlegenheid in hun ogen. Ze prevelden hun gebeden.

Acuut subduraal hematoom, ernstige en stervormige rijtwonden, sporen van netvliesbloeding…

Op een bepaald moment kwam Lydia bij kennis, dat was verschrikkelijk. Angus was er inmiddels ook en was rechtstreeks in deze nachtmerrie terechtgekomen, dus we waren met zijn allen in de kamer – Angus en ik, mijn vader, alle artsen en verpleegsters – toen mijn dochter even bewoog en haar ogen half opende; ze had slangetjes in haar mond en ze keek naar ons, spijtig, melancholisch, alsof ze afscheid aan het nemen was, en toen viel ze weer weg. En ze kwam niet meer terug.

Verschrikkelijk, deze herinneringen. Ik weet nog hoe een van de artsen schaamteloos een geeuw onderdrukte terwijl ze met ons sprak nadat was vastgesteld dat Lydia dood was. Waarschijnlijk had ze er al uren en uren op zitten. Een andere arts zei dat we ‘pech’ hadden gehad.

En hij had, hoe schokkend het ook was, technisch gezien gelijk, zoals ik veel weken later ontdekte, toen ik het aankon om op internet te gaan zoeken. De meeste jonge kinderen die een val maken van minder dan negen meter overleven dat. Soms zelfs van twaalf meter. Lydia had pech. Wij hadden pech. Ze was ongelukkig terechtgekomen. En deze ontdekking maakte het zelfs nog erger, mijn schuldgevoel werd er nog ondraaglijker door. Lydia stierf doordat we pech hadden en doordat ik niet goed op haar had gepast.

Ik wil nu het liefst mijn ogen dichtdoen om me voor de wereld af te sluiten. Maar dat gaat niet, want ik ben aan het rijden. En dus rij ik door. Opnieuw vraag ik me af wat er nu precies gebeurd is. Wie van beide meisjes is gevallen? Is het mogelijk dat ik het verkeerd heb gezien?

De eerste en belangrijkste oorzaak van het feit dat ik dacht dat Lydia daar lag, was dat het meisje dat nog leefde dat tegen me zei.

Mama, mama, kom snel, Lydie-lo is gevallen.

En ik nam dat uiteraard voor waar aan. Ik moest wel, want ik kon ze niet meteen van elkaar onderscheiden. De meisjes hadden die dag heel leuke maar precies dezelfde kleren aan. Witte jurkjes. Zonder rood of blauw.

Dat had ík niet bedacht. Dat wilden ze zelf zo. Al een paar maanden voor die vakantie vroegen ze steeds om dezelfde kleren, hetzelfde kapsel, hetzelfde uiterlijk. Ze vroegen het niet, ze eisten het. Mam, kom eens tussen me in zitten, dan kun je ons voorlezen. Het was alsof ze weer helemaal in elkaar op wilden gaan. Alsof ze even genoeg hadden van het feit dat ze afzonderlijke individuen waren. Het was zelfs zo sterk dat ze in die laatste maanden soms wakker werden en beweerden dat ze precies dezelfde droom hadden gehad. Ik wist toen niet goed of ik dat moest geloven. Ik weet het nog steeds niet. Kan zoiets? Tweelingen die hetzelfde dromen?

Kan dat?

Ik druk het gaspedaal verder in, scheur door de bocht, jaag mezelf op, alsof het antwoord bij de kust te vinden is. Maar het antwoord zit, als het al ergens is, in mijn hoofd.

Angus en ik hadden toegegeven aan de impulsieve wens van de tweeling om precies dezelfde kleren te dragen, omdat we dachten dat het gewoon een bepaalde fase was, zoiets als driftaanvallen of doorkomende tandjes; bovendien konden we ze inmiddels prima uit elkaar houden door het verschil in persoonlijkheid. Door de verschillende manier waarop ze met elkaar ruziemaakten.

Maar toen ik de trap op rende en een van mijn dochters zag staan, in haar witte jurkje, blootsvoets en totaal van de kaart, was er geen persoonlijkheid. Op dat moment niet. Ik zag alleen maar een van de beide meisjes. Ze riep dat Lydie-lo was gevallen. En daardoor wist ik wie ze was. Kirstie.

Hebben we ons vergist?

Ik weet het niet. Ik ben verdwaald in een spiegelpaleis van zielen. En weer spookt die verschrikkelijke zin door mijn hoofd.

Mama, mama, kom snel, Lydie-lo is gevallen.

Dat was het moment waarop mijn wereld instortte. Waarop ik mijn dochter verloor. Waarop alles zwart werd.

Net als nu. Ik huiver van verdriet. De herinnering is zo heftig dat ze me bijna verlamt. Ik voel tranen opkomen en mijn handen omklemmen trillend het stuur.

Genoeg. Ik moet stoppen, ik moet eruit, ik moet even frisse lucht hebben. Waar ben ik? Waar zijn we? Is dit Fort William al?

Mijn god, mijn god. Stóp in hemelsnaam.

Ik geef een ruk aan het stuur en schiet het terrein van een bp-tankstation op, de wielen laten steentjes opspatten en ik raak bijna een benzinepomp.

De auto dampt nog even na. Dan is het stil.

‘Mama?’

Ik kijk in de achteruitkijkspiegel. Kirstie staart me zwijgend aan terwijl ik met de rug van mijn hand de tranen uit mijn ogen wrijf. Ik bestudeer haar spiegelbeeld, zoals zij vast ook heel vaak in spiegels naar haar eigen spiegelbeeld heeft gekeken. Maar behalve zichzelf zag ze dan ook haar dode zusje.

En nu glímlacht Kirstie naar me.

Waarom? Waarom glimlacht ze? Ze zegt niets en staart me strak aan, en toch glimlacht ze? Het lijkt wel alsof ze me gek wil maken.

Even breekt het koude zweet me uit. Absurd en belachelijk, maar het is zo.

Ik moet uitstappen. Nu.

‘Mama gaat even wat koffie halen, oké? Ik moet… ik moet even een kopje koffie. Jij ook iets?’

Kirstie zegt niets. Ze houdt Luipie met beide handen heel stevig vast. Haar glimlach is koud en leeg, en toch lijkt het op de een of andere manier alsof ze iets weet. Lydia kon soms ook zo glimlachen, Lydia, die stiller was, gevoeliger, excentrieker ook dan Kirstie. Mijn lievelingskind.

Ik ontvlucht mijn eigen kind, maar ook mijn twijfels, en haast me de kleine bp-shop in.

‘Geen benzine, alleen koffie graag.’

De koffie is veel te heet. Ik ga weer naar buiten, waar een gure wind staat die naar de zee ruikt, en probeer mijn zelfbeheersing niet te verliezen. Rustig Sarah, kalm aan.

Met het hete bekertje americano in mijn hand stap ik weer in. Ik haal een paar keer diep en langzaam adem. Probeer zo mijn hartslag wat terug te brengen. Dan kijk ik weer in de achteruitkijkspiegel. Kirstie zit daar nog steeds, onbewogen. Ze glimlacht niet meer en kijkt opzij. Ze aait Beany achter zijn oor en staart uit het raam naar de huizen die in deze buitenwijk verspreid langs de weg staan. Het zijn typisch Engelse, ongelijksoortige huizen; met hun keurige ramen en piepkleine portiekjes vormen ze een vreemd contrast met de overweldigende grootsheid van de Highlands.

Verder, we moeten verder.

Ik start de auto en rij weg. We beginnen aan het lange stuk naar Fort Augustus, naar Loch Lochy, Loch Garry, Loch Cluanie. We hebben al zo’n eind gereden en we moeten nog zo ver. Ik denk aan ons leven vóór het ongeluk, aan het geluk dat zo kwetsbaar bleek. Ons leven was broos als ijs.

‘Zijn we er nú dan bijna?’

Mijn dochter brengt me weer terug in het heden. Ik kijk nogmaals in de spiegel.

Kirstie staart naar de bergtoppen, die gehuld zijn in grijze mist en de ene bui na de andere te verduren krijgen. Ik glimlach geruststellend en zeg ja, en rij met mijn dochter, met Beany en met onze hoop voor de toekomst over de smalle landweg die ons door de eindeloze wildernis voert.

Maar we zijn er inderdaad bijna. En nu voelt de afstand die ik aan het scheppen ben tussen mij en mijn oude zelf, mijn oude leven, mijn dode dochter, wier as op het strand van Instow is verstrooid, goed én noodzakelijk. Nóg verdergaan, dat is wat ik nu wil. Deze prachtige tweedaagse reis van Camden naar Schotland, met een overnachting in het grensgebied, lijkt symbool te staan voor de verandering in ons leven die ons staat te wachten. De weg ernaartoe is zo lang dat terugkeren niet mogelijk is.

Het is net of we in een negentiende-eeuwse volksverhuizing zitten; alsof we pioniers zijn die richting Oregon trekken. Dus ik pak het stuur extra stevig vast en rij het verleden uit, en ik probeer me niet te veel af te vragen wie er nu op de achterbank zit, welke dansende en heraldische eenhoorn, welke schim van zichzelf. Het is Kirstie. Het moet Kirstie zijn. Het is Kirstie.

‘Daar is het Kirstie, kijk.’

We naderen Skye. Onze roestige Ford Focus rammelt door het toeristische maar volkomen verregende havenplaatsje Kyle of Lochalsh. We worden eerst door de hoofdstraat gestuurd en dan in de richting van een enorme boogvormige brug. Ineens is het droog.

Ver onder de brug stroomt het water van Loch Alsh, grijs met witte schuimkoppen, zo diep onder je dat je maag er bijna van omdraait. Dan gaat het weer naar beneden en komen we bij een rotonde.

We zijn op Skye. Nog een klein groepje huizen en daarna vooral leegte.

Het is een heftig maar ook een prachtig landschap. Links van me weerspiegelingen van eilandjes en bergen in het donkere violetblauwe water. Hellingen als amfitheaters, bedekt met heide tot aan de halfronde kustlijn. Een eenzaam bootje drijft op het water. Een aangeplant sparrenbos wordt doorsneden door een weg die geen einde lijkt te kennen; hij verdwijnt in de verte in dat leger van sombere, donkere stammen.

Het is ruig en intimiderend, en een lust voor het oog. Een late herfstzon zorgt voor stroboscopische patronen van heldere lichtvlekken op de heuvels in de verte, net grote vuren die geruisloos voortsnellen. Als we moeten afremmen voor wildroosters zie ik allerlei details, zoals dauwdruppels op het gras die prachtig het zonlicht breken en kleine, trillende diamanten lijken.

Het is nog maar een paar kilometer tot Ornsay. De weg wordt wat breder en ik herken zowaar de groene heuvels en het metaalkleurige oppervlak van de lochs van de foto’s die ik heb gezien, van alle afbeeldingen op Google.

‘Daar is papa!’

Kirstie wijst enthousiast. Beany gromt.

Ik rem af tot we bijna stapvoets rijden, kijk in de richting van Kirsties vinger, en inderdaad, ze heeft gelijk. Er staan twee mannen op een stenen pier voor een groot, wit victoriaans gebouw met verschillende kleinere puntdaken. Vanuit het gebouw heb je zicht op de brede zeearm. Het zijn Angus en Josh Freedland, dat kan niet missen. Vooral Josh is duidelijk herkenbaar aan zijn rode haar.

Hier is het. Kan niet anders. Dat is de Selkie en dat is de parkeerplaats van de pub aan het water. En de nette tuintjes, verbouwde boerenhuisjes en nieuwbouwhuizen met glazen puien die zich om het piepkleine haventje hebben genesteld, vormen vast het dorpje Ornsay.

En dat betekent dan dus ook – ik sla mijn ogen ten hemel als een gelovige in de kerk – dat het eilandje met de vuurtoren, daar ver weg in de Sound, het eilandje dat bijna in het niets lijkt te verdwijnen in deze prachtige weidsheid van zee en bergen, onze eindbestemming moet zijn.

Dit is mijn nieuwe thuis, waarvan de naam klinkt als een klok.

Torran.

Nog vijf minuten rij ik over smalle weggetjes en dan arriveer ik op de parkeerplaats van de Selkie. Ik hoor de kenmerkende, vaag rinkelende geluiden van afgemeerde en voor anker liggende boten die in de wind heen en weer deinen. Ik ben in de wereld van talrepen, spinnakers en stootwillen; ik weet niet eens wat deze woorden betekenen, maar dat leer ik wel. Ik moet me de taal van de zee eigen maken, zoals het iemand die op een eiland woont betaamt. Dat idee spreekt me wel aan, ook al ben ik geen held. Ik wil helemaal opnieuw beginnen.

‘Dag schatje.’ Angus begroet Kirstie terwijl ze langzaam en wat timide uit de auto stapt, met haar ogen knipperend tegen de harde wind. Ze houdt haar trouwe metgezel Luipie tegen haar borst geklemd. De hond komt in beweging, blaft kort en springt achter mijn dochter aan de auto uit op het asfalt. ‘Ha Beano!’ zegt Angus, terwijl hij breed begint te glimlachen. Zijn geliefde hond.

Ik voel me triest, maar ben toch tevreden. Ondanks alles heb ik zowel hond als dochter hier veilig afgeleverd.

‘Zeg eens dag tegen oom Josh,’ zegt Angus, terwijl mijn zevenjarige kind met halfopen mond in het rond kijkt. Ze voldoet aan dit verzoek met een beleefd en verlegen ‘hallo’ tegen Josh. Angus glimlacht tevreden.

Josh neemt me op en vraagt: ‘Viel de reis een beetje mee?’

‘Het was maar twee dagen,’ zeg ik. ‘Ik had best nog een stuk door willen rijden.’

‘Ah.’

‘Misschien kunnen we de volgende keer naar Vladivostok verhuizen, Angus?’

Angus grinnikt beleefd. Hier ziet hij er al wat meer uit als een echte Schot. Zijn wangen zijn wat roder, zijn stoppelbaard is donkerder en hij is beslist wat smoezeliger, ruwer, verweerd en mannelijk. Geen paarse zijden stropdassen meer, maar handen vol met schrammen en verf in het haar. Hij is hier al drie dagen bezig om ervoor te zorgen dat het huis voor Kirstie en mij enigszins bewoonbaar wordt.

‘Josh geeft ons een lift met zijn boot.’

Josh zoent me hartelijk op beide wangen. ‘Jullie moeten écht zorgen dat je een boot krijgt. Zonder boot is het daar op Torran een nachtmerrie, je wordt er helemaal gek van eb en vloed.’

Ik glimlach. ‘Je wordt bedankt Josh, een fijne binnenkomer, zo op onze eerste dag.’

Hij grijnst jongensachtig. En ik merk weer dat ik Josh graag mag. Ik vind hem de leukste van Angus’ vrienden, ook omdat hij geen druppel drinkt. Omdat hij Angus wat afremt in zijn gezuip.

Als een team bergbeklimmers dalen we de treden van de pier af, naar de boot van Josh. Beany gaat als tweede, op de hielen gezeten door Angus. De hond springt met een verrassend sierlijke sprong het vaartuig in. Dan volgt Kirstie; ze is opgewonden, maar bewaart daarbij haar kalmte op een bijna griezelige manier, net zoals dat bij Lydia vaak ging. Ze houdt haar hoofd vrijwel stil en kijkt strak voor zich uit, alsof ze in een soort trance is, maar je kunt haar ogen zien glinsteren van opwinding.

‘Alle hens aan dek, duizend bommen en granaten, Torran ahoy!’ roept Josh, vooral voor Kirstie, die meteen begint te giechelen. Josh brengt de boot met de boom in beweging, Angus haalt snel het touw in, en daar begint onze zeer korte maar o zo belangrijke reis. We varen om het grotere getijdeneiland Salmadair heen, dat tussen Torran en Ornsay ligt.

‘Daar woont de man die miljarden heeft verdiend met verpakkingsmaterialen.’

Ik kijk naar Salmadair, maar ook vooral naar het blije gezichtje van Kirstie: haar zachte blauwe ogen staren in verwondering naar het water, de eilanden en de weidse luchten boven de Hebriden.

Ik denk weer aan haar gegil.

Mama, mama, kom snel, Lydie-lo is gevallen!

En opnieuw ben ik me er pijnlijk van bewust dat die woorden eigenlijk het enige bewijs vormen voor ons idee dat het Lydia was en niet Kirstie. Maar waarom geloofde ik wat ik hoorde?

Omdat er voor haar natuurlijk geen reden was om te liegen. Zeker niet op zo’n moment. Maar kan ze zich op een bizarre manier hebben vergist? Ik kan me daar wel iets bij voorstellen, gezien het feit dat de tweeling in die noodlottige zomer vaak voor de grap hun namen verwisselden, ja soms zelfs hun identiteit. Toen ze dezelfde kleren droegen en hetzelfde kapsel hadden. Het was net of ze Angus en mij er die zomer een beetje mee wilden plagen. Ze speelden een spelletje met ons. Wie ben ik, mama? Wie o wie?

Zouden ze daar die avond ook mee bezig zijn geweest? Toen het noodlot toesloeg? En werd de identiteitsverwisseling, tot dan toe gespeeld, op dat fatale moment in de werkelijkheid gefixeerd, als een plotseling in het ijs bevroren rimpeling?

Maar misschien speelt Kirstie het spelletje gewoon nog steeds door. Op een angstaanjagende manier. Misschien glimlacht ze daarom wel zo vreemd. Misschien doet ze dat om me pijn te doen en me te straffen.

Straffen, maar waarvoor?

‘Oké,’ zegt Angus, ‘welkom op het eiland Torran.’

6

de vijf dagen die volgen bestaan vooral uit heel hard werken. Ik heb geen tijd om op adem te komen, laat staan om na te denken of te piekeren. De cottage is namelijk één grote nachtmerrie. Ik probeer me dan ook maar niet voor te stellen hoe het moet zijn geweest voordat Angus er zijn ‘voorbereidingen’ trof.

Met de basisstructuur van ons nieuwe huis is op zich niets mis: twee witte cottages met puntdaken, in 1880 ontworpen door de vader van de schrijver Robert Louis Stevenson en in de jaren vijftig samengevoegd tot eengezinswoning. Een korte eerste verkenningsronde door Torran Cottage lijkt echter het onweerlegbare bewijs op te leveren dat er sindsdien ook geen enkel onderhoud meer aan het huis is gepleegd.

De toestand van de keuken is onbeschrijfelijk: de koelkast is helemaal niks meer, er groeit zwart spul binnenin. Die moet absoluut weg. Het fornuis doet het nog, maar is zo smerig dat je er braakneigingen van krijgt. Op Dag Eén besteed ik een groot gedeelte van de middag aan het schoonmaken van de keuken – mijn knieën zijn er helemaal beurs van geworden – maar als het begint te schemeren (o zo vroeg), ben ik nog maar halverwege. En dan heb ik nog niet eens de diepe keramische spoelbak gehad, die ruikt alsof er zeevogels in zijn geslacht.

De rest van de keuken is ook bepaald niet om over naar huis te schrijven. Uit de kraan boven de gootsteen komt ondrinkbaar water. Angus is vergeten te zeggen dat het leidingwater in huis door een dunne plastic buis vanaf het vasteland wordt aangevoerd, en die buis ligt bij laagwater gedeeltelijk open en bloot op het toegangspad. Hij is hier en daar lek, waardoor er water uit ontsnapt en er ook zeewater in kan dringen; bij eb kan ik zelfs vanuit het keukenraam zíen waar de lekken zitten: kleine fonteintjes die aan de buis ontspruiten en zich blijmoedig bij de buitenwereld melden.

Door deze verontreiniging moeten we het water eerst koken. Maar toch smaakt alles naar vis. Daarom moet er beslist iets aan de watertoevoer worden gedaan – we kunnen geen flessenwater uit de Coop in Broadford blijven aanslepen; dat is te duur en is ook veel te veel moeite. En geknoei met filters of reinigingstabletten is geen oplossing voor de lange termijn. Maar hoe krijgen we het waterleidingbedrijf zover dat ze dit voor ons willen oplossen, voor maar drie mensen, die uit vrije wil op zo’n raar, afgelegen eiland zijn gaan wonen?

Mochten ze hier dan ooit iets aan gaan doen, dan helpen ze ons misschien uit medelijden ook wel met het bestrijden van de ratten.

Want het wemelt hier van de ratten. Ik hoor ze ’s nachts, ik word wakker van de geluiden in de holtes tussen de muren, als ze spelen en springen, dansen en piepen. Door de ratten zijn we gedwongen alle etenswaren in de keuken te bewaren in draadmanden die aan een waslijn van metaaldraad hangen.

Ik zou de spullen liever gewoon in de keukenkastjes opbergen, maar die zijn allemaal vochtig en verrot; toen ik de deur van de grootste kast de eerste keer opendeed zag ik alleen maar schimmel, vuil en een gapende leegte, plus het kleine, witte skeletje van een spitsmuis, dat precies in het midden van een plank lag.

Het was net een museumstuk, iets wat door een verzamelaar was uitgestald, iets vreemds en verfijnds wat zowel macaber was als bijzonder. Ik heb Angus gevraagd het in zee te gooien.

Het is nu Dag Vijf en hier zit ik, vies, moe en in mijn eentje, bij het zwakke schijnsel van de enige lamp die deze kamer rijk is; het vuur in de open haard is aan het uitgaan, maar ik doe er niets aan, omdat ik het fijn vind om in de langzaam dovende vlammen te staren. Angus ligt in het grote, oude ledikant in onze slaapkamer te snurken. Het Admiraalsbed, noemt hij dat – ik heb geen idee waar die naam vandaan komt. Aan de andere kant van het huis ligt, naast haar dierbare nachtlampje, mijn dochter te slapen.

Een grote vonk spat op het Turkse vloerkleed. Ik blijf gewoon zitten, omdat ik weet dat het kleed zo vochtig is dat het geen vlam zal vatten. Ik kijk naar de blocnote die op mijn knieën rust; ik heb een lijst gemaakt van dingen die nog moeten gebeuren. De lijst is ontmoedigend lang, maar toch blijf ik er in het halfdonker maar dingen aan toevoegen.

We moeten een boot hebben. Angus is elke dag met potentiële verkopers in onderhandeling, maar boten blijken schrikbarend duur te zijn. En we kunnen niet het risico lopen een goedkoop ding aan te schaffen dat vervolgens onbetrouwbaar blijkt.

Verder moet de telefoon worden gerepareerd. Het bijna antieke, zwarte, bakelieten model uit de jaren zestig dat op een bijzettafel in de koude eetkamer staat, zit onder de druppels oude verf, en aan de onderkant zitten mysterieuze schroeiplekken. Iemand heeft het geval ooit eens op een hete kachel gezet, denk ik. Misschien in een dronken bui, na te veel whisky’s die waren bedoeld om de kou te verdrijven en niet aan de ratten te denken.

Wat de oorzaak ook moge zijn, de telefoon stoort en kraakt zo enorm dat stemmen aan de andere kant van de lijn nauwelijks verstaanbaar zijn. Ik vrees dat dit komt doordat de kabel is aangetast, aangevreten door zeewater; een nieuw toestel alleen zal dus niet veel helpen. Uiteraard is er geen internet en hebben mobiele telefoons ook geen bereik. Ons isolement is bijna volledig.

Maar wat kan ik eraan doen?

Maak de lijst af.

Ik luister naar het gekraak van het oude huis, dat weerstand probeert te bieden aan de lage zeewind. Ik luister naar het droge geknap van het haardvuur, waarin de van zout doordrenkte houtblokken met tegenzin blijven gloeien. Al mijn kleren ruiken naar rook.

Wat nog meer? We moeten al het serviesgoed en alle glazen uitpakken; dat zit allemaal nog in de dozen die door Josh, Angus en de verhuizers in heel veel boottripjes hiernaartoe zijn gebracht. We drinken nog steeds rode wijn uit lege jampotjes.

Ik onderstreep het woord ‘dozen’ en kijk om me heen.

Op sommige muren zitten vreemde, wat akelige schilderingen van dansers, zeemeerminnen en Schotse krijgslieden. Waarschijnlijk het werk van krakers die hier de afgelopen jaren zo nu en dan hebben gezeten. Die moeten weg, want ze zijn een beetje eng. De opslagruimte achter de keuken is nog erger, de rotzooi daar stamt waarschijnlijk nog uit de Middeleeuwen; dat moet Gus maar oplossen. Daarachter, buiten, is de grote schuur en dat is echt een bouwval, vies en bezaaid met meeuwenveren. De ommuurde tuin is overwoekerd door onkruid en ligt vol stenen; dat zal een inspanning van jaren vergen.

En dan is er de wc naast de badkamer, waar de stortbak voorzien is van een stuk karton met het door Angus’ grootmoeder wat trillerig aangebrachte opschrift: steen op bril laten liggen, het is tegen de nertsen.

Ik noteer ‘Toilet opknappen’. Daaronder schrijf ik ‘Nertsen afmaken’.

Dan stop ik, en ik voel een lichte glimlach opkomen.

Ondanks alles kan ik hier bevrediging uit putten; ik heb zelfs het idee dat het in de toekomst nog wel eens echt leuk zou kunnen worden. Dit is echt wat je noemt een project; ondanks het feit dat het allemaal verschrikkelijk veel en intimiderend is, voel ik me er fijn bij dat deze enorme onderneming me zo in beslag neemt en me zo’n sturing geeft. Ik weet precies waar ik de komende dertig maanden mee bezig zal zijn: met het omtoveren van dit prachtige, maar ook verschrikkelijke huis in een echt ‘thuis’. Ik ga het nieuw leven inblazen.

Zo zit het. Ik heb geen keus. Ik móet er gewoon mee aan de slag. En ik voeg me daar graag naar.

Er zijn ook echte pluspunten. De twee grotere slaapkamers en deze woonkamer zijn prima leefruimtes; de muren zijn gepleisterd en de radiatoren doen het. Van de andere slaapkamers is beslist iets leuks te maken, en dat geldt ook voor de eetkamer en de bijkeuken. We hebben in elk geval veel ruimte.

De vuurtoren is ook iets wat me hier erg bevalt, vooral ’s nachts. Ik schat dat hij om de negen seconden een flits geeft. Die flits is niet zo helder dat hij me uit de slaap houdt; ik slaap er juist béter door, hij werkt voor mij als een metronoom, als een heel trage hartslag die in de baarmoeder doorklinkt.

Maar wat natuurlijk vooral fantastisch is, is het uitzicht. Ook al is het ongeveer wat ik ervan verwachtte, ik ben elke dag weer verbaasd.

Soms realiseer ik me plotseling dat ik met een verfkwast in de hand en een fles terpentine aan mijn voeten twintig minuten met open mond en zonder iets te zeggen heb staan kijken naar het lichtspel van de zonnestralen op de geelbruine bergen in de verte, waarbij het donkere gesteente doorboord wordt door speren van goud; naar de witte wolken die loom voortglijden, over de besneeuwde toppen van Knoydart: Sgurr nan Eugallt, Sgurr a’Choire-bheithe, Fraoch Bheinn.

Ik heb de pen nog vast en m’n blocnote op schoot, ik schrijf deze woorden op.

‘Sgurr nan Eugallt’, ‘Sgurr a’Choire-bheithe’, ‘Fraoch Bheinn’.

Angus leert me dit soort woorden. Deze prachtige, vloeibare, zilte Gaelische namen, die mijn wereld binnen stromen zoals de bergbeekjes van het Cuillins-gebergte in Loch Coruisk uitkomen. ’s Avonds drinken we samen whisky en wijst hij me de Gaelische namen op de kaart aan, en dan zeg ik hem de mysterieuze klinkers en medeklinkers lachend na. Ik word daar blij van. Het is dan knus en gezellig. Samen met mijn man.

Nu ligt Angus in ons bed te slapen en zo dadelijk kruip ik er gezellig bij. Maar eerst schrijf ik de namen van de heuvels nog eens op, alsof ze een bezwering vormen die ons kleine gezin zal beschermen. De Moorcrofts. Alleen op hun eigen eiland, met de witte strandjes en de opdringerige zeemeeuwen.

Ik laat de pen bijna uit mijn hand vallen. Ik ben bezig in te dommelen; heerlijk vermoeid ben ik, van de hele dag hard werken.

Maar dan schrik ik op.

‘Mama, mama…??’

Een stem roept me. Uit de verte, gedempt.

‘Mama! Maham?!’

Weer een nachtmerrie? Ik laat de blocnote vallen, pak een zaklantaarn, doe hem aan en loop door de donkere, koude gang naar haar kamer. De deur is dicht. Praat ze in haar slaap?

‘Mama…’

Haar stem klinkt vreemd. Het is belachelijk, maar even blijf ik als verlamd voor de deur staan. Ik wil niet naar binnen.

Ik ben bang.

Hoe absurd het ook is, mijn hart lijkt even over te slaan door de plotselinge paniek. Ik zou de kamer van mijn eigen dochter niet binnen kunnen gaan? Iets onverwachts houdt me tegen, alsof er achter die deur een groot onheil huist; een gekke, kinderlijke angst voor spoken schiet door me heen. Een griezelfilm. Monsters onder het bed, monsters achter de deur. Mijn dochter zou in die kamer raar naar me kunnen glimlachen. Zoals ze dat in de auto deed. Om me van de wijs te brengen, om me te straffen. Mijn zus is door jouw schuld doodgegaan. Jij was er niet.

Maar wat een onzin. Dit zijn gewoon herinneringen aan mijn vader die naar me schreeuwt. Toen het met zijn werk niet goed meer ging, begon hij steeds meer te schreeuwen. Hij schreeuwde naar mijn moeder, die dan helemaal ineenkromp. Van achter een gesloten deur hoorde ik hem vaak schreeuwen, net een monster, of de donder – sindsdien kan ik niet goed meer tegen dichte deuren.

Vandaar. Maar nee, als moeder moet ik me hier overheen zetten.

Ik dwing mezelf tot kalmte en duw de deurkruk naar beneden. Ik stap over de drempel en tuur het halfduister in.

Ogenblikkelijk verdampt mijn angst – ik voel me alleen nog maar bezorgd. Kirstie zit rechtop in bed en glimlacht helemaal niet: de tranen stromen haar over de wangen. Wat is er aan de hand? Haar nachtlampje is nog aan, hoewel het vrij zwak schijnt. Wat is er gebeurd?

‘Schatje, schatje, wat is er, wat is er dan, wat is er aan de hand?’

Ik plof naast haar neer en neem haar in mijn armen, en zonder iets te zeggen ligt ze te huilen, wel een paar minuten achter elkaar, terwijl ik haar stevig vasthou en heen en weer wieg. Ze kan niets uitbrengen en is duidelijk heel erg verdrietig.

Dit moet wel een nachtmerrie zijn geweest. Ze snikt het uit, met trage uithalen. En de zee doet mee, ik hoor de branding buiten, zuchtend en woelig. Inademend, uitademend. Wie heeft dat raam open laten staan? Vast Angus. Hij heeft iets met frisse lucht.

Langzaam komt ze tot rust. Ik voel de warme, vochtige tranen op mijn vingers als ik haar gezichtje in mijn handen neem.

‘Zeg es lieverd. Wat is er? Weer een nare droom?’

Mijn kleine meisje schudt haar hoofd. Een ingehouden snik. Dan schudt ze haar hoofd weer en wijst met haar vinger naar iets.

Op haar bed ligt een grote foto. Ik pak hem op en word er op slag verdrietig door. Het is niet zo’n beste afdruk – hij komt uit een printer – maar ondanks de slechte kwaliteit is de afbeelding duidelijk genoeg. Het is een vrolijke foto van Lydia en Kirstie op vakantie in Devon, ongeveer een jaar vóór het ongeluk. Ze staan op het strand bij Instow met hun Legoland-hoody’s aan, ieder met een emmer en een schepje; ze turen een beetje tegen de zon in, maar glimlachen blij naar me, naar de lens van mijn mobiele telefoon.

Mijn verdriet maakt plaats voor een ander gevoel, als een waterval die plotseling veenbruin kleurt.

‘Kirstie, hoe kom jij hieraan?’

Geen antwoord. Ik ben verbijsterd. Angus en ik hebben lang geleden besloten de meeste foto’s, zo mogelijk álle foto’s, uit het zicht van onze dochter te houden, om te voorkomen dat ze herinneringen bij haar zouden oproepen. Zou ze deze in een van de nog niet uitgezochte dozen hebben gevonden?

Ik staar weer naar de foto en probeer mijn eigen opwellende verdriet te negeren. Maar dat is zó moeilijk. Dit beeld van de tweeling straalt zo veel geluk uit. Samen in de zon, met elkaar verbonden en elkaars meest nabije bloedverwant. Eigenlijk, realiseer ik me plotseling, is mijn achtergebleven dochter nu een soort wees.

Kirstie gaat even verzitten, pakt de foto uit mijn hand, draait hem zo dat de afbeelding naar mij gericht is en zegt: ‘Wie van de twee ben ik, mama?’

‘Wat?’

‘Wie ben ík? Mama? Wie?’

Help. Mijn god. Dit is verschrikkelijk. Want ik weet het niet. Ik weet het gewoon écht niet. Ik kan op deze foto met geen mogelijkheid aanwijzen wie wie is; uit niets is op te maken wie Kirstie is en wie Lydia. Moet ik liegen? En als ik het dan verkeerd heb?

Kirstie wacht. Ik zeg niets, ik mompel wat, maak troostende geluiden en probeer te bedenken hoe ik me hier uit kan redden. Maar het feit dat een echt antwoord ontbreekt maakt het alleen maar erger.

Een halve seconde lang kijkt ze me aan en dan begint Kirstie te jammeren, ze laat zich op haar bed vallen en zwaait als een tweejarige met een driftaanval met haar armen. Ze schreeuwt en huilt, met gierende uithalen van wanhoop, maar heel duidelijk hoor ik er tussendoor de woorden: ‘Mama? Mama? Mama? Wie ben ik?’

7

het kost me een uur om mijn dochter helemaal tot rust te brengen, om haar zo te kalmeren dat ze eindelijk gaat slapen; ze houdt Luipie zo stevig vastgeklemd dat het lijkt alsof ze hem probeert te wurgen. Maar vervolgens kan ík de slaap niet vatten. Zes uur lang lig ik naast een snurkende Angus, bedroefd en klaarwakker. Ik krijg haar woorden maar niet uit mijn hoofd.

Wie ben ik?

Hoe moet dat zijn als je niet weet wie je bent, als je niet weet of jij jezelf bent of toch misschien je ‘andere ik’. En dat je je afvraagt wie van beiden er dan dood is?

Om zeven uur voel ik me zo wanhopig dat ik het niet meer uithou. Ik sta op uit het omgewoelde bed, loop naar de telefoon en bel Josh. De lijn kraakt weer enorm. Josh zegt gapend dat hij me best met zijn boot naar onze auto wil brengen – de auto staat bij de Selkie en erheen lopen gaat niet, want het is hoogwater. Terwijl ik ophang, komt Angus slaperig de eetkamer binnen gelopen. Natuurlijk zit hij vol vragen. Waarom bel je Josh? Waar ga je zo vroeg naartoe? Wat is er aan de hand? Geeuw.

Het lukt me niet om ook maar een begin van een antwoord te geven. Ik wil hem niet vertellen wat er aan de hand is, nóg niet in ieder geval, alleen als het echt zou moeten. Het is allemaal zo bizar en beangstigend dat ik dan maar liever gewoon iets verzin. Misschien had ik in het verleden ook wel meer moeten liegen. Misschien had ik jaren geleden over die verhouding moeten liegen; misschien heb ik ons huwelijk wel in gevaar gebracht en is die schade nooit helemaal hersteld. Maar ik heb nu geen tijd om me schuldig te voelen, en dus zeg ik tegen hem dat ik zo vroeg weg moet omdat ik naar Glasgow moet om research te doen voor een artikel dat Imogen me gevraagd heeft te schrijven, en dat ik die opdracht niet kan laten schieten, omdat we het geld nodig hebben. Ik zeg ook dat Kirstie weer een nachtmerrie heeft gehad en dat hij dus extra goed voor haar moet zorgen terwijl ik weg ben.

Een nachtmerrie. Het was gewoon een nachtmerrie.

Het is geen ijzersterk verhaal, maar zo te zien gelooft hij me.

Dan is daar de boot met Josh, die de slaap uit zijn ogen wrijft, en we varen om Salmadair heen naar Ornsay. Ik haast me de trap van de pier op, spring in de auto en rij als door de duivel op de hielen gezeten naar Glasgow, via Kyle en Fort William, terwijl ik onderweg Imogen opbel om haar een gunst te vragen. Zij kent een van de beste kinderpsychiaters van Schotland. Malcolm Kellaway. Dat weet ik doordat ik een paar maanden geleden wat van Imogens artikelen heb gelezen en in een stuk over het moderne moederschap was ze bijzonder lovend over hem. En nu moet ze me helpen.

‘Kun je een afspraak met me regelen? Nu?’

‘Wat?’

‘Immy. Alsjeblieft.’ Ik staar naar het deprimerende landschap van Rannoch Moor, terwijl ik al rijdend telefoneer. Er is vast geen politie in de buurt om me op de bon te slingeren. Onder een lucht die zo nu en dan openbreekt zie ik her en der de spiegelende oppervlakken van kleine lochs.

‘Alsjeblieft Immy. Het is heel belangrijk.’

‘Nou… goed dan. Ik wil het wel proberen. Hij zou je dan terug kunnen bellen. Maar, eh, Sarah, gaat het wel goed met je?’

‘Ja, hoezo?’

‘Sarah, het is, je snapt het toch wel…’

‘Imogen!’

We zijn al zo lang bevriend en we hebben al zoveel samen meegemaakt dat ze blijkbaar begrijpt dat ze nu niet moet doorvragen; ze beëindigt het gesprek om te gaan doen wat ik haar vroeg. En ik word zowaar even later teruggebeld door zijn assistente: ik kan over vier uur bij hem terecht.

Dankjewel, Imogen.

En nu zit ik in Kellaways spreekkamer in George Street. De psychiater, dokter Malcolm Kellaway, zit op een leren draaistoel achter een vrij klein metalen bureau. Hij zit met zijn ellebogen op het bureaublad, de handpalmen strak tegen elkaar gedrukt, alsof hij vroom in gebed is; zijn kin steunt op de beide middelvingers.

Hij herhaalt zijn vraag: ‘Denkt u echt dat u zich misschien hebt vergist? Die avond, in Devon?’

‘Ik weet het niet. Nee. Ja. Ik weet het écht niet.’

Opnieuw stilte.

De lucht boven Glasgow wordt al donkerder, terwijl het nog maar halfdrie ’s middags is.

‘Oké, we zetten alles nog eens op een rijtje.’

En hij somt alles wat er is gebeurd nog een keer op. De droge feiten van deze zaak, het onderhavige geval, de dood van mijn dochter en de mogelijke zenuwinstorting van het achtergebleven kind.

Ik luister naar zijn voordracht, maar concentreer me vooral op de donkere wolken die buiten voorbijtrekken, achter de vierkante vensters met de beroete granieten vensterbanken. Glasgow. Wat een boosaardige stad is dit ’s winters, victoriaans en somber, op het onheilspellende af. Waarom moest ik hier zo nodig naartoe?

Kellaway heeft zelf ook nog een aantal vragen.

‘Wat hebt u van dit alles met uw echtgenoot besproken, mevrouw Moorcroft?’

‘Weinig.’

‘Waarom?’

‘Gewoon omdat… ik wil het voor hem niet nog erger maken dan het al is, ik bedoel, voordat ik het zéker weet.’

Opnieuw word ik verscheurd door twijfel; wat doe ik hier eigenlijk? Wat voor zin heeft het? Malcolm Kellaway is ruimschoots van middelbare leeftijd, maar draagt desondanks een spijkerbroek, wat hem een weinig overtuigende uitstraling geeft. Hij maakt slappe gebaartjes, heeft een rare coltrui aan en draagt een montuurloze bril met twee perfect ronde glazen die ‘oo’ tegen me zeggen. Wat weet deze man over mijn dochter wat ik niet weet? Wat heeft hij te melden wat ik niet zelf zou kunnen bedenken?

Hij staart me van achter zijn bril aan en zegt: ‘Mevrouw Moorcroft. Misschien is het moment daar om het perspectief te verleggen van wat we wél weten naar wat we níet weten, of niet kúnnen weten.’

‘Goed.’

‘Eerst even iets belangrijks.’ Hij leunt wat voorover. ‘Nadat u vanochtend belde heb ik zelf het een en ander opgezocht en heb ik contact gehad met collega’s van het Royal Infirmary-ziekenhuis. En ik ben bang dat er, zoals ik vermoedde, geen betrouwbare manier is om onderscheid te maken tussen beide helften van een eeneiige tweeling, en zeker niet in dit vrij unieke geval.’

Ik kijk hem aan. ‘dna?’

‘Nee. Helaas. En al zouden we,’ hij lijkt even zichtbaar aangedaan bij de volgende woorden, ‘bruikbaar lichaamsweefsel hebben van uw overleden dochter, dan nog zouden de standaard-dna-tests hoogstwaarschijnlijk geen enkel verschil laten zien. Identieke tweelingen, het woord zegt het eigenlijk al, zijn niet alleen wat betreft uiterlijk, maar ook in genetisch opzicht identiek. In de misdaadbestrijding is dit probleem niet onbekend; er is een zaak geweest waarin een tweeling is vrijgesproken doordat het Openbaar Ministerie niet in staat was aan te geven wie van de twee de misdaad had gepleegd, terwijl het beschikte over dna-sporen van de plaats delict.’

‘En vingerafdrukken dan, zijn die ook precies gelijk?’

‘Zelfs bij identieke tweelingen kunnen er kleine variaties zijn in vinger- en voetafdrukken, maar in het geval van uw dochter, eh… ze is gecremeerd, toch?’

‘Ja.’

‘En er is van geen van beiden ooit een vingerafdruk genomen.’

‘Nee.’

‘Dan zult u begrijpen dat het heel lastig wordt.’

Hij slaakt een onverwacht diepe zucht. Dan staat hij op, loopt naar het raam en kijkt naar de straatlantaarns, die net aangaan. Om drie uur ’s middags.

‘Het is een bijzonder lastig probleem, mevrouw Moorcroft. Als beide dochters in leven waren, zouden we andere technieken kunnen gebruiken om ze mógelijk in de toekomst uit elkaar te kunnen houden, zoals het in kaart brengen van het bloedvatenpatroon in het gezicht met behulp van gezichtsthermografie, maar als een van beiden dood is, en je zou zoiets met terugwerkende kracht willen doen… Dat is zo goed als onmogelijk. De anatomische wetenschap staat hier machteloos.’

Hij draait zich om en kijkt naar me. Ik zit in een leren stoel die zo diep is dat ik me er ongemakkelijk en bijna kinderlijk in voel, mijn voeten raken nauwelijks de grond.

‘Maar wellicht is dit alles helemaal niet nodig.’

‘Pardon?’

‘Laten we het positief benaderen, mevrouw Moorcroft. Laten we het eens op een andere manier bekijken en te rade gaan bij de psychologie. We weten dat als één van een tweeling overlijdt, de ander daar bijzonder ernstig onder lijdt.’

Kirstie. Arme Kirstie.

‘Als van een identieke tweeling een van beiden sterft, scoort de andere van de twee significant hoger op vier van de acht bekende vragenlijsten voor rouwverwerking: ze zijn wanhopiger, voelen zich schuldiger en vertonen vaker piekergedrag en tekenen van depersonalisatie.’ Hij zucht even, maar gaat dan verder: ‘Gezien de ernst van de depressieve verschijnselen die we bij haar zien, en met name de depersonalisatie, lijkt het zeer waarschijnlijk dat uw dochter Kirstie hallucinatoir is, oftewel aan waanvoorstellingen lijdt. Aan de Universiteit van Edinburgh is onderzoek gedaan naar tweelingen van wie één is overleden. Daar kwam uit dat er meer en zwaardere psychische stoornissen voorkomen bij de helft van een tweeling die een tweelingzus of -broer heeft verloren dan bij tweelingen van wie beiden in leven zijn.’

‘Dus Kirstie is gek aan het worden?’

Het venster achter hem is inmiddels volledig donker.

‘Niet gek, meer in de war; misschien wel heel erg in de war. Stelt u zich voor wat Kirstie in haar eentje moet doormaken: ze is een levende herinnering aan haar dode zus. Telkens als ze in de spiegel kijkt ziet ze haar overleden zus. Daarbij gaat ze ook nog gebukt onder úw verwarring. En die van uw echtgenoot. Het vooruitzicht van verjaardagen in haar eentje, van een leven waarin haar andere helft ontbreekt moet verschrikkelijk voor haar zijn; ze is ongetwijfeld eenzaam op een manier en in een mate die wij niet kunnen bevatten.’

Ik probeer niet te huilen. Kellaway gaat verder.

‘De verbijstering moet enorm zijn. Daarnaast kan de achtergeblevene van een tweeling van wie één is overleden last hebben van schuldgevoelens; hij of zij is immers ten koste van de ander uitverkoren om in leven te blijven. Deze gevoelens van schuld worden nog verergerd door het zien van het verdriet van de ouders, vooral als de ouders op voet van oorlog leven. Helaas monden dergelijke tragedies dan ook vaak uit in een echtscheiding.’ Hij kijkt me nu rechtstreeks aan, duidelijk in afwachting van een reactie.

‘Wij maken geen ruzie.’ Verder dan dit kom ik niet. En het klinkt niet erg overtuigend. ‘Ik bedoel, misschien ooit wel, ons huwelijk heeft, nou, u weet wel, moeilijke tijden gekend, maar dat is opgelost. We maken zeker geen ruzie waar zij bij is. Denk ik. Nee.’

Kellaway loopt naar het andere raam en kijkt terwijl hij verder praat naar de straatlantaarns. ‘Het schuldgevoel en de gevoelens van rouw kunnen in combinatie met de plotselinge, zeer sterke eenzaamheid tot gevolg hebben dat de achtergebleven tweelingbroer of -zus op een buitengewone manier geestelijk uit balans raakt. Ik heb de literatuur over tweelingen waarvan één is overleden erop nageslagen, en daarin worden veel voorbeelden van dit verschijnsel beschreven. Als een van beiden overlijdt, neemt de ander diens eigenschappen over en gaat zich dus meer gedragen als degene die dood is. In een Amerikaans onderzoek bleek dat bij een tweeling waarvan een van de jongens op zijn twaalfde overleed, de achtergebleven broer zo sterk de eigenschappen van de ander overnam dat zijn ouders ervan overtuigd waren dat deze jongen de “geest van zijn dode broer” in zich droeg, zoals ze het uitdrukten. In een ander voorbeeld nam een tienermeisje wier tweelingzuster was overleden, uit vrije wil de naam van haar zus aan, zodat ze’ – Kellaway draait zich half om en kijkt me aan – ‘niet meer zichzelf hoefde te zijn. Zo zei ze dat letterlijk, dat ze “niet meer zichzelf hoefde te zijn”. Ze wilde haar dode tweelingzus zijn.’

Stilte.

Ik móet iets terugzeggen. ‘Uw conclusie is dus dat Kirstie wel degelijk Kirstie is, maar dat,’ ik probeer zo rustig mogelijk te praten, ‘ze net doet alsof ze Lydia is, of dat ze denkt dat ze Lydia is, om over haar schuldgevoel en haar verdriet heen te komen?’

‘Naar mijn mening is die kans heel groot. En verder wil ik zonder haar zelf te hebben gezien niet gaan.’

‘En hoe zit dat dan met de hond? Met onze Beany?’

Kellaway loopt terug naar zijn draaistoel en gaat zitten.

‘Dat met die hond is verbluffend. Ja. Tot op zekere hoogte. En natuurlijk hebt u gelijk, honden kunnen op basis van geur onderscheid maken tussen de beide helften van een identieke tweeling, daar waar zelfs de beste dna-tests ons in de steek laten. Maar het is bekend dat het achtergebleven kind van een tweeling waarvan er één is overleden vaak een sterke band ontwikkelt met huisdieren. Het dier vervangt dan de dode broer of zus. Ik vermoed dat Kirstie en Beany daarom zo’n sterkere band hebben gekregen en dat het veranderde gedrag van Beany een reactie is op deze toegenomen affectie tussen hen tweeën.’

De regen slaat inmiddels vrij heftig tegen het raam. En ik weet het nu helemaal niet meer. Ik was er bijna van overtuigd geraakt dat mijn lieve Lydia weer terug was, maar nu lijkt het er toch op dat het wel Kirstie is. Ik heb het me allemaal verbeeld. Alles. Maar geldt dat ook voor Kirstie? Mijn verdriet is nog groter geworden dan het al was, en allemaal voor niets.

‘Wat moet ik nu doen? Hoe moet ik omgaan met de verwarring van mijn dochter? Met haar verdriet?’

‘Doe zo normaal mogelijk. Ga gewoon op deze voet door.’

‘Moet ik het hier met mijn echtgenoot over hebben?’

‘Dat is aan u. Misschien is het beter om het te laten rusten, maar dat moet u natuurlijk zelf beslissen.’

‘En dan? Hoe gaat dit verder?’

‘Daar is moeilijk iets met zekerheid over te zeggen. Maar ik denk dat als Kirstie merkt dat u haar nog gewoon als Kirstie ziet, van haar houdt om wie ze is, namelijk Kirstie, haar niet verwijt dat ze Kirstie is, dat haar verwarring zal verdwijnen en dat ze weer echt Kirstie wordt.’

Hij praat alsof hij een toespraak houdt. Een slotrede. Dit is het einde van het consult, dat is duidelijk. Kellaway begeleidt me naar de deur en reikt me mijn regenjas aan, als een portier van een chic hotel. Dan zegt hij, meer op een conversatietoon: ‘Kirstie gaat naar een nieuwe school?’

‘Ja. Ze begint volgende week. We wilden eerst even wat wennen, ziet u…’

‘Prima. Prima. School is een belangrijk onderdeel van het normalisatieproces; ik hoop en neem aan dat ze na een paar weken op school nieuwe vriendinnetjes en vriendjes zal hebben en dat de huidige verwarring dan snel verleden tijd is.’ Hij glimlacht flauw maar zo te zien wel oprecht naar me. ‘Ik begrijp hoe zwaar dit voor u moet zijn. Bijna ondraaglijk.’ Hij laat een korte stilte vallen en kijkt me dan even indringend aan. ‘En hoe is het met ú? U hebt het helemaal niet over uzelf gehad. U hebt een ongelofelijk traumatisch jaar achter de rug.’

‘Ik?’

‘Ja. U.’

De vraag overrompelt me. Ik kijk naar het gezicht van Kellaway, naar zijn milde, professionele glimlach.

‘Het gaat wel goed met me, denk ik. De verhuizing biedt afleiding, maar ik vind het ook leuk. Ik denk dat het goed zal uitpakken. Ik wil dit allemaal zo snel mogelijk achter de rug hebben.’

Hij knikt en kijkt me peinzend van achter zijn brillenglazen aan.

‘Laten we contact houden. Een prettige dag nog, mevrouw Moorcroft.’

En dat is het dan. De deur van zijn kamer gaat achter me dicht; ik loop via de splinternieuwe stalen en blankhouten trap naar de voordeur en sta een paar tellen later op een natte straat in Glasgow.

De ijskoude regen veroorzaakt kringen om de lampen van de straatlantaarns. De kille trottoirs zijn vrijwel verlaten, op een vrouw in het zwart na, die met haar paraplu een gevecht met de wind levert. En dat ben ik.

Mijn Holiday Inn Express is om de hoek. Ik kom de hele avond het hotel niet meer uit; ik laat een currymaaltijd bezorgen en nuttig die op mijn te harde hotelbed. Met een plastic lepel, zo uit de plastic bakjes. Ik kijk apathisch tv. Probeer niet over Kirstie na te denken. Ik kijk naar natuurdocumentaires en kookprogramma’s tot ik me volledig afgestompt voel door het zinloze ervan. Ik voel niets. Geen verdriet, geen angst, alleen rust. Misschien is de storm gaan liggen. Misschien was dit het. Misschien kan het leven verdergaan.

Het vroege ontbijt is net zo matig als mijn avondeten was; ik ben blij dat ik weer in de auto kan stappen en naar de Schotse wildernis kan rijden. Als de grijze woonwijken plaatsmaken voor groenere velden en daarna voor bossen en echte bergen met hier en daar wat toefjes vroege sneeuw, begin ik me steeds beter te voelen.

Kellaway heeft het ongetwijfeld bij het rechte eind, hij is een befaamde jeugdpsychiater. Moet ik aan zijn inzichten twijfelen? Kirstie Moorcroft is Kirstie Moorcroft, het is echt absurd om het anders te zien. Die arme meid is in de war en voelt zich schuldig. Als ik thuiskom ga ik Kirstie eerst een uur lang knuffelen en dan kunnen we ons leven weer oppakken. In die heerlijke frisse lucht van de Hebriden.

Links van me ligt Loch Linnhe, langgerekt, smal, blauw en donkergrijs, en in de verte zie ik al de zigzaggende muurtjes en heggen van de Road to the Isles, de weg die slingerend door bossen en onherbergzame stukken land naar de vissershaven en veerbootterminal van Mallaig leidt.

Ik kijk onder het rijden op het dashboard om te zien hoe laat het is. Ik heb begrepen dat als je het met de vertrektijden van de ferry van Mallaig naar Armadale goed uitkient, de Road to the Isles twee uur korter is dan de route via Ornsay, omdat je dan niet dat enorme stuk naar Kyle hoeft om te rijden.

Ik stop even op een parkeerplaatsje en bel met CalMac, de veerdienst. Ik krijg een vrolijke dame aan de lijn. Goed nieuws. Volgende afvaart om één uur. Dat lukt me makkelijk. Dus ik bel naar huis om dit aan Angus te melden en tussen het gekraak door vang ik op: ‘Prima, heel goed’ en ‘Ik haal je wel op met de boot’.

‘Met de boot? Hebben we eindelijk een boot?’

Kraak. ‘Ja. Een rubberboot. Ik…’ Kraak.

‘Geweldig…’

Sis. Kraak. Kkkkkkraak.

‘Ik pik je op bij de pier in Ornsay nadat…’ Zijn stem gaat ten onder in een storm van ruis. De telefoonkabel begeeft het binnenkort vast voorgoed.

‘Halfdrie. Halfdrie, Angus!! Ik ben om halfdrie in Ornsay.’

Ik hoor iets vaags aan de andere kant. Waarschijnlijk ‘Oké’.

Maar we hebben een boot.

We hebben een boot!

Als ik aankom bij de haven van Mallaig, met zijn kustwachters, pratende vissers en vrolijke rijen krab- en garnalenkotters langs de kaden, doet de sfeer van bedrijvigheid me plotseling helemaal opleven. Ik rij snel de veerboot op en blijf in de auto zitten, half glimlachend en half mijmerend, en ik geef het geld door het raampje aan een knappe, in een wijde, halflange jas gehulde Poolse vent die kaartjes uit een ingenieus apparaat weet te toveren.

Als we er zijn, rij ik weer van de boot af en even later scheur ik over de weg naar Ornsay. We hebben een boot! Een eigen boot! Snel en energiek neem ik de laatste echte heuvel ten zuiden van Ornsay.

Het mag dan slechts een troosteloos stukje kale heuvel zijn, op de top is het toch vaak opmerkelijk druk, want hier parkeert men vaak even, op de gekste tijden soms, om een goed mobiel bereik te hebben en om met smartphones het internet op te kunnen. Het is ook het laatste visuele obstakel vóór Ornsay. En dus zie ik het liggen, terwijl ik aan de andere kant naar beneden snel. Mijn nieuwe thuis.

En ik word er helemaal vrolijk van.

Torran. Het prachtige Eilean Torran.

Voor het eerst sinds we hier zijn komen wonen voel ik me echt met deze plek verbonden. Ondanks de ruigheid en de viezigheid ben ik helemaal weg van de werkelijke schoonheid van ons nieuwe huis; van de pracht van de wateren die bij Salmadair hun golven stukslaan; van de eenzame grootsheid van Knoydart, tussen de zeearmen. Voor mij is het een schoonheid die met pijn gepaard gaat, de pijn van iets wat begint te genezen.

Ik wil nooit meer terug naar Londen. Ik blijf hier.

Eilean Torran. Ons eiland.

Terwijl ik hierover wegdroom rij ik door het dorpje. Ik parkeer bij de Selkie, vlak bij de pier; en daar staat zowaar Angus. Hij heeft zijn arm beschermend om Kirstie heen geslagen; ze heeft haar roze jas aan en glimlacht verlegen, hij glimlacht helemaal niet. Hij kijkt vreemd naar me en ik weet dat er iets mis is.

‘Nou,’ zeg ik, terwijl ik mijn angsten over wat er aan de hand kan zijn probeer te verbergen. ‘Was hij duur?’

‘Vijfhonderd, bij Gaelforce, een zaak in Inverness. Josh heeft me geholpen hem hiernaartoe te brengen. Tweeënhalve meter, opblaasbaar. Best een koopje.’ Hij tovert een rauwe maar niet overtuigende grijns op zijn stoere gezicht en gaat me voor over de pier, waarbij hij een feloranje rubberboot aanwijst die in het kalme water van Ornsay ligt te dobberen. ‘Josh is bang dat hij niet geschikt is voor na een avond stevig doorzakken in de pub. Maar dat is onzin.’

‘Oké.’

Kirstie houdt met haar ene hand Luipie vast; haar andere hand rust in de stevige vuist van haar vader. Ze wacht tot ze met papa en mama in de boot kan stappen om naar huis te gaan. Haar vader gaat verder: ‘Ik heb genoeg zeilers gezien die in dit soort bootjes naar hun jacht voeren. Ze zijn zo licht dat je ze in je eentje het strand op kunt slepen. Voor ons is dat belangrijk, omdat we geen veilige afmeerplek hebben. Toch?’

‘Ehm…’ Geen idee wat ik moet zeggen, ik weet niks van boten. Door de boot ben ik nog steeds in een goed humeur, maar er hangt wel een rare sfeer. Er is iets wat niet helemaal klopt.

‘Ik ga wel eerst,’ zegt Angus. ‘Dan help ik jullie bij het instappen.’ Hij daalt de stenen treden af en klimt in de rubberboot, die onder zijn gewicht begint te schommelen. Hij draait zich naar ons toe, spreidt zijn armen in de richting van onze dochter en zegt: ‘Oké Kirstie, kom jij nu maar naar beneden, vóór mama.’

Ik kijk peinzend naar hem. En ik denk na. Kirstie kijkt naar mij en zegt: ‘Stel je voor dat je een hond hebt en een kat en nog een kat en ze heten Hoi, Tot ziens en Kom hier, en dat je dan met ze in het park bent en ze roept.’

‘Ja?’

Ze giechelt zachtjes in zichzelf, ik zie haar witte, glanzende gebit, een klein tandje dat nog moet groeien, een andere die loszit en wiebelt. Ze lacht nu echt.

‘Als je ze in het park zou roepen, mama, en je riep Hoi en Tot ziens en Kom hier, dan zouden ze heel hard heen en weer lopen, want ze wisten niet wat ze moesten doen!’

Ik glimlach gemaakt. Met dit soort grappen, dit soort spontane nonsens, konden Kirstie en Lydia zich soms tijden bezighouden; ze kwamen dan met dergelijke malle fantasieën aanzetten en die werden wilder en wilder, totdat ze er samen gierend om zaten te lachen. Maar nu is er niemand om dit spelletje met haar mee te spelen.

Ik probeer te lachen. Pijnlijk slecht geacteerd. Kirstie kijkt me aan en haar gezichtje, omlijst door de koude, blauwe golven achter haar, betrekt een beetje.

‘Ik heb gedroomd,’ zegt ze. ‘Weer een nare droom. Opa was in de witte kamer.’

‘Wat? Lieverd?’

‘Sarah!’

De stem van Angus is snijdender dan de koude wind.

‘Sarah!’

‘Wat is er?’

‘Help haar even.’ Hij kijkt me strak aan en zegt: ‘Help Kirstie even in de boot.’

Ik pak haar hand vast en help haar bij het instappen; dan ga ik zelf. Kirstie kijkt nu verward en verdrietig naar de golven. Ik buig me naar mijn echtgenoot toe en vraag zacht: ‘Wat is er gebeurd?’

Hij haalt zijn schouders op. Fluisterend zegt hij: ‘Weer een nachtmerrie. Vannacht.’

‘Dezelfde?’

‘Ja. Die gezichten. Hetzelfde verhaal eigenlijk. Het houdt wel op.’ Hij draait zich om, doet zichtbaar moeite wat vrolijker te kijken en glimlacht. ‘Oké jongens, welkom op de SS “Moorcroft”. Daar gaan we!’

Ik laat mijn blik van de afgemeten nepglimlach van Angus naar het mooie blonde koppie van mijn dochter glijden, die zich van me heeft afgewend. Ik denk na over de droom. Ze heeft hem maandenlang met tussenpozen gehad. En nu zag ze haar grootvader ook nog? Waarom wuift Angus dit zo weg? Het moet iets symbolisch zijn. Het betekent vast iets. Maar wat? Dat ontgaat me.

Angus start de buitenboordmotor. Er staat een straffe, frisse wind. Kirstie hangt over de rand van de boot en kijkt naar de golven. Het valt me op dat ze haar capuchon niet op heeft; ik hoop dat ze het warm genoeg heeft. Maar de boot brengt ons keurig naar Torran; Kirstie springt eruit en rent over het pad naar het huis. Zo te zien is ze wat vrolijker, ze is vast blij dat ze thuis is. Beany wacht haar op bij de keukendeur; daar is hij vaak, alsof hij liever niet binnen is.

We blijven even achter, omdat Angus me wil laten zien hoe de boot aan het ijzeren hek van de vuurtoren moet worden vastgemaakt.

‘Nee, zo,’ zegt hij. ‘Zo moet je dat doen.’

Ik probeer de knoop onder de knie te krijgen; weer mislukt het, terwijl het steeds donkerder wordt. Hij glimlacht en plaagt me een beetje.

‘Wat ben je toch een landrot.’

‘En jij dan Gus, ben jij een oude zeerob?’

Hij lacht. De stemming verbetert wat. Uiteindelijk kan ik de knoop voor de helft leggen, hoewel ik niet zeker weet of ik hem kan onthouden.

We gaan naar binnen; de sfeer is prima. We vormen echt een goed gezin. Op de eettafel staat een grote pot thee, mokken worden gevuld, er wordt cake gegeten en er worden beslissingen genomen; we zijn samen bezig met het opknappen van ons huis. Overal hangt de zoetige geur van nieuwe verf. Terwijl Angus in de schuur hout gaat zagen maak ik het avondeten.

Terwijl ik de aardappels aan het pitten ben en naar de fonkelende lichtjes van het dorpje Ornsay in de verte kijk, realiseer ik me hoe de omstandigheden van ons leven hier ons terugbrengen bij de traditionele rolverdeling tussen man en vrouw. In Camden kookte Angus best vaak, maar hier doet hij dat zelden, want zijn kracht en tijd zijn hier nodig voor de zwaardere klussen. Hout zagen, sjouwen en metselen.

En eigenlijk vind ik dat helemaal niet erg. Ik vind het zelfs wel leuk. We zijn een man en een vrouw op een eiland, we zijn van niemand afhankelijk, we kunnen onze eigen boontjes doppen en we doen alles samen, hij de mannelijke dingen, ik de vrouwelijke. Het is ouderwets, maar het heeft wel wat.

Bij het avondeten drinken we goedkope wijn van de Coop; ik pak Angus’ hand en zeg: ‘Goed gedaan met die boot.’ Hij mompelt wat over dat je op het water moet opletten en over reuzenhaaien. Ik begrijp niet precies waar hij het over heeft, maar het klinkt me als muziek in de oren. We wonen in de buurt van reuzenhaaien.

Terwijl het haardvuur de houtblokken soldaat maakt en wij een tweede fles rode wijn opentrekken, gaat Kirstie opgewekt met een tijdschrift naar haar kamer. Angus haalt een boek over knopen en steken tevoorschijn en probeert me met behulp van een eindje touw wat speciale scheepsknopen te leren: de paalsteek, de kikkersteek, de stopperknoop.

Het is gezellig en knus. Ik bestudeer het dunne, grijze stuk touw en doe mijn best. Maar de knoop mislukt voor de zevende keer.

Angus zucht geduldig.

‘Maar goed dat je je niet bezighoudt met bondage,’ zegt hij. ‘Dat zou een ramp worden.’

Ik kijk naar hem. ‘Maar dan zou ík niet degene zijn die aan de touwtjes trekt, toch?’

Hij is even stil en begint dan te lachen. De oude, diepe, opwindende lach. Dan buigt hij zich naar me toe en kust me teder op mijn lippen, het is de kus van een echtgenoot, van een minnaar. En ik merk dat de seksuele aantrekking tussen ons er nog is. Op de een of andere manier is die niet verdwenen. Ondanks alles. En ik voel me gelukkig, of iets wat erop lijkt.

De rest van de avond doen we nog meer klussen in huis. Angus doet het stucwerk in de badkamer en legt nieuwe leidingen. Ik verf tevreden een paar muurschilderingen van de krakers over, ze zijn gewoon niet prettig om naar te kijken.

Ik zet een stoel neer om de tweede muurschildering onder handen te nemen. De clown. Maar dan, met de verfroller in mijn hand, aarzel ik. Ik kijk omhoog. De clown kijkt op me neer. Met zijn witte, trieste gezicht.

Vanuit het niets dringt het besef plotseling tot me door.

De witte kamer, de droevige gezichten die naar beneden kijken. De nachtmerrie die steeds terugkomt. En nu haar grootvader?

Ik begrijp het ineens. Ik begrijp wat Kirsties droom betekent. En alles wordt weer anders. Ik ben bang.

8

hij staarde zijn vrouw aan. Ze hoefden in elk geval hun wijn niet meer uit jampotjes te drinken. Dat hadden ze achter zich gelaten, ze waren doorgedrongen in de wereld van de échte wijnglazen.

Het was íets, maar het was niet genoeg. Hij was overal op Skye bezig werk te zoeken, vast werk, kleine klussen, grote klussen, het maakte hem niet uit, varkenshokken maken, zolders vertimmeren, schuurtjes bouwen desnoods; en zijn vrouw had alleen maar de rest van het serviesgoed hoeven uit te pakken, iets waar ze zo ongeveer een maand voor nodig had gehad. Of in elk geval zes dagen. Ze waren inderdaad hard met het huis bezig geweest. Samen. En dat ging prima, ze konden ondanks alles beter met elkaar opschieten. En zij had inderdaad die opdracht in Glasgow gedaan, maar hoe zat dat nu eigenlijk? Hij geloofde er niet zoveel van. Toen hij Imogen gisteren vanuit de Selkie had gebeld reageerde ze vaag en ontwijkend op zijn vraag wat zijn vrouw in Glasgow had gemoeten.

Terwijl hij zich verzette tegen de aandrang zijn glas in één teug leeg te drinken, luisterde hij naar haar verhaal over telepathie.

Telepathie?

Sarah wierp even een blik op hem. Toen ging ze verder.

‘Gus, ga eens na. Ik bedoel, die droom. Kirstie droomt over Lydia. En ze droomt over Lydia in het ziekenhuis. Dat moet haast wel, toch? Dus misschien verbeeldt ze zich dat ze Lydia ís, op dat verschrikkelijke ogenblik, toen ze even bijkwam en ons allemaal zag staan: haar familie, de verpleegsters, de artsen. Haar grootvader was er ook, hij was in de kamer. Die witte kamer in het ziekenhuis.’

‘Maar Sarah, ik…’

‘Maar Kirstie weet helemaal niet dat haar zus Lydia nog één keer bij bewustzijn is geweest. Niemand heeft haar dat ooit verteld. Dus…’ Zijn vrouw zag er nu erg ontdaan uit. ‘Gus. Hoe kan ze dat nu hebben geweten, over dat ziekenhuis? Hoe in vredesnaam?’

‘Kom Sarah. Rustig maar.’

‘Nee echt, denk er eens over na. Alsjeblieft?’

Angus haalde zijn schouders op, zweeg en keek haar enigszins minachtend aan, om te laten zien hoe belachelijk hij het hele idee vond.

‘Angus?’

Weer kreeg ze geen antwoord. Hij gaf haar een koekje van eigen deeg, door niets terug te zeggen. Hij voelde boosheid in zich opkomen; hoe haalde ze het in haar hoofd om alles weer te verpesten? Net nu ze een beetje hun draai begonnen te vinden.

Hij zette zijn glas neer en keek naar de grillige patronen van het regenwater dat aan de buitenkant langs het eetkamerraam stroomde. Hoe kon hij dit huis goed waterdicht maken? En winddicht? Josh had hem ervoor gewaarschuwd: als het regende en hard waaide, kon het in Torran Cottage vreemd genoeg kouder zijn dan erbuiten, dankzij een raar koeleffect dat veroorzaakt werd door al het vocht dat zich in al die jaren waarin er niet was gestookt in de muren had verzameld.

‘Angus, zeg iets terug.’

‘Waarom? Je praat alleen maar onzin.’

Hij probeerde zich in te houden. Sarah had er een hekel aan als iemand tegen haar schreeuwde; hij hoefde maar even zijn stem te verheffen of ze was al in tranen. Dat kwam door haar dominante vader. En laat ze nu getrouwd zijn met een man die ook niet altijd even subtiel was in zijn omgangsvormen; wat dat betreft leek hij wel wat op haar vader.

Haar schuld dus? Of misschien was hier geen schuldige aan te wijzen en was het gewoon het zich herhalende patroon van hoe een familie in elkaar zit. Voor Angus gold hetzelfde; ook híj was onderhevig aan de eentonige invloeden van genen en omgeving: hij wilde iets drinken, en wel nú. Hij wilde een groot glas goeie whisky, net als zijn mislukte, grofgebekte vader, die minstens eens per maand Angus’ moeder helemaal in elkaar sloeg. En die uiteindelijk verdronk in de rivier. Prima. Kun je drinken zoveel je maar wilt, klootzak.

‘Wat is dat nou voor onzin? Sarah?’

‘Hoe kon onze dochter anders weten hoe dat met Lydia ging, in het ziekenhuis?’

‘Je weet helemaal niet zeker of ze daarover droomt.’

‘Een witte kamer, verdrietige gezichten die naar haar kijken, en haar opa die er ook is? Het kan niet anders, Gus, wat kan het anders zijn? Het klopt zo, het is gewoon verschrikkelijk. Mijn god.’

Moest ze nu weer bijna huilen? Iets in hem wilde dat ze in tranen zou uitbarsten; zoals hemzelf bijna was gebeurd toen Kirstie zei wat ze had gezegd.

Zijn vrouw had het maar makkelijk.

Angus moest zich bedwingen. Hij zou nu de schokkende waarheid wel willen onthullen. Maar in plaats daarvan legde hij een grote hand op de kleine, witte hand van zijn vrouw, op haar kleine, mooie, onhandige handen die geen platte knoop konden leggen; dit waren de kleine, witte handen die hij liefhad. Ooit. Zou hij weer echt van haar kunnen houden? Zonder twijfel en puur, ongehinderd door rancuneuze gevoelens of wraakzucht?

‘Sarah, misschien heeft je vader het haar verteld? Je weet hoe hij is als hij een paar borreltjes op heeft. Of je moeder. Mijn broer. Iemand heeft vast een keer iets gezegd over ziekenhuizen en zij heeft dat opgevangen en de rest erbij verzonnen. Stel je voor hoe dat voor een kind moet zijn. Het idee van zo’n kamertje, in een ziekenhuis. Iemand die dood ligt te gaan. Dat staat vast in haar geheugen gegrift. En daardoor droomt ze daar natuurlijk over.’

‘Maar ik geloof het niet dat iemand het haar heeft verteld of iets heeft gezegd dat zij kan hebben opgevangen. Alleen mijn familie wist dat Lydia bij kennis is geweest. En ik heb het ze gevraagd.’

‘Wat heb je gedaan?’

Stilte.

‘Je hebt het aan je ouders gevraagd??’

Weer geen antwoord.

‘Jezus christus. Sarah? Je hebt dus mensen opgebeld en het hier met hen over gehad, over al deze privézaken? Denk je nou echt dat we daar iets mee opschieten?’

Zijn vrouw nipte aan de wijn en schudde haar hoofd; haar bleke lippen stonden strak door de onderdrukte spanning.

Angus keek geconcentreerd naar de wijn in zijn glas. Het gevoel dat het leven zin had leek uit hem weg te trekken, alsof hij in een bad zat waarvan het water door de afvoer wegkolkte, waardoor hij kouder werd, en zwaarder, alsof hij werd geteleporteerd naar een planeet waar alles akeliger was. Ze hadden het koud hier in huis, ze kwamen bijna om in wat er nog moest gebeuren en wisten haast niet hoe ze het hoofd boven water konden houden. Misschien was het een verloren zaak.

Nee. Hij moest in elk geval een béétje positief blijven. Voor Kirstie.

Morgen zou hij het opnieuw proberen. Misschien dat architectenbureau in Portree, hij zou zijn portfolio daar nog maar eens een keer mee naartoe nemen. Ze leken op het punt te staan hem een parttimebaantje aan te bieden. Een klein duwtje, dat was wat ze nog nodig hadden. Kijk eens hier, ik heb onderdelen van wolkenkrabbers ontworpen, een schaapskooi zal dus wel lukken. Of misschien moest hij op het gemoed spelen. Help, ik zit zonder werk, ik heb tienduizend pond nodig, want mijn dochter woont in een huis waar het letterlijk ijskoud is.

‘Gus, er bestaan allerlei verhalen over tweelingen waarbij er sprake is van telepathie, van een speciale band, weet je niet meer dat we het er wel eens over hebben gehad, en… Ze hadden immers dezelfde drómen. Weet je nog dat ze soms precies tegelijk begonnen te lachen en dat we geen idee hadden waar dat dan om was?’

Angus ging achterover zitten en wreef zich met een smoezelige hand in zijn ogen. Hij luisterde naar de geluiden van het huis. Kirstie was in haar kamer met de oude iPad aan het spelen. De klikken en piepjes van een computerspelletje in de verte kwamen nét boven het geritsel van de regen tegen het eetkamerraam uit. Zijn dochter zocht toevlucht in een virtuele wereld, en hij kon haar geen ongelijk geven, de werkelijkheid kon er niet tegenop.

De werkelijkheid was dat Angus zich inderdaad herinnerde hoe Kirstie en Lydia soms op exact hetzelfde moment in lachen uitbarstten, zonder aanwijsbare oorzaak. Natuurlijk wist hij dat nog, hij staarde ze dan verbaasd aan, als ze, schijnbaar vanuit het niets, terwijl ze ook nog in verschillende stoelen zaten, allebei op hetzelfde ogenblik begonnen te lachen, zonder dat ze enig contact met elkaar leken te hebben. Soms gebeurde dat zelfs als ze niet eens in dezelfde kamer waren. Hij liep dan van de ene ruimte naar de andere en merkte dat ze allebei de slappe lach hadden, zonder dat duidelijk was waarom.

Hij herinnerde zich nog zoveel meer. Bijvoorbeeld dat Lydia in haar slaapkamer De Grote Vriendelijke Reus van Roald Dahl aan het lezen was en dat Kirstie, die beneden zat, op precies dezelfde pagina bleek te zijn. Hij wist nog dat hij ze een keer zag komen aanlopen, vanuit school. Kirstie liep voorop, in een soort langzame paradepas, en zo’n tien meter achter haar aan kwam Lydia, die op exact dezelfde manier bewoog, alsof ze beiden in een soort trancetoestand waren. Waarom deden ze dat? Om de mensen aan het schrikken te maken? Of kwam het doordat ze inderdaad geestelijk op een bepaalde manier met elkaar verbonden waren? Dat laatste kon en wilde hij niet geloven. Hij had er wetenschappelijke boeken op nageslagen: telepathie tussen tweelingen bestond niet. Punt. Er was bij tweelingen slechts sprake van identieke genen, op zich wonderlijk genoeg, maar meer dan dat was het niet.

Hij staarde naar de strepen regenwater op het vensterglas. Het gure weer leek hem te roepen.

Hij voelde een drang om naar buiten te gaan, de kou in, en de onherbergzame toppen van de Black Cuillins te beklimmen, of zich te begeven in het windgeraas rond de Old Man of Storr. Maar hij was hier en wachtte tot zijn vrouw iets ging zeggen. Ze dronk haar glas leeg; de fles wijn was daarmee leeg. Zou ze een nieuwe openmaken? Hij liet de bewaking van zijn drinkgedrag tegenwoordig altijd aan haar over. En ja, hij wilde nog wel een fles, nu al, om vijf uur ’s middags.

‘Angus, alsjeblieft. Denk er nu eens serieus over na. Zou het echt niet een soort telepathie kunnen zijn geweest? Die tweelingen in Finland, bijvoorbeeld, die bijna op hetzelfde moment zijn verongelukt. Hoe was het…’

‘Vijftien kilometer van elkaar af. Dezelfde avond. Ja. Dus?’

‘Dat is toch absurd, bewijst dat niet iets?’

‘Nee.’

‘Maar…’

‘Sarah, ook al was er een of andere geestesband tussen hen beiden, wat ik overigens niet geloof, maar als er al zoiets is geweest: Lydia is nu meer dan een jáár dood. En de dromen zijn een paar maanden geleden begonnen.’

De regen leek even te zijn gestopt. Zijn vrouw keek hem aan.

Hij ging verder: ‘Zelfs als het zo zou zijn dat tweelingen elkaar van een afstand dromen kunnen toesturen, dan lijkt het me toch echt onmogelijk dat ze met elkaar via de ether in contact staan als een van beiden dóód is. Denk jij dat dat kan?’

Er volgde een stilte. Toen barstte hij in lachen uit.

‘Tenzij je bedoelt dat Lydia terugkeert als een klein spookje? Een geestverschijninkje dat rondzweeft en tegen haar tweelingzus praat. Waar is ze nu dan? Weggedoken in de klerenkast?’

Het was een grap. Een poging tot humor.

Maar hij realiseerde zich met een schok dat hij een gevoelige snaar had geraakt. Sarah lachte niet, fronste niet; ze keek hem alleen maar strak aan, terwijl de Hebridische regen weer was begonnen te vallen, terwijl het vocht zich dieper en dieper invrat in het cement van dit stomme huis.

‘Godsamme Sarah! Nu begin je al in spoken te geloven? Word toch eens wakker. Lydia is dood, Kirstie is in de war en verdrietig. Dat is alles. Wat ze nodig heeft, zijn ouders die ze allemaal op een rijtje hebben.’

‘Nee. Geen spoken, het is iets anders.’

‘Wat?’

‘Ik…’

‘Wat?’

‘Het is…’ Ze verstomde.

Hij zou het wel uit willen schreeuwen. Wat ís dit verdomme? Hij kon zich nauwelijks beheersen van woede. Zo rustig mogelijk zei hij: ‘Wat is het dan, Sarah? Van wat voor groot mysterie zijn we hier getuige?’

‘Ik… ik weet het niet. Maar die dromen, hoe zit het dan met die dromen?’

‘Het zijn verdomme gewoon drómen!’ Hij boog voorover en legde met een dramatisch gebaar zijn hoofd in zijn handen. Overdreven. Maar hij voelde het wel zo.

Tien seconden lang zwegen ze allebei. Toen stond Sarah op en nam de lege wijnfles mee naar de keuken. Angus keek haar na; haar spijkerbroek hing een beetje afgezakt om haar heupen. Ooit losten ze dit soort spanning op door met elkaar naar bed te gaan. En hij verlangde nog steeds naar haar; zelfs als hij zich vreselijk aan haar ergerde, voelde hij zich tot haar aangetrokken.

Wat zou er gebeuren als ze nu gingen vrijen? Ze hadden altijd nogal ruwe seks, Sarah vond dat heerlijk. Het was een van de redenen dat hij voor haar was gevallen, haar verbazingwekkende, dierlijke seksualiteit. Bijt me, sla me, neuk me. Harder. Maar als hij nu op die manier tekeer zou gaan en zijn latente woede op dat moment niet meer zou kunnen onderdrukken, zou dat dan wel goed gaan?

Sarah kwam terug uit de keuken. Zonder fles wijn. Zijn humeur werd nog slechter, voor zover mogelijk. Zou hij er later een kunnen openmaken zonder dat ze het zag? Hij moest beslist minder gaan drinken. Kirstie had behoefte aan een vader die redelijk nuchter was en goed oplette. Iemand moest de boel in de gaten houden.

Maar het was moeilijk de leugens vol te houden. En deze plek was daar niet zo behulpzaam bij als hij had gehoopt. De koude, grijze akeligheid van november was al verschrikkelijk, en dan was het nog maar herfst. Hoe zou het hier zijn als het echt winter werd? Misschien zouden barre omstandigheden juist wel weer positief werken, ze zouden dan gedwongen zijn er samen tegenaan te gaan.

Maar dat kon ook het einde van hun relatie betekenen.

Ze liep wat rond in de kamer, zonder weer te gaan zitten.

‘Sarah, is er iets wat je voor me verborgen houdt? Je doet al een poosje zo, sinds Glasgow volgens mij. Of al langer. Wat is er gebeurd?’

Zijn vrouw keek hem aan en zei, zoals zo vaak: ‘Niks, laat maar.’

‘Sarah!’

‘Sorry dat ik erover begon. Ik moet Kirsties kleren uitzoeken, ik heb ze nog niet eens uitgepakt; ze zijn vanochtend aangekomen, en’ – hij nam haar hand in de zijne – ‘over een paar dagen moet ze al naar haar nieuwe school.’

Hij kuste uit een soort automatisme haar hand. Sarah glimlachte verontschuldigend, zonder iets te zeggen, en trok haar hand weg. Ze draaide zich om en verliet door de verveloze deur de eetkamer, sloffend over de koude stenen vloer op haar drie over elkaar heen aangetrokken paar sokken. Angus keek haar na en zuchtte diep.

Geestverschijningen?

Het was belachelijk. Was het maar zo simpel.

Spoken, dat zou het makkelijk maken. Spoken bestaan immers niet.

Angus ging staan en besloot zich onledig te gaan houden met iets waarvoor de spieren goed in actie moesten komen, om de somberheid en woede uit zijn lijf te krijgen. De endorfine zou vast goed zijn voor zijn stemming. Er moest nog hout worden gezaagd en het begon al donker te worden.

Hij beende de keuken door en opende de gehavende deur die zich achterin bevond, bij de spoelbak en de dweilen. Achter de deur was de opslagruimte, ’s nachts het domein van de ratten.

In deze schuurachtige ruimte was allerlei rotzooi opgeslagen: stapels wrakke meubelen, op de nominatie om tot aanmaakhout te worden verzaagd, hier en daar een waarschijnlijk nog uit de Tweede Wereldoorlog stammende zak met kolen. Bergen pannen en flessen, alsof er hele dorpen vluchtelingen hadden gebivakkeerd die vervolgens overhaast waren vertrokken; een grote bult plastic zakken, rollen blauw nylondraad en piramides van oude porseleinen kannen die vrijwel zonder uitzondering vol barsten zaten. Zijn grootmoeder was een hamsteraar geweest, een echte eilander, een survivalspecialist avant la lettre, toen dat niet iets modieus was maar gewoon pure noodzaak, die alles bewaarde wat er op het strand aanspoelde. Kijk es jongen, dit kan handig zijn. Meenemen.

Angus zocht een aantal geschikte blokken hout uit, zette zijn veiligheidsbril op, wurmde zijn vingers in een paar oude, vochtige handschoenen en zette de elektrische houtzaag aan.

Twee uur lang was hij in het spaarzame licht van het peertje van 25 watt druk aan het sjouwen en zagen. Terwijl de lucht langzaam opentrok kwam de volle maan op boven de lijsterbessen van Camuscross. Beany duwde met zijn neus de deur open en sprong midden in het over de vloer verspreide, verse zaagsel; hij ging zitten, kwispelde langzaam en keek naar de wolkjes geel zaagmeel die de houtblokken uitspuwden.

‘Braaf jongen. Braaf.’

De hond keek verdrietig. Zo keek hij al sinds ze hier waren gekomen. Angus had verwacht dat hij het fijn zou vinden op Torran, fantastisch zelfs – een heel eiland, met konijnen, zeehonden en vogels om achterna te zitten, en lekkere, rommelige waterplassen tussen de rotsen – beter dan het vieze doolhof van steen en beton in Camden. Toch?

Maar de hond had vaak een slecht humeur, zoals nu, terwijl hij daar zo lag met zijn snuit tussen de poten.

Angus zette de zaag neer; hij had drie plastic manden vol houtblokken. Hij zette zijn veiligheidsbril af en kietelde Sawney Bean met de vingers van zijn gehandschoende hand achter zijn oor.

‘Wat is er, jongen? Vind je het niet leuk op een eiland?’

De hond piepte even.

‘Lekker ratten vangen, Beano? Ratten genoeg hier.’

Angus maakte kauwende bewegingen met zijn mond en bootste met zijn beide vuisten hondenpoten na die ongedierte probeerden te grijpen.

‘Mjam mjam mjam. Ratten, Beano? Ratten? Je bent verdorie een hond. Afstammeling van vele generaties rattenvangers. Ja toch?’

Beany gaapte en maakte een zacht piepend geluid. Hij liet zijn kop weer tussen zijn sfinxachtige poten rusten. Een sterk gevoel van genegenheid maakte zich van Angus meester. Wat hield hij toch van die hond! Ze hadden zo vaak samen heerlijk door de bossen rond Londen gestruind.

Maar het was onthutsend om te zien hoe de gemoedstoestand van Beany was veranderd.

Nu hij er beter over nadacht realiseerde Angus zich dat de hond zich erg vreemd gedroeg sinds ze hier waren gearriveerd. Soms trok hij zich ergens in een achterafkamertje terug, alsof hij bang was; soms wilde hij niet eens binnenkomen. En hij gedroeg zich anders als hij in de buurt van Sarah was. Dat gold ook voor zijn gedrag jegens Kirstie, al langere tijd.

Zou de hond getuige kunnen zijn geweest van wat er die avond in Devon werkelijk was gebeurd? Was Beany erbij, daarboven, toen het gebeurde? Was een hond in staat zo’n voorval in de wereld van de mensen te onthouden of te begrijpen?

Door de vochtige, koude lucht ademde Angus zichtbare wolkjes uit. Het was bitter koud in de opslagruimte nu hij met zagen was gestopt. Zó koud dat er ijsbloemen op de ramen verschenen.

Net als op de dag dat de tweeling werd geboren, de koudste dag van het jaar.

Hij staarde naar het ijs dat zich op de ramen verzamelde.

En ineens werd Angus overmand door verdriet; het was als een schop tegen zijn kuiten, zoals hij het zo vaak voelde, als een harde rugbytackle. Hij klapte voorover en moest zich vasthouden aan een stoffige stapel planken.

Lydia, zijn kleine Lydia. Daar in het ziekenhuis met slangetjes in haar keel, terwijl ze om afscheid te nemen nog één keer berouwvol haar ogen opendeed. Alsof ze wilde zeggen dat het haar speet.

Lydia, zijn Lydia. Kleine Lydia. Zijn lieve dochter.

Hij had óók van haar gehouden, net zoveel als Sarah van haar had gehouden. Maar was zijn verdriet dan minder belangrijk? Het leek wel alsof een moeder meer recht had om te treuren dan een vader; zíj mocht volledig instorten, zíj mocht het uitgillen, zíj mocht maandenlang dodelijk bedroefd zijn door het verlies van haar dierbare. Oké, hij was zijn baan kwijtgeraakt, maar hij was ondanks zijn grote verdriet bezig gebleven om werk te zoeken en hem was eigenlijk nauwelijks iets te verwijten. Dat was wat hem zo kwaad maakte. Het was veel meer háár schuld, oneindig veel meer. Hij wilde zijn vrouw iets aandoen om wat er was gebeurd. Haar een afstraffing geven. Haar heel erg pijn doen.

Waarom ook niet? Zijn dochter was dood.

Angus pakte een hamer van een plank. Een klauwhamer. Een vervaarlijk ding en een beetje verroest. Bruin verkleurde tanden, alsof er geronnen bloed op het staal zat. Hij was zwaar, maar dat was niet onprettig, eigenlijk had hij precies het juiste gewicht. Hij vroeg erom met een harde zwaai ergens in te worden geramd, dat dan krakend open zou splijten. Eindelijk. Een explosie van rood. Net als bij het kapotslaan van een meloen, met in het rond spattend zacht vruchtvlees. Zouden de klauwen vast blijven zitten?

Het was droog geworden en de zee buiten was grijs. Angus staarde in wanhoop naar de smoezelige, ruwe vloerplanken.

Een zwak gepiep bracht hem weer bij zijn positieven. Beany keek hem aan, zijn kop wat schuin; hij keek triest maar ook vragend. Alsof hij aanvoelde wat voor absurde en verschrikkelijke gedachten door Angus’ hoofd spookten.

Angus keek naar de hond. Bracht zichzelf tot bedaren en zei: ‘Hé Beany. Zullen we naar buiten gaan? Achter een zeehond aan?’

De hond blafte zacht en begon te kwispelen; Angus legde behoedzaam de hamer terug.

9

het is zo’n school waarvan er dertien in een dozijn gaan. Een gebouw zonder verdiepingen, hoge plafonds, een redelijk groot schoolplein met schommels en glijbanen in vrolijke kleuren, en een heleboel ouders die slaperig, afgetobd en heimelijk opgelucht hun kroost komen afleveren. De omgeving waarin de school staat is echter wel wat minder doorsnee: links de zee, rechts hoge, sombere bergen, met hier en daar wat streepjes vroege decembersneeuw. En dan is er natuurlijk het bordje dat op de poort vastgeschroefd zit.

rachadh luchd-tadhail gu failteache

Met eronder in kleinere letters de vertaling:

bezoekers melden bij de receptie.

We lopen tussen de keurige gezinswagens en modderige landrovers door naar de glazen deuren. Kirstie houdt stevig mijn hand vast. Andere ouders groeten elkaar vriendelijk en joviaal, op de benijdenswaardige, ontspannen, vanzelfsprekende, vlotte manier die ik nooit goed onder de knie heb gekregen en die ik me hier, tussen vreemden, al helemaal moeilijk eigen zal kunnen maken.

Sommige ouders spreken Gaelisch. Kirstie zegt net als ik geen woord. Ze is nerveus en gespannen. Onder haar roze gewatteerde jas draagt ze haar nieuwe blauw-witte schooluniform; als ik haar jas bij de ingang uittrek word ik me er pijnlijk van bewust dat het veel te ruim zit, het is nog net geen clownspak. En de schoenen zijn lomp. En haar haar is niet goed geborsteld – door mij.

Ik begin me schuldig te voelen. Heb ik wel de goeie maat gekocht? En waarom heb ik niet meer aandacht besteed aan haar haar? We hadden ook zo’n haast. Angus wilde vroeg vertrekken; hij heeft een parttimebaan gevonden bij een architectenbureau in Portree, wat zó ver weg is dat hij daar telkens als er voor hem een klus is zal moeten overnachten. Financieel gezien is dat gunstig, maar het heeft wel tot gevolg dat vervoer nog ingewikkelder voor ons wordt dan het al is.

In elk geval moesten we dus vanochtend gezamenlijk met de boot de oversteek maken. En daardoor moest ik me haasten: eerst heel snel mijn dochters dunne, blonde, zijdeachtige haar met antiklitspray inspuiten en het dan goed borstelen, terwijl Kirstie tussen mijn knieën stond en met een speeltje in haar hand een zelfverzonnen liedje zong.

Maar ik heb het te vlug gedaan; Kirsties haar zit helemaal niet goed.

Mijn moederinstinct ontwaakt. Ik wil absoluut niet dat ze wordt uitgelachen. Ze zal toch al verschrikkelijk eenzaam zijn, doordat ze halverwege het eerste trimester en zonder haar zus op een nieuwe school moet beginnen. En de verwarring over haar identiteit is ook nog steeds onderhuids aanwezig. Soms noemt ze zich ‘we’ in plaats van ‘ik’. Soms noemt ze zichzelf ‘andere Kirstie’. Dat deed ze vanochtend nog.

Andere Kirstie?

Het was zo verbijsterend dat het me pijn deed; daarom heb ik er niet op gereageerd. Ik hoop maar gewoon dat Kellaway het bij het rechte eind heeft en dat school alle problemen op de een of andere manier zal doen verdwijnen, simpelweg door de opwinding van nieuwe vriendinnetjes en nieuwe spelletjes.

Nou ja, hier zijn we dan.

We wachten bij de schooldeur. Alle andere kinderen lopen ondertussen kletsend, lachend en elkaar met plastic rugzakken om de oren slaand naar hun klas. Toy Story, Moshi Monsters. Een vrouw met een grote bril op een grote neus en een zeer praktische Schotse rok glimlacht me bemoedigend toe en houdt de deur voor ons open.

‘Mevrouw Moorcroft?’

‘Ja? Hoe…’

‘O, neem me niet kwalijk, ik heb u op Facebook opgezocht. Ik was gewoon benieuwd wie de nieuwe ouders waren.’ Ze trekt haar gezicht in een extra vriendelijke plooi en zegt tegen Kirstie: ‘En dit is vast de kleine Kirstie! Kirstie Moorcroft?’ Ze leidt ons naar binnen. ‘Je ziet er precies zo uit als op de foto’s! Ik ben Sally Ferguson. Heerlijk om een nieuw meisje op school te hebben. Noem me maar gewoon Sally.’ Dan kijkt ze mij weer aan. ‘Ik ben van de administratie.’

Ze pauzeert even, om mij de gelegenheid te geven iets terug te zeggen. Maar dat gaat niet. Want Kirstie zegt iets.

‘Ik ben Kirstie niet.’

De secretaresse glimlacht; ze denk vast dat Kirstie een grapje maakt. Een spelletje speelt. Als een kind dat zich achter de bank heeft verstopt en een handpop omhooghoudt.

‘Kirstie Moorcroft! Ja, we hebben foto’s van je gezien, hoor! Je vindt het hier vast heel leuk, en we geven les in een bijzondere taal…’

‘Ik bén Kirstie niet, ik ben Lydia.’

‘Eh…’

‘Kirstie is dood. Ik ben Lýdia.’

‘Kkkirr…?’ De vrouw verstomt. En kijkt naar mij. Ze begrijpt hier natuurlijk niets van.

Mijn dochter herhaalt haar boodschap. Heel hard. ‘Lydia. Ik ben Lydia. We zijn Lydia. Lydia!’

In de hal van de school is het stil, op deze waanzinnige kreten van mijn dochter na. Sally Ferguson glimlacht niet meer. Ze kijkt kort en paniekerig naar mij. Aan de muur hangen stukken papier met vrolijke Gaelische zinnetjes erop. De secretaresse probeert het nog een keer.

‘Eh… nou… Kirss…’

Mijn dochter haalt uit naar Sally Ferguson alsof ze een wesp is. ‘Lydia! Je moet Lydia tegen me zeggen! Lydia! Lydia! Lydia! Lydia Lydia Lydia Lydia LYDIA!’

De vrouw deinst terug, maar mijn kleine meid is nu buiten zichzelf van woede. Ze trekt alle registers open van wat een supermarktdriftbui van een peuter zou kunnen zijn; het verschil is echter dat we in een school zijn, dat zij zeven is, en dat ze haar dode zus beweert te zijn.

‘Dood, Kirstie-lief is dood. IK BEN LYDIA! Ik ben Lydia! Ze is hier! Lydia!’

Wat kan ik doen? Absurd genoeg probeer ik er een luchtig gesprekje over te beginnen: ‘Ach ja, dat heeft ze… heeft ze wel vaker. Hoe laat zal ik haar dan komen oph…’

Mijn pogingen zijn nauwelijks hoorbaar, doordat mijn dochter opnieuw begint te krijsen: ‘Lydia LYDIA LYDIA LYDIA LYDIA LYDIA, Kirrrstie is DOOD en ik HAAT haar, ik ben Lýdia!’

‘Toe,’ zeg ik. Tegen Kirstie. Ik kan niet langer doen alsof er niets aan de hand is. ‘Toe lieverd, toe, alsjeblieft.’

‘KIRSTIE IS DOOD. Kirstie is dood, ze hebben haar vermoord, ze hebben haar vermoord. Ik ben Ly-DDDD-IIIAAAA!’

En dan, even plotseling als het begon, is het voorbij. Kirstie schudt haar hoofd, loopt stampvoetend naar de muur aan de andere kant van de hal en gaat op een stoeltje zitten; boven haar hoofd hangt een foto van schoolkinderen die in een tuin bezig zijn, met een met een viltpen geschreven vrolijk bijschrift eronder.

Ag obair sa gharrad.

Mijn dochter snift en zegt dan, nauwelijks hoorbaar: ‘Noem me Lydia, alsjeblieft. Kun je me niet gewoon Lydia noemen, mama? Want ik ben haar! Toe?’ Ze slaat haar betraande blauwe ogen op. ‘Ik ga niet naar school als je me geen Lydia noemt, alsjeblíeft. Mama?’

Ik verstijf. Haar smeekbeden klinken volkomen serieus. Ik heb geen keus.

De stilte is inmiddels de opmaat geworden tot iets zeer pijnlijks. Omdat ik nu alles op het slechtst denkbare moment aan de secretaresse van de school moet gaan uitleggen, op een manier die uiterst gênant is. Misschien moet ‘Kirstie’ dan maar verdwijnen. Mijn dochter moet absoluut op die school terechtkunnen.

‘Oké, oké. Mmm…’ Ik begin te stotteren, net als vroeger. ‘Mevrouw Ferguson. Dit is Lýdia. Lydia Moorcroft.’ Ik voel me angstig en onzeker. ‘Ik kom hier om Lydia May Tanera Moorcroft in te schrijven.’

Geen antwoord. Sally Ferguson kijkt me in opperste verwarring aan. Van achter die grote bril met de dikke brillenglazen.

‘Pardon? Eh. Lýdia? Maar…’ Ze begint te blozen; dan pakt ze door een geopend schuifraam in een tussenwand een stuk papier dat op een bureau ligt. Ze fluistert bijna als ze verder praat. ‘Maar hier staat heel duidelijk dat het om Kírstie Moorcroft gaat. Die naam staat op het inschrijvingsformulier. Kirstie. Geen twijfel over mogelijk. Kirstie Moorcroft.’

Ik haal diep adem. Ik wil wat zeggen, maar mijn dochter is me voor. Alsof ze ons heeft afgeluisterd.

‘Ik ben Lydia,’ zegt Lydia. ‘Kirstie is dood en toen was ze weer levend, maar nu is ze weer dood. Ik ben Lydia.’

Sally Ferguson begint opnieuw te blozen, maar reageert verder niet. Ik ben te versuft om iets te zeggen, het is allemaal ook zo volstrekt absurd. Maar ik verman me en zeg: ‘Als we Lydia nu naar haar nieuwe klas kunnen brengen, dan zal ik het daarna uitleggen.’

Weer een wanhopig zwijgen. Dan hoor ik in de verte kinderen zingen; luid en onvast, maar ook opgewekt.

‘Een lachvogel zat in een rubberboom, hij lachte zelfs nog in zijn droom, lach, vogeltje, LACH…’

Ik word bijna misselijk van het scherpe contrast met hoe ik me voel.

Sally Ferguson schudt haar hoofd; dan komt ze wat dichterbij en zegt zachtjes: ‘Ja… Laten we dat doen.’

Ze richt zich tot een knappe jongeman in een spijkerbroek die net de school binnenkomt. ‘Daniel, zou jij, wil jij, eh, Lýdia Moorcroft naar haar nieuwe klas brengen, groep vier, aan het eind van de gang. Jane Rowlandson.’

‘LACH, vogeltje, LACH…’

Daniel knikt instemmend en gaat naast Lydia op zijn hurken zitten, als een overijverige serveerster die een bestelling aanneemt: ‘Hé Lydia. Ga je met me mee?’

‘Een lachvogel zat in een rubberboom, telde alle aapjes in de and’re boom.’

‘Ik ben Lydia.’ Kirstie houdt haar armen stijf over elkaar. Ze kijkt stuurs, met haar onderlip wat naar voren. Het toppunt van koppigheid. ‘Je moet me Lydia noemen.’

‘Tuurlijk. Absoluut. Lydia! Dit vind je vast leuk, vanochtend hebben ze muziek.’

‘Stop, vogeltje, stop, dit is geen aap, want ik ben het zelf.’

Het werkt, eindelijk. Langzaam laat ze haar armen zakken; ze geeft Daniel een hand en loopt met hem mee naar een glazen tussendeur. Ze lijkt zo klein en de deur lijkt zo enorm groot, zo intimiderend en onverbiddelijk.

Ze blijft nog even staan, glimlacht bedroefd en een beetje bang naar me en loopt vervolgens met Daniel mee de gang in; ze is opgeslokt door de school. Ik moet haar nu aan haar lot overlaten, dus ik wend me tot Sally Ferguson.

‘Ik heb het een en ander uit te leggen.’

Sally knikt somber. ‘Heel graag. In mijn kantoor. Daar zitten we wat meer privé.’

Vijftig minuten later heb ik Sally Ferguson de belangrijkste zaken van ons schokkende verhaal uit de doeken gedaan. Het ongeluk, het overlijden, de onzekerheid over de identiteit die al veertien maanden duurt. Ze maakt de indruk oprecht geschokt te zijn en toont ook beslist medeleven. Maar terwijl ze mijn verhaal aanhoort, meen ik ook iets van opwinding in haar ogen te zien. Het is duidelijk dat ik wat leven in de brouwerij breng op een saaie schooldag. Vanavond heeft ze een mooi verhaal voor haar man en haar vriendinnen: Dit geloof je niet, vandaag was er een moeder op school die niet weet wie van haar tweelingdochters is overleden, ze denkt dat haar dochter die veertien maanden geleden is gecremeerd misschien wel al die tijd springlevend is geweest.

‘Een indrukwekkend verhaal,’ zegt Sally Ferguson. ‘Wat naar voor u.’

Ze zet haar bril af en vervolgens weer op. ‘Het is verbazingwekkend dat er, eh, geen wetenschappelijke methode is… om…’

‘Te bewijzen hoe het zit?’

‘Dat bedoel ik, ja.’

‘Ik weet alleen zeker, ik bedoel, ik denk dat het goed is dat als ze nu Lydia wil zijn, dat we daar dan voorlopig maar in mee moeten gaan. Hoe staat u daartegenover?’

‘Dat lijkt me goed. Als u denkt dat dit het beste is. En administratief gezien is het nauwelijks een probleem. Ze zijn immers…’ Sally zoekt even naar de juiste formulering, ‘ik bedoel, ze waren even oud, dus ja, ik hoef alleen maar haar naam aan te passen en dat is geen enkel probleem.’

Ik sta op om te vertrekken; ik wil hier dolgraag weg.

‘Het is allemaal heel naar, mevrouw Moorcroft. Maar ik weet zeker dat het nu goed komt met Kirstie, ik bedoel, uw dochter. Lydia. Ze vindt het hier vast heel erg leuk. Echt waar.’

Ik haast me naar de parkeerplaats. Als ik in de auto zit doe ik de raampjes naar beneden en race terug naar de kust – er staat een harde, koude westenwind, afkomstig van de Cuillins, van de Butt of Lewis, van Saint Bloody Kilda, maar ik heb er geen last van. Ik wil het graag heel koud hebben. Ik laat Ornsay links liggen en scheur verder naar Broadford, dat na de eenzaamheid van het schiereiland Sleat als een soort Londen voelt. Hier zijn winkels en postkantoren en mensen op straat, en er is een ruim, warm café, met uitstekende wifi en een heel goed telefoonbereik. Ik heb zin in wodka, maar zal het met koffie moeten doen.

Ik zit op een comfortabele houten stoel aan een grote tafel, en op die tafel staat een reuzenmok cappuccino. Ik haal mijn mobieltje tevoorschijn.

Ma. Ik moet nodig mijn moeder bellen.

‘Sarah, lieverd, ik dacht al, dat móet Sarah zijn! Je vader was in de tuin, het is hier heerlijk warm voor de tijd van het jaar.’

‘Mam.’

‘Gaat alles goed? Is Kirstie al op haar nieuwe school begonnen?’

‘Mam, ik moet je iets vertellen.’

Mijn moeder kent me goed genoeg om zich te realiseren wat mijn toon betekent: ze stopt met praten en wacht.

Ik vertel haar alles. Precies zoals ik Sally Ferguson alles heb verteld. Zoals ik misschien wel alle anderen alles moet gaan vertellen.

In sneltreinvaart leg ik alles uit, om er niet in te blijven steken. Ik zeg tegen haar dat er een mogelijkheid is dat we ons vergist hebben; dat het misschien niet Lydia was die is omgekomen. Dat we het niet weten. Dat we het proberen uit te zoeken. Het is allemaal zo absurd, maar ook zo verschrikkelijk echt. Zo echt als de bergen van Knoydart. Mijn moeder, die even zwijgzaam kan zijn als ik, zegt gedurende mijn verhaal geen woord.

‘Hemeltje,’ zegt ze als ik uitgepraat ben. ‘Hemeltje. Mijn… Nou. Verschrikkelijk. Arme Kirstie. Ik bedoel…’

‘Mam, niet huilen, toe.’

‘Ik huil niet.’

Ze begint te huilen. Ik zeg niets. Ze blijft huilen.

‘Het komt allemaal weer zo terug. Die avond, verschrikkelijk. De ambulance.’

Ik wacht tot ze wat bedaart, terwijl ik ondertussen mijn eigen emoties probeer te onderdrukken. Nu moet ik sterk zijn. Waarom eigenlijk?

‘Dus mam, als het kan moeten we dit tot op de bodem uitzoeken, omdat, omdat we moeten vaststellen of ze Kirstie is of Lydia. En dan moeten we daar maar vrede mee hebben, denk ik. Ik weet het ook niet. O, het is zo erg.’

‘Ja,’ zegt mijn moeder. ‘Ja.’

Er volgen nog wat onderdrukte moederlijke snikken. Ik kijk naar het verkeer buiten, dat richting Kyle of Portree rijdt. De lange, bochtige weg over de bergen die langs Scalpay en Raasay kronkelt. Angus is daar vanochtend ook langsgegaan.

Ons gesprek gaat langzamerhand over op praktische zaken en koetjes en kalfjes. Maar ik heb nog een belangrijke vraag voor mijn moeder.

‘Mam, ik wil je iets vragen.’

Ze snottert even. ‘Ja schat?’

‘Ik móet dit weten, om niets over het hoofd te zien, om na te kunnen gaan of er geen dingen anders zijn dan ik dacht.’

‘Wat…’

‘Was er iets bijzonders die avond, dat weekend, vóór het ongeluk? Heb je iets aan de meisjes gezien of gemerkt wat anders was dan anders, was er een bepaald verschil tussen hen dat je opviel? Iets wat je me niet hebt verteld omdat het niet belangrijk leek?’

‘Iets anders, een verschil?’

‘Ja.’

‘Wat bedoel je daarmee, Sarah?’

‘Ik weet het niet. Misschien, misschien zou ik er iets uit kunnen opmaken, over wie wie was? Achteraf nog? Gedroegen ze zich verschillend, was er iets geks, iets, wat dan ook, wat de oorzaak kan zijn geweest van deze verwarring bij mijn dochter?’

Mijn moeder zegt helemaal niets. Buiten vallen waterige sneeuwvlokjes, de eerste van deze winter. Het zijn er maar een paar. Als minuscule confetti schieten ze door de koude, sombere lucht. Aan de overkant loopt een moeder met een kind; het kind blijft staan en wijst met een hemelse blik naar de glinsteringen in de leegte boven haar.

‘Mam.’

Geen antwoord. Zelfs voor mijn moeder is dit een ongebruikelijk lange stilte.

‘Mam?’

‘Nou.’ Mijn moeder praat ineens opvallend bedachtzaam, alsof ze iets wil verhullen. ‘Nee. We hoeven dat toch ook niet allemaal weer op te rakelen, toch?’

‘Ja, dat moet wél.’

‘Nou, ik kan niks bedenken.’

Ze liegt. Mijn eigen moeder liegt tegen me. Ik ken haar en ik weet het zeker.

‘Mam, ik weet dat er iets is. Wat is het? Wat? Je móet het zeggen, draai er niet omheen. Zeg het.’

Er valt bijna geen sneeuw meer; er is alleen nog een hint van glinstering. Een schim van sneeuw.

‘Ik weet het niet meer.’

‘Vast wel.’

‘Echt niet schat. Echt niet.’

Waarom liegt ze hierover?

‘Mam. Alsjeblieft.’

De stilte die nu valt is anders. Ik kan haar horen ademen. Ik kan haar bijna horen denken. Ik zie haar voor me daar in Devon, in de gang, met de foto’s van pa zijn werk aan de muur, ingelijst, vergeeld en stoffig. Foto’s waarop hij prijzen in ontvangst neemt voor reclamecampagnes van héél vroeger.

‘Nou, misschien was er wel iets, maar dat is echt niks. Niks.’

‘Nee. Het is niet niks. Misschien is het wél iets.’

Het is zo duidelijk van wie ik het heb, die neiging niks te zeggen, niet te vertellen wat er aan de hand is.

Ik begrijp goed waarom Angus me zo nu en dan wel kan wurgen.

‘Zeg het mam. Vertel op!’

Ik praat nu zowaar alsof ik Angus ben.

Ze haalt diep adem. ‘Goed, ik… ik kan me alleen herinneren dat Kirstie die eerste dag nogal van streek was.’

‘Kirstie?’

‘Ja, maar jij had het niet in de gaten, je had je hoofd bij… allerlei andere dingen. Angus kwam die avond natuurlijk ook pas laat aan, heel erg laat zelfs, en ik vroeg aan Kirstie wat er was, wat er aan de hand was, en ze zei dat het iets met papa was. Ik denk dat hij haar op de een of andere manier van haar stuk had gebracht. Zoiets dacht ik, maar meer weet ik niet, het is vast niks.’

‘Nee, het is vast wél iets. Dankjewel mam. Bedankt.’

Het gesprek nadert zijn einde. We zeggen nog wat typische moeder-en-dochterdingen tegen elkaar. Mijn moeder vraagt of het goed gaat,

‘Ik bedoel,’ voegt ze eraan toe, ‘met jouzelf?’

‘Ja. Het gaat prima.’

‘Weet je het zeker? Je klinkt een beetje, je weet wel, zoals toen. Sarah, moet je eigenlijk wel teruggaan naar dat huis? Als je je zo voelt?’

‘Ik red me wel mam, echt waar, afgezien van dat met Lydia. Het huis is echt wel fijn, ondanks de ratten onder het bed. En het eiland is geweldig. Je moet snel langskomen.’

‘Natuurlijk, dat doen we zeker.’

Om verdere vragen over dit onderwerp de kop in te drukken vraag ik naar mijn broer Jamie, en dat werkt. Ze begint zachtjes en met een zekere vertedering te lachen en zegt dat hij in Australië op een schapenboerderij werkt. Of in Canada als houthakker. Helemaal zeker is ze er niet van. Er wordt in de familie altijd heel lacherig gedaan over Jamie en zijn eindeloze zwerftochten: grapjes daarover helpen ons altijd door zowel moeilijke tijden als moeizame gesprekken heen. Zoals nu.

Dan beëindigen we ons gesprek. Ik bestel nog een kop koffie. En denk na over wat ik zojuist heb gehoord. Waarom kwam Angus die avond pas zo laat in Instow aan? Vóór het ongeluk dachten we dat hij moest overwerken. Maar toen we naar zijn werk belden, was hij er niet. Later bleek, dat zei hij tenminste, dat hij na zijn werk bij Imogen langs was gegaan om wat spullen van de tweeling op te halen; ze hadden vlak daarvoor bij haar gelogeerd.

Imogen, die zelf geen kinderen had, vond het altijd heerlijk als er kinderen langskwamen.

Indertijd twijfelde ik geen moment aan dat verhaal. Niet in de verste verte. Ik was veel te verdrietig; bovendien klonk het volkomen geloofwaardig. Maar nu?

Imogen?

Nee. Dit kan niet. Waarom vertrouw ik mijn man niet? Hij drinkt wel te veel, maar afgezien daarvan is hij er altijd voor ons geweest. De liefhebbende, toegewijde, vindingrijke, ellendige Angus. Mijn echtgenoot. Ik móet hem vertrouwen, want hij is de enige die ik heb.

En hoe het ook zij, ik kan op dit moment toch niets meer doen aan de problemen rond Kirstie; ik moet voor mezelf aan de slag.

Ik moet geld verdienen met schrijven. De nieuwe parttimebaan van Angus in Portree levert wel íets op, maar niet genoeg. We hebben meer inkomsten nodig. Om op Torran te kunnen blijven wonen zal ik dus het nodige moeten inbrengen.

En ik wil heel erg graag op Torran blijven.

Ik klap daarom mijn laptop open en ben twee uur bezig met het versturen van e-mails: alle ideeën, bevindingen en correspondentie die ik de afgelopen 48 uur heb verzameld en opgesteld. Ik stuur een hele serie mails naar verschillende krantenredacties; ik zou iets kunnen schrijven over Torran en Sleat, over de folklore hier, de opleving van het Gaelische leven, enzovoort.

Ik neem een slokje cappuccino en sla de auto’s gade die de parkeerplaats van de Coop in Broadford op- en afrijden. Ik begin steeds meer van ons eiland te houden, zoveel is zeker. Het is net een bakvissenverliefdheid op een ongeïnteresseerde, onbereikbare jongen. Hoe moeilijker Torran is, des te vuriger is mijn wens het te bezitten, het helemaal van mij te maken.

Een paar uur hard werken later zit het karwei erop; ik moet terug naar school om Kirstie op te halen. Ik kom vast te laat, dus ik geef flink gas, maar dan slip ik op het door de sneeuw glad geworden wildrooster en glij bijna tegen een halfdode eikenboom, die treurig de ingang van een karrenspoor links van me bewaakt.

Rustig Sarah, rustig aan. Ik moet goed onthouden dat het op bijna de hele weg van Broadford tot Ardvasar opletten geblazen is. Maar eigenlijk is alles hier wel een beetje gevaarlijk.

Een eenzame sneeuwvlok landt op mijn voorruit; de ruitenwissers maken er korte metten mee. Ik kijk naar de heuvels met hun kale plekken. Kaalgeschoren door wind en ontbossing. Ik denk aan de mensen die door armoede en de gedwongen emigratie tijdens de grote ontruiming van de Hooglanden dit land hebben moeten verlaten. Op Skye woonden ooit vijfentwintigduizend mensen. Een eeuw later was dat aantal gehalveerd. Ik probeer me vaak voor te stellen hoe dat moet zijn geweest tijdens die uittocht: huilende boerinnen, herdershonden die in stilte werden afgemaakt, baby’s die jammerden terwijl ze hun rustige, mooie, vijandige geboorteland verlieten en westwaarts voeren. En nu denk ik aan mijn dochter.

Die gilt.

Ik heb besloten hoe ik het probleem met mijn dochter ga oplossen. Ik wil dit niet. Maar het moet. De akelige situatie van vanochtend dwingt dit af.

Ik ben bij school. Met moeite weet ik in de richting van de andere moeders een glimlach op mijn gezicht te toveren, die vast niet erg overtuigend is; dan draai ik me om en bestudeer het vrolijke briefje op het glas van de deur dat Failte vermeldt, en ik vraag me af waar ze is; waar is mijn dochter?

Alle andere kinderen komen naar buiten gestroomd, een waterval van springerige energie en Gaelisch geklets en broodtrommeltjes van Lego Movie, een legertje kleine mensjes dat op een leger wijd open armen afstormt, en dan, eindelijk, komt daar dat laatste, trage kind schoorvoetend door de deur gelopen. Een klein meisje zonder vriendinnetjes. Dat met niemand kletst.

Mijn dochter. Enig kind nu. Met haar trieste rugzakje. In haar trieste schooluniform. Ze loopt naar me toe en drukt haar gezicht tegen mijn buik.

‘Hallo kleine meid,’ zeg ik.

Ik sla een arm om haar heen en neem haar mee naar de auto.

‘Hé. Hoe was je eerste schooldag?’

Mijn opgewektheid is absurd. Maar wat moet ik anders? Neerslachtig en suïcidaal doen? Tegen haar zeggen dat alles inderdaad ellendig is?

Kirstie maakt de gordel van haar kinderzitje vast en kijkt uit het raam naar het grijze water van de Sound en de rode en oranje lichtjes van Mallaig – met zijn haven en station, en de overige symbolen van verlossing en beschaving, en in de verte het vasteland, dat met de minuut minder duidelijk zichtbaar is. Het is kwart over drie, en de duisternis van de winter begint in te vallen.

‘Schatje. Hoe ging het op school?’

Ze blijft zonder iets te zeggen uit het raam staren. Ik probeer het nog eens.

‘Moemin?’

‘Niks.’

‘Wat zeg je?’

‘Niemand.’

‘O, oké.’ Wat is dit nu weer? ‘Niks’ en ‘niemand’? Ik zet de radio aan en begin mee te zingen met een vrolijk deuntje – ik krijg even de bijna onbedwingbare neiging de auto zo Loch na Dal in te rijden.

Maar ik heb een plan en daar gaan we ons aan houden. We moeten alleen nog naar de boot en dan naar het eiland.

Dan ga ik doen waar ik zo tegen opzie.

Dat verachtelijke, dat verschrikkelijke.

10

de boot ligt op ons te wachten, vastgebonden aan de pier die vanaf de parkeerplaats bij de Selkie het water in steekt. De vuurtoren en het vuurtorenwachtershuis ogen onschuldig, daar in de verte, wit en lieflijk, maar ook nietig tegen het decor van de donkere bergen van Knoydart. Ik zet de Ford op de parkeerplaats.

Nadat ik vier of vijf keer aan het startkoord heb getrokken, begint de buitenboordmotor te pruttelen. Eerder kostte het me wel tien keer. Ik raak eraan gewend en sturen gaat ook al beter. Ik kan zelfs al knopen leggen.

Kirsties ogen zijn een beetje rood, maar ze zit toch heel rustig tegenover me in de rubberboot. Terwijl we in de kille bries de overtocht maken kijkt ze afwisselend naar mij en naar de rotsachtige strandjes van Salmadair. Haar blonde haar wappert lieflijk in de wind. Ze ziet er zo mooi uit, haar profiel steekt prachtig af tegen het donkere water. Wat hou ik toch van haar, van mijn kleine meid. Ik hou van haar omdat ze Kirstie is en ik hou van haar omdat ze me aan Lydia doet denken.

En natuurlijk wil een deel van mij mijn kleine Lydia terug. Een deel van me jubelt bij dat idee. Ik heb Lydia zo verschrikkelijk gemist, zoals we samen hele middagen zaten te lezen, zoals we soms gewoon alleen maar zaten, zonder iets te zeggen, maar gelukkig; Kirstie was altijd veel onrustiger, veel ongeduldiger. Het idee dat Lydia uit de dood zou kunnen zijn opgestaan is een soort wonder. Een angstaanjagend wonder, maar een wonder. Misschien zijn alle wonderen wel angstaanjagend? Maar als ik Lydia terugkrijg, als dit echt Lydia is die hier nu bij me zit, dan is Kirstie daarmee dood.

Wat zijn dat voor gedachten? Dit ís Kirstie, zoals ik weldra zal bewijzen. Op een behoorlijk gemene manier. Als ik tenminste de hardheid kan opbrengen om het plan uit te voeren.

Kirstie vraagt, tegen de bijtende zeewind in: ‘Waarom heet dat Salmadair, mama?’

Dit is prima. Koetjes en kalfjes.

‘Volgens mij betekent dat Psalmeneiland, lieverd, vroeger was hier een klooster.’

‘Wanneer mama? Wat is een klooster?’

‘Het was een nonnenklooster, met vrouwen die gingen bidden, ze zeiden psalmen op, een soort gebeden, heel lang geleden, misschien wel duizend jaar geleden.’

‘Voordat we een baby waren?’

Ik ga niet in op de verontrustende formulering en knik. ‘Klopt. Héél lang daarvoor.’

‘Dus nu zijn daar geen nonnen?’

‘Nee. Heb je het koud?’

Haar haren worden door de harde wind alle kanten op geblazen en haar roze regenjas is open.

‘Nee hoor. Mijn haar zit helemaal in mijn gezicht door de wind, maar dat vind ik leuk.’

‘Oké. We zijn er bijna.’

Rechts van ons duikt een zeehond op. Hij staart ons even aan met zijn grote, trieste, wijze ogen en verdwijnt dan weer met een vettige plons in de golven. Kirstie glimlacht; ik zie even een rijtje tandjes waarvan er één ontbreekt.

De golven van de Sleat zijn ons gunstig gezind en brengen ons bij het strand onder aan de vuurtoren. Ik sleep met enige moeite de rubberboot op het droge, tot iets voorbij de vloedlijn, waar krabbetjes een goed heenkomen zoeken en zilvermeeuwen zich te goed doen aan een dode zalm.

‘Blèh,’ zegt Kirstie, terwijl ze naar de stinkende, rottende vis wijst. Dan rent ze naar de cottage, duwt de deur, die nooit op slot is, open en verdwijnt naar binnen. Ik hoor hoe Beany haar zacht blaffend begroet. Vroeger blafte hij hard en vrolijk. Ik maak de boot vast en loop haar achterna. Het is koud in de keuken. De ratten houden zich gedeisd. De clowns dansen op de vlekkerige witte muur van de eetkamer. Op de zitting van de wc ligt nog steeds de steen, tegen de nertsen.

Angus is er niet; hij blijft voor zijn werk in Portree overnachten. We zijn alleen op het eiland en dat is prima.

Kirstie begroet Beany door hem klopjes te geven en te aaien. Dan gaat ze naar haar kamer om te lezen. Ik loop naar de keuken om het avondeten te gaan maken. Het is er behoorlijk donker; boven mijn hoofd hangen de draadmanden met etenswaren, onbereikbaar voor de ratten. Ik hoor het ademen van de zee, het klinkt als iemand die gymoefeningen aan het doen is. Er heerst rust en stilte. Voor de storm?

Ik bereid me geestelijk voor op wat ik van plan ben te doen.

Misschien had ik dit drie weken geleden al moeten doen; ik ga Kirstie onderwerpen aan een test, een test die ze niet kan saboteren en waar ze gegarandeerd voor slaagt. De ingeving hiervoor kreeg ik vanochtend, toen Lydia in de hal van school stond te schreeuwen; vanmiddag kreeg het idee vastomlijnde vormen.

Het experiment dat ik wil gaan uitvoeren draait om de fobie die mijn dochter heeft: haar panische angst voor het donker.

De keren dat de meisjes door het donker werden overvallen begonnen ze beiden in paniek te gillen, maar ze deden dat niet op dezelfde manier. Kirstie schreeuwde en hijgde en riep; wat ze gilde waren eigenlijk verhaspelde woorden van ontzetting. Lydia daarentegen liet het bij één enkele, keiharde, verschrikkelijk hoge gil, zó hoog dat een glas erdoor zou kunnen springen.

Ik heb die gil maar een paar keer gehoord. Het klonk anders dan welk stemgeluid ook. Daarom heb ik er waarschijnlijk ook niet eerder aan gedacht. Een van die keren was toen twee jaar geleden in Camden de stroom uitviel, waardoor de tweeling plotseling volledig in het donker zat, het donker waar ze zo bang voor waren.

Toen dat gebeurde volgde onmiddellijk die panische reactie. Maar Kirstie hijgde en schreeuwde; Lydia stootte die gil uit die door merg en been ging.

En nu ga ik deze reactie, deze fobische angstreactie, opzettelijk uitlokken. Door haar te confronteren met plotselinge, totale duisternis. Ze zal instinctief reageren, in een reflex, ze zal niet in staat zijn haar reactie gespeeld of onecht te laten zijn, dus dan zal ik achter de waarheid komen. Het plan heeft iets gemeens, ik voel me er verschrikkelijk schuldig door, maar ik heb geen keus. Het is nog gemener om de verwarring door te laten etteren.

Als ik het nu niet doe zal ik mezelf verliezen in twijfel en zelfhaat.

Kirstie kijkt me aan als ik haar slaapkamer binnenkom. Ze ziet er erg verdrietig uit. Ze heeft de kale, lege kamer al wel wat gezelliger gemaakt, met haar boeken op een plankje en haar piratenposters aan de muur. Maar hij ademt nog steeds de sfeer van een eenzame logeerkamer, waar haar zusje ontbreekt. Uit de radio komen de klanken van Kids Pop. One Direction. Er staat een draadmand vol speelgoed. Maar ze heeft het nog nauwelijks aangeraakt. Ze heeft alleen Luipie in haar bed gelegd. Ze waren allebei gek op Luipie. Misschien Lydia nog wel wat meer dan Kirstie?

Ik kan het niet aanzien dat ze zo verdrietig kijkt.

‘Schatje,’ begin ik voorzichtig, ‘vertel eens hoe het vandaag op school ging.’

Stilte.

Ik probeer het nog eens: ‘Ging het goed vandaag? Je eerste schooldag? Vertel eens over je juf.’

Meer stilte, meer One Direction. Ze doet haar ogen dicht, ik wacht en wacht, en ik voel dat ze iets gaat zeggen; dan, inderdaad, kruipt ze langzaam naar me toe en zegt, met een geknepen stemmetje: ‘Niemand wilde met me spelen mama.’

De tranen springen me bijna in de ogen.

‘Ach, nee?’

‘Ik vroeg iedereen, maar niemand wou.’

Ik voel me ellendig, ik wil haar knuffelen, haar beschermen.

‘Ach joh, een eerste schooldag, dan heb je dat wel eens, lieverd.’

‘Dus toen heb ik maar met Kirstie gespeeld.’

Ik aai haar zachtjes over haar hoofd, maar mijn hartslag begint te versnellen.

‘Kirstie?’

‘Ze heeft met me gespeeld, net als altijd.’

‘Oké.’

Wat moet ik doen? Boos worden? Schreeuwen? Zeggen dat Lydia dood is, dat zij Kirstie is? Maar dat weet ik zelf niet eens zeker, ik weet zelf niet meer wie van beiden dood is.

‘Maar toen, toen ik met Kirstie aan het spelen was…’

‘Ja?’

‘Iedereen lachte me uit mama. Ik… Ik moest huilen, ze stonden allemaal te lachen.’

‘Omdat ze er in het echt niet was?’

‘Wel! Kirstie wás er wél! Ze was er! Ze is er! Ze is er!’

‘Lieverd, ze is er niet, ze is…’

‘Wat is ze?’

‘Kirstie, je zusje… ze… ze…’

‘Zeg het maar, mama, zeg het gewoon, ik weet wel dat ze dood is, dat heb je zelf gezegd.’

‘Schatje…’

‘Je zegt steeds dat ze dood is, maar ze komt aldoor terug om met me te spelen, ze is hier geweest, ze was op school, ze spéélt met me, ze is mijn zúsje, het maakt niet uit of ze dood is, zé ís er tóch nog, nog steeds, ik ben hier, wij zijn hier. Waarom zeg je steeds dat we dood zijn, terwijl we niet dood zijn, niet, níet.’

De jammerklacht eindigt in een boze, luide huilbui – Kirstie duwt zich van me af en kruipt naar het hoofdeind van het bed, ze drukt haar vuurrode gezicht in het kussen, en ik, ik ben volkomen uit het veld geslagen. Hier zit ik, pathetisch, de Vreselijke Moeder. Wat heb ik mijn dochter aangedaan? Waar ben ik mee bezig? Wat voor kwelling heb ik voor haar in petto?

Had ik überhaupt niet op haar verwarring moeten ingaan, toen we nog in Londen woonden? Als ik nooit had toegegeven aan wat voor twijfel dan ook, als ik gewoon vol was blijven houden dat ze Kirstie was, dan zou ze misschien Kirstie zijn gebleven. Maar nu moet ik mijn toevlucht nemen tot deze test.

Slechte moeder. Boosaardige moeder.

Ik wacht even tot ze wat tot bedaren is gekomen. Uit de radio komt nog steeds blikkerige popmuziek: ‘The Best Song Ever’. Dan Britney Spears.

Ik leg een hand op Kirsties enkel. ‘Moemin.’

Ze draait zich om. Rode ogen, maar rustiger. ‘Ja.’

‘Kirstie?’

Ze vertrekt geen spier bij het horen van die naam. Nu weet ik zeker dat ze Kirstie is. Mijn Lydia is dood.

‘Kirstie, ik loop even naar de keuken om iets warms te drinken te halen. Wil jij ook iets? Iets drinken?’

Ze kijkt naar me. Uitdrukkingsloos. ‘Fruit Shoot.’

‘Oké. Als jij nou lekker verder gaat lezen, haal ik iets te drinken voor ons.’

Kirstie lijkt hier vrede mee te hebben. Terwijl ze Het leven van een loser pakt, doe ik behoedzaam de gordijnen dicht. Er mag geen greintje licht langskomen; niet zo’n probleem, overigens, want de maan gaat schuil achter de wolken en op Torran zijn geen straatlantaarns.

Dan buig ik heel discreet voorover naar de vloer, alsof ik wat speelgoed wil oppakken. Maar stiekem haal ik de stekker van haar nachtlampje uit het stopcontact.

Kirstie heeft niks in de gaten. Ze leest door en maakt daarbij minieme lipbewegingen. Net Lydia.

Nu staat me nog één ding te doen: het enige licht in de kamer uitdoen en de deur sluiten. Kirstie zal dan plotseling volledig in het donker zitten, haar grootste angst zal haar als een mokerslag treffen. Terwijl ik naar de deur loop voel ik tranen in me opwellen.

Kan ik dit wel doen? Maar wat moet ik anders?

Snel doe ik het licht uit, loop de gang in en doe de deur achter me dicht. Op de gang is het halfdonker; er komt maar een klein beetje licht vanuit de woonkamer aan het eind van de gang. Op Kirsties slaapkamer is nu geen hand voor ogen te zien.

Ik wacht. Ik voel me zo schuldig dat het bijna lichamelijk pijn doet. O lieverd. Kirstie. Het spijt me. Het spijt me zo.

Hoe lang zal het duren voordat ze begint te gillen?

Niet lang.

Helemaal niet lang.

Drie seconden nadat ik de deur heb gesloten begint ze te gillen; en het is een hoge, doordringende, schelle, opvallende gil, alsof er iets duns en metaligs doormidden wordt gescheurd. Een onmiskenbaar en verschrikkelijk geluid; door merg en been gaat het, en het is uniek.

Ik open de deur, doe het licht aan en loop snel naar mijn ontzette en doodsbange dochter, die op haar bed ligt te jammeren.

‘Mama mama mama!’

Ik neem haar in mijn armen; druk haar stevig tegen me aan.

‘O schat, het spijt me, het spijt me, ik had het niet in de gaten, het was een vergissing, het spijt me, het spijt me! Het spijt me zó ontzettend.’

Ik word overmand door schuldgevoel, maar eigenlijk heb ik maar één ontstellende gedachte.

Kirstie is dood.

Het meisje dat hier zit is Lydia.

We hebben ons vergist, veertien maanden geleden.

11

de volgende ochtend krijg ik een telefoontje van Angus. Het is zaterdag. Hij wil dat ik hem om vijf uur die middag bij de pier van de Selkie ophaal.

‘Maar dan is het al donker.’

Er zit zo veel gekraak en geruis op de door zeewater aangetaste telefoonlijn dat hij me nauwelijks kan verstaan.

‘Wat? Sarah? Wat zeg je?’

‘Is het dan niet al donker? Angus?’

‘Volle maan,’ meen ik te verstaan.

Het geluid sterft nu helemaal weg. Ik kijk op mijn horloge: elf uur. Over zes uur tref ik mijn man in Ornsay, en dan moet ik tegen hem zeggen dat we ons verschrikkelijk hebben vergist, dat Kirstie dood is en dat Lydia leeft. Hoe zal hij reageren? Zal hij me überhaupt geloven?

Vanuit de keuken loop ik naar buiten; ik sta op de gebarsten tegels van het pad en kijk in oostelijke richting, naar de witte pilaarvorm van de vuurtoren, met op de achtergrond de zee en de met sneeuw bepoederde bergen van Knoydart. Om de een of andere reden biedt de aanblik van de vuurtoren, zelfs het idee dat hij er gewoon ís, me altijd troost. Een baken van rust, sereen en koel. Met ’s nachts om de negen seconden een lichtflits die de wereld laat weten: hier zijn we. Angus, Sarah en Lydia Moorcroft. Wij drieën.

Ik zie Lydia. Ze is in haar eentje aan het spelen, met haar nieuwe blauwe laarzen aan; ze loopt door de getijdenpoeltjes tussen de rotsen, op zoek naar visjes en zee-egels. Het voelt helemaal niet vreemd om haar Lydia te noemen. Het is Lydia. Lydia is terug. Kirstie is weg. Ik rouw voor de tweede keer, maar nu in stilte juichend, al voel ik me daar wel schuldig bij. Lydia is teruggekomen uit het crematorium. Mijn tweede dochter, de dochter die van de waterplassen tussen de stenen houdt, die graag zee-egels bekijkt, die kijkt hoe ze zich zachtjes samentrekken en dan weer uitdijen, die dochter leeft weer.

Lydia draait zich om en kijkt me aan; dan komt ze aangehold, een klein stukje omhoog over het slijkgras, om me een paar schelpen te laten zien die ze heeft gevonden.

‘Hé, wat mooi.’

‘Mag ik ze ook aan papa laten zien?’

‘Tuurlijk Lydia. Natuurlijk.’

De schelpen zijn nat en zanderig en bedekt met sierlijke blauwe ribbeltjes die overgaan in geel en crème. Om het zand er af te wassen hou ik ze even onder de wat aarzelende waterstraal van de keukenkraan; dan geef ik ze terug.

‘Bewaar ze maar goed, papa komt aan het eind van de middag thuis.’

Nadat ik haar laarzen heb uitgetrokken en haar gymschoenen heb aangedaan, gaat ze tevreden naar haar kamer. Het is stil. Om mijn zorgen even te vergeten ga ik soep maken; we eten heel vaak soep; die kun je opwarmen, en dat is handig in deze niet bepaald fijne keuken. Soep kun je invriezen en in de magnetron weer tot leven brengen als het er niet van komt om echt te koken.

De tijd glijdt voorbij zonder dat er rampen gebeuren. Het is halfvijf en het begint al te schemeren. Ik steek mijn hoofd om Lydia’s deur en vraag of ze meegaat papa ophalen bij de Selkie.

Daar staat ze in haar tochtige slaapkamer, in haar roze legging, op haar roze gymschoenen met piepkleine lampjes in de hakken. Ze schudt haar hoofd.

‘Maar papa wil je dolgraag zien.’

‘Nee. Geen zin.’

‘Lydie-lo. Waarom niet?’

‘Daarom niet. Gewoon. Nu niet.’

‘Lydia, dan ben je hier helemaal alleen.’

Haar Lydia noemen gaat me ontzettend makkelijk af. Misschien wist ik al die tijd wel dat ze Lydia was.

Lydia schudt weer haar hoofd. ‘Nou en!’

Ik heb helemaal geen zin om nu met mijn dochter in discussie te gaan; ik heb genoeg aan mijn hoofd nu ik Angus dit allemaal moet gaan vertellen. En ik zie niet waarom Lydia op Torran niet veilig zou zijn, zolang ze tenminste niet gaat rondzwerven. Het is een eiland. Het is eb. Ik ben met een halfuur weer terug. Ze is zeven en als ze binnenblijft is er niets aan de hand. Er zijn geen balkons.

‘Oké, kom eens bij me. Beloof me dat je in je kamer blijft, oké?’

‘Doe ik.’

Ik geef haar een knuffel en knoop haar blauwe vestje dicht. Dan kus ik haar op haar heerlijk ruikende haar, waarna ze gehoorzaam naar haar kamer gaat.

Het is inmiddels donker geworden. Ik pak een zaklamp om iets te kunnen zien op het pad naar het kiezelstrand bij de vuurtoren; daar aangekomen duw ik de boot van de met gras bedekte rots af. Ik haal het meertouw in en hijs het anker binnenboord, alsof het een lichaampje is dat ik straks in het alles verhullende water van de Sound wil gooien.

Angus had gelijk; het is een heldere, kalme avond. De zaklamp heb ik helemaal niet nodig; de maan staat vol en groot aan de hemel, wat een prachtig schijnsel over het water oplevert.

En daar heb je hem: mijn man staat op de pier bij de Selkie te wachten, met achter zich de lichtjes van de pub. Hij heeft een donkere spijkerbroek aan, maar daarbij draagt hij een trui met een v-hals en een geruit shirt, een compromis tussen het eilandleven en zijn werk als architect. Hij ziet er energiek uit, hij lacht zelfs; hij is vast in een goed humeur doordat hij voor het eerst sinds lange tijd weer echt heeft gewerkt.

‘Hé, knappe schrik der zeeën. Op de seconde af.’

Angus springt de trap af, stapt in de rubberboot en geeft me een kus; hij ruikt naar whisky, maar niet heel erg. Vast een klein glaasje in de Selkie om warm te worden.

‘Hoe gaat het met Kirstie?’

‘Ze is…’

‘Wat?’

‘Niets.’

Terwijl we in de zachte gloed van het maanlicht om Salmadair heen varen, doorklieft de Yamaha-buitenboordmotor het koude, zwarte water. Het huis van de miljardair is donker en leeg. Rijen zwarte sparren staan er als een legermacht omheen.

‘Sarah?’

We trekken de boot veilig tot voorbij het blaaswier op het strand. In het maanlicht lopen we naar de cottage. Lydia hoort ons binnenkomen en komt haar kamer uit gestormd om de schelpen aan haar vader te geven; hij houdt zijn grote handen met de handpalmen naar boven tegen elkaar en Lydia legt ze erin.

‘Hé lieverd. Wat práchtig. Geweldig schat. Dankjewel.’ Angus buigt zich voorover en geeft haar een kus op haar kleine, bleke voorhoofd. Dan loopt ze langs de muurschildering van de Schotse vrouw in klederdracht terug naar haar kamer.

Als Angus aan de eettafel zit, maak ik thee voor ons beiden. Hij is nu bijzonder zwijgzaam. Alsof hij iets belangrijks voelt aankomen. Zou hij al iets vermoeden? Dat kan haast niet.

Zo bedaard als ik maar kan pak ik een stoel en ga tegenover hem zitten. Ik zeg: ‘Ik moet je iets vertellen.’

‘Oké.’

Ik adem zwaar, maar gelijkmatig. Ik ga verder: ‘Niet Lydia is van het balkon gevallen; het was Kirstie. We hebben ons vergist. We zaten fout. Het meisje in die kamer daar, de enige dochter die we nu nog hebben, dat is Lydia.’

Hij zegt niets. Hij neemt wat van zijn thee en kijkt me met zijn donkerbruine ogen strak aan. Zonder ook maar één keer te knipperen. Indringend. Als een roofdier dat wacht op een gelegenheid om toe te slaan.

Er hangt onheil in de lucht. Ik ervaar een gevoel van dreiging, net als toen op de vliering. Het gestotter uit mijn jeugd neemt weer even bezit van me. ‘Ik hhh, ik hhh…’

‘Sarah. Rustig.’ Hij ziet er dreigend uit, eng bijna. Alsof hij iets van plan is. ‘Vertel het maar.’

‘Ik heb het licht in haar kamer uitgedaan. Om haar aan het gillen te maken.’

Zijn blik wordt nog onheilspellender. ‘Wat?’

‘Weet je nog hoe de meisjes op verschillende manieren gilden als ze heel erg bang waren, als ze met hun fobie werden geconfronteerd? Weet je het nog? Toen de stroom uitviel? Dus ik heb dat opnieuw laten gebeuren. Dat ze helemaal in het donker zat. Ik weet dat het verschrikkelijk was…’ mijn schuldgevoelens beginnen weer op te spelen, dus ik ga snel verder, ‘…maar het is niet iets wat je kunt spelen, toch? Die gil was een reflex, het was gewoon angst, die gil kwam instinctief, dus… het klopte, ze gilde net zoals Lydia toen ze in het donker zat. Dus is ze Lydia. Dat moet wel.’

Hij neemt weer een slok warme thee. Waarom zegt hij niet gewoon iets terug? Waarom reageert hij überhaupt niet? Huil dan. Schreeuw. Doe iets. Word boos.

Maar ik krijg alleen maar die dreigende, starende blik. Hij neemt nog een slok en zegt dan: ‘Is dat alles? Een gil? Dat is je enige bewijs, een gil?’

‘Nee, niet alleen dat, jezus, er is nog zoveel méér.’

‘Oké. Vertel het me maar. Rustig. Wat nog meer?’

Angus houdt de mok stevig met beide handen vast. Hij neemt nog een slok; ondertussen blijft hij me aankijken.

‘Ik luister Sarah. Vertel me alles maar.’

Hij heeft gelijk, hij moet álles weten; en dus gooi ik alles eruit, als iemand die zich na een nacht vol alcohol leeg kotst. Alle leugens en uitvluchten wil ik achter me laten. Alleen waarheid telt nu nog maar. Ik vertel hem over het gedrag van de hond, het plotseling beter kunnen lezen, de andere vriendinnetjes en vriendjes met wie ze omging, de driftbui op school, de weken waarin ze zich vreemd gedroeg, de manier waarop onze dochter zich door mij nu alleen nog maar Lydia wil laten noemen. Ik vertel hem over mijn bezoek aan Kellaway in Glasgow, en hoe ik er daardoor korte tijd van overtuigd was dat ik het bij het verkeerde eind had, maar dat de twijfels toen weer de kop opstaken. Sterker en dwingender dan ooit.

‘Het is Lýdia,’ zeg ik tot slot. Ik kijk mijn man aan; hij kijkt terug.

Zijn kaken maken tandenknarsende bewegingen. Hakkelend ga ik verder.

‘Ik, we, hebben ons vergist, op de een of andere manier, Gus, het kwam gewoon door wat ze zei, die ene zin, direct na het ongeluk, ik heb dat te veel zelf ingevuld, misschien was Lydia in de war. Weet je nog dat ze toen steeds speelden dat ze elkaar waren? Ze maakten daar een spelletje van: dezelfde kleren aan, hetzelfde kapsel. Als je dat allemaal samen neemt, en dan het ongeluk, wie weet, misschien wás er wel een soort telepathie toen Kirstie in het ziekenhuis lag, je weet het toch niet? Misschien hadden ze een soort geestelijke omhelzing, net… net zoals ze in de wieg in elkaars armen lagen en op elkaars duimpje zogen.’

Angus heeft gedurende mijn monoloog geen woord gezegd. Maar hij houdt zijn mok in zo’n wurggreep dat zijn knokkels wit zien. Alsof hij op het punt staat hem op te tillen en hem recht in mijn gezicht te smijten. Hij is woest en hij gaat geweld gebruiken. Ik ben bang, maar toch ook weer niet. Angus gaat me slaan, hij gaat me een knal in mijn gezicht verkopen met die mok met Edinburgh Castle erop. Ik heb net tegen hem gezegd dat zijn lievelingskind dood is en dat mijn lievelingskind uit de dood is opgestaan.

Maar het interesseert me niet, ik moet het zeggen.

‘Het meisje in die kamer is Lydia. Niet Kirstie. Kirstie is gecremeerd, Lydia leeft nog.’

Nu komt het. Hij neemt een laatste slok. Hij zet de mok op de vlekkerige, stoffige tafel. Door het raam gaapt een wit heldere maan me aan, wit van schrik.

Dan zegt hij eindelijk: ‘Ik weet dat het Lydia is.’

Ik kijk hem perplex aan. Ik kan geen woord uitbrengen.

Hij ziet hoe verbijsterd ik ben, maar haalt alleen zijn schouders op. Toch is hij ook nerveus, zijn spieren staan gespannen. Dan zegt hij: ‘Ik wist het al een poosje.’

Ik ben nog steeds met stomheid geslagen. Hij zucht diep en zegt: ‘Dan moeten we de overlijdensakte maar laten aanpassen.’

Nu ben ik helemaal met stomheid geslagen.

Angus staat op. Hij loopt naar de keuken. Ik hoor het gerinkel van pannen en borden in de gootsteen. Beany schiet de kamer in, blijft dan staan en kijkt me aan; op de koude vloerstenen zitten krassen van zijn ongeknipte nagels. We moeten hier een tapijt neerleggen, of wat kleedjes. Alles is kaal en koud en hard.

Ik haal toch ergens de energie vandaan om te reageren. Ik ga naar de keuken, waar Angus bekers staat af te wassen onder de spetterende straal van de kraan bij de grote stenen spoelbak. Hoestend en proestend komt het water tevoorschijn, als regenwater dat na een hoosbui over de rand van de dakgoot komt zetten. De dikke vingers van mijn man spoelen en wrijven met dwangmatige bewegingen de koppen schoon.

‘We zijn door Josh en Molly uitgenodigd om aanstaande donderdag bij hen te komen eten. Ze hebben wat vrienden uit Londen over, voor een grote trouwerij in Kinloch.’

‘Angus.’

‘En ik heb ook goed nieuws, ik hoorde het in de Selkie. Ze gaan waarschijnlijk een zendmast plaatsen, achter Duisdale, krijgen we vast een beter bereik door. Hoeven we niet meer die stomme heuvel op te rijden.’

‘Gus!’

Met zijn rug naar me toe gekeerd is hij heel systematisch met de afwas bezig en intussen kijkt hij naar het zwarte keukenraam, het raam met uitzicht op het land, voorbij de slikvelden, tot aan de lijnen van de lage, kale heuvels achter de Selkie, een horizon van diep blauw die overgaat in duisternis en sterren.

Maar ik zie zijn gezicht, weerspiegeld in het vensterglas. Hij heeft dat niet in de gaten. En ik zie intense woede in dat knappe gezicht, een onderdrukte razernij die zijn trekken doet verwringen.

Waarom?

Als hij merkt dat ik naar hem kijk, verdwijnt de woede als sneeuw voor de zon. Weggestopt. Dan zet hij de mok waar hij mee bezig was op het druiprek. Hij draait zich om, pakt een theedoek en veegt langzaam het zeepsop van zijn vingers.

Eindelijk zegt hij iets.

‘Ongeveer een halfjaar geleden…’ Hij wacht even, gooit de theedoek op de ijskast en kijkt me weer aan. ‘…kwam Lydia naar me toe en zei precies hetzelfde tegen mij als wat ze tegen jou heeft gezegd. Dat zij Lydia was. Dat het Kirstie was geweest. Dat we ons hadden vergist. Dat jij je had vergist. Dat iedereen zich had vergist.’

De hond staat in de keuken; hij piept zachtjes, maar waarom is onduidelijk. Voelt hij de spanning tussen ons? Angus kijkt naar Beany en knikt.

‘Ik had ook in de gaten dat de hond anders deed. Tegen Lydia.’

‘Beany? Heb je…’

‘Dus door al die dingen bij elkaar dacht ik… ik dacht dat Lydia dan wel gelijk zou kunnen hebben. Of, laat ik zeggen, dat ze waarschijnlijk de waarheid sprak. En daarom heb ik dat speelgoeddingetje gepakt.’

‘Daar vroeg ze om?’

‘Nee.’

‘Sorry. Wat? Ik snap niet…’

‘Het was een test Sarah. Een experiment. Net als jij hebt gedaan.’

Ik kijk hem aan. Ik hoor de ratten in de opslagruimte. Waarom bijt Beany ze niet dood? Die hond is echt een mislukkeling. Knorrig, sloom, bang.

‘Sorry? Wat voor test?’

‘Om te zien hoe ze zou reageren. Als Lydia. Of als Kirstie. Om te zien of ze anders zou reageren op haar eigen speelgoed, op Lydia’s speelgoed.’

‘En? Was dat zo?’

‘Zeker. Ik haalde dat draakje uit de doos. In het geheim, zonder dat ze het wist. Van de vliering. En ik heb het in haar kamer gelegd, tussen al het andere speelgoed. En toen heb ik haar zonder dat ze het in de gaten had geobserveerd. Om te zien wat ze zou doen.’

‘Je hebt stiekem naar haar gekeken?’

‘Ja. En zodra ze in de gaten had dat het er lag, dook ze eropaf. Je zag zo dat ze liever het speelgoed van Lydia had. Zonder dat iemand haar keuze beïnvloedde. En het was écht, wat ik zag, niet gespeeld.’

Maar natuurlijk, nu begrijp ik het. De logica is duidelijk, en het resultaat ook. Dat is écht Angus. Een verstandige man, een logisch denker, maar ook creatief; een strateeg, een probleemoplosser. Hij heeft een subtiele test voor onze dochter bedacht, gewoon met speelgoed. Veel minder ingrijpend voor haar dan die van mij.

‘Dus je wist het al die tijd al, of in elk geval vermoedde je het. Dus… je bent het met me eens? Jij denkt ook echt dat ze Lydia is?’

Angus leunt wat achterover, met zijn handen tegen de rand van de spoelbak. Hij kijkt me aan, uitdagend, of kan het minachtend zijn? Verbeeld ik me dat? Het duizelt me en ik ben totaal in verwarring.

‘Maar Gus, waarom heb je me het tóen dan niet verteld?’

‘Ik wilde je niet van streek maken. Dat leek me niet goed.’

‘Is dat alles? Heb je het daarom niet gezegd?’

‘Wat had ik dan moeten doen? Hoe zie je dat dan voor je? Je was nog helemaal kapot van Kirsties dood. En dan kom ik eraan en zeg: O, trouwens, je had het helemaal mis bij dat ongeluk? Andere dochter. Kom op, Sarah. Dat kan toch niet? Had ik dat moeten doen? Je nog dieper in de put praten?’

Zijn fronsende blik verzacht. Een glimlach is nog ver weg, maar hij kijkt toch iets minder somber. Hij schudt zijn hoofd en ik zie even een glinstering in zijn ogen, een blik die vochtig is van emotie. Geen tranen, al lijkt het niet veel te schelen. En ik voel zijn pijn, zoals ik de pijn van ons allemaal voel. Dit moet verschrikkelijk moeilijk voor hem zijn. Hij heeft dit allemaal in zijn eentje moeten dragen. En ik die hem maar beschuldigde. Maandenlang heeft hij dit voor zich moeten houden en heeft hij moeten proberen er zo goed mogelijk mee om te gaan. En dan heeft hij ook nog Kirstie verloren, nadat hij eerst dacht dat hij Lydia kwijt was geraakt.

‘Dus het is echt Lydia?’ vraag ik.

‘Ja. Als ze denkt dat het zo is, en daar heeft het alle schijn van, dan is dat zo. We hebben geen keus. Het is Lydia, Sarah. Kirstie is overleden. Dat is het. Punt. Daar moeten we het mee doen.’

Ik zie dat hij zich verbijt. Dan spreidt hij, terwijl hij in de andere hoek van de keuken staat, uitnodigend zijn armen. Het lokt bij mij een gevoel van overgave uit, weg met deze akelige vijandelijkheid tussen ons! Een gezin moeten we zijn, er samen tegenaan gaan. Lydia Moorcroft en haar ouders. Ik loop naar hem toe, hij neemt me in zijn armen en ik leg mijn hoofd op zijn schouder.

‘Nou, kom,’ zegt hij, ‘laten we wat eten gaan maken. Voor mij, voor jou en voor Lydia. En voor Beany de nutteloze hond.’

Ik weet een lach op mijn gezicht te toveren en die is bijna gemeend. Angus gaat in de woonkamer de haard aanmaken en ik kook wat pasta. Dan gaat Angus naar de gang en roept ontspannen in de richting van Lydia’s kamer: ‘Lydia, Lydie-lo!’ En daar komt ze aangerend; dit is zo’n moment, zo’n heerlijk moment – ze omarmt hem rond zijn middel, zo hoog als ze kan, en hij gaat met zijn hand door haar blonde haar en geeft haar een kus op haar hoofd, hij zegt ‘Lydia’ en ik zie dat hij het meent.

Hij noemt haar Lydia, ik noem haar Lydia, ze denkt dat ze Lydia is. Ze is Lydia. Zo zit het.

Wat kan iemand toch makkelijk van identiteit veranderen.

Te makkelijk?

We moeten hier een officieel tintje aan geven. We kunnen niet zomaar namen gaan verwisselen, van de ene identiteit naar de andere overschakelen, alsof het iets is wat je alle dagen doet. We moeten iets plechtigs en symbolisch doen. Een uitvaart misschien; ja, een uitvaartceremonie is een goed idee. Mijn dochter Kirstie is dood en daar moeten we bij stilstaan. Op de juiste manier.

Maar voor nu kan dat wachten. Ik wil dat deze avond een omslagpunt wordt, een definitieve afsluiting van een periode, een catharsis voor ons allemaal. En dat gebeurt ook, tot aan het moment dat we hebben gegeten, Angus opnieuw de afwas heeft gedaan en Lydia op het kleed voor het knapperende, gezellige haardvuur met Beany aan het spelen is.

Dan begin ik toch weer te twijfelen. Ik denk aan Angus’ gezicht dat ik in het raam zag weerspiegeld. Hij was razend. Wat ik daar zag was een diepe, boosaardige woede. Het was alsof ik een verschrikkelijk geheim had ontdekt, wat hem woest maakte, woest op mij, maar wat was dat voor geheim?

Hij komt de huiskamer binnengelopen. En gaat op zijn hurken bij de haard zitten.

Ik kijk naar hem terwijl hij met een pook in het vuur port; hij verplaatst de houtblokken en schuift ze over elkaar heen, waardoor er in het half verkoolde en brandende hout van alles begint te gloeien en overal vonken opspatten. Hij ziet er mannelijk uit. Een man en zijn vuur. Ik hou van Angus’ mannelijkheid, groot en donker; het is een cliché, maar wel een opwindend cliché.

Maar toch is er iets in zijn verhaal wat me verontrust. Blijkbaar vond hij het goed dat Lydia als Kirstie door het leven bleef gaan, misschien wel voor altijd, alleen maar om te voorkomen dat ík van streek zou raken? Zou het? Is dat nou echt geloofwaardig? Ik weet wel dat ik hetzelfde heb gedaan, maar dat was alleen voor een paar weken, en ik was steeds van plan het hem te zijner tijd te vertellen. Zou het kunnen dat hij liever had dat Lydia Kirstie zou blijven? Omdat hij meer van Kirstie hield? En dat hij het daarom voor zich heeft gehouden? Maar dat is eigenlijk ook bizar en verkeerd.

Angus gaat naast me op de bank zitten en legt een arm om mijn schouder. Dit is waar het om gaat, of, dit is waar het om zou móeten gaan. Dit moment. Wij drieën, een gezin. Gezellig in onze eigen cottage, die nu zo’n beetje voor de helft in bewoonbare staat verkeert: de badkamer is gestuukt, de helft van de muren is gesausd. De keuken is nog steeds niet om aan te zien, maar wel schoon en bruikbaar. En hier zitten we dan. De hond, de dochter, de koude, heldere avond buiten, de vuurtoren die met zijn lichtflitsen alle andere vuurtorens langs deze eenzame kust toeschreeuwt: Hyskeir, Waternish, Chanonry en Rona.

Hier droomde ik van, alle avonden dat ik naar het scherm van de laptop zat te staren en de mooie beelden bekeek van Eilean Torran, met de cottage en de zee op de achtergrond. En iedereen en alles is vergeven. Of vergeten.

Toch moet ik mezelf dwingen niet terug te deinzen als mijn man me aanraakt. Ik voel dat Angus nog iets weet. En dat hij dat voor me verborgen houdt. En wat het ook moge zijn, het is iets wat zo erg is dat hij bereid is erover te blijven liegen en er ook al maandenlang over heeft gelogen. Misschien wel veertien maanden lang.

Maar misschien moet ik mezelf wel tot de orde roepen en alles aanvaarden zoals het is.

De haard knispert. Lydia is aan het spelen. Onze melancholieke hond snurkt en droomt, hij trekt met zijn bek. Angus zit te lezen in een groot boek over een Japanse architect die gespecialiseerd is in kerken van beton. Tadao Ando. Ik neem een slok wijn en gaap mezelf wakker uit een toestand van halve slaap, ik moet nog een paar dingen doen voor ik echt kan gaan slapen; er zijn nog veel schoolspullen van Lydia die uitgezocht moeten worden.

Ik loop naar onze slaapkamer en doe het zwakke bedlampje aan. Op het bed ligt een dichtgevouwen briefje. Een briefje?

Ik voel mijn hartslag versnellen. Op het briefje staat iets geschreven, in grote, kinderlijke letters.

Voor mama.

Ik vouw het open. Mijn vingers beginnen te trillen; waarom weet ik eigenlijk niet. Als ik lees wat er staat, begint mijn hart te bonzen.

Mama. Ze is bij ons. In huis. Kirstie.

12

angus zat in de slaapkamer en keek toe hoe Sarah zich aankleedde voor het etentje bij de Freedlands. Vroeger zou zo’n scène de nodige sensuele momenten hebben opgeleverd, zijn vrouw zou zich half van hem hebben afgedraaid en hem hebben gevraagd de rits van haar jurk dicht te doen; hij zou dat verzoek hebben ingewilligd en haar zachtjes op haar blanke hals hebben gekust; daarna zou hij hebben toegekeken hoe ze wat parfum opdeed, dáár en dáár.

Nu moest hij de neiging onderdrukken om de kamer uit te lopen, of nog ergere dingen te doen. Hoe lang kon hij dit nog volhouden? En nu moest hij net doen alsof Kirstie Lydia was.

Zijn vrouw trok haar schoenen aan, en daarmee was ze bijna klaar. Terwijl ze vooroverboog om haar panty glad te strijken keek Angus naar de glooiingen van haar schouders, die door de jurk met open rug die ze droeg prachtig uitkwamen. De zachte huid op haar schouderbladen; zo mooi en licht glanzend. Hij verlangde nog altijd naar haar. Maar het was allemaal zinloos geworden.

Misschien kon hij zichzelf er op termijn van overtuigen dat Kirstie echt Lydia was? Hij dacht dat hij het helemaal begreep, dat hij precies doorhad hoe het allemaal zat, maar er was toch iets raars aan de hand. Kirstie gedroeg zich anders. Ze deed werkelijk alsof ze Lydia was en ook de hond gedroeg zich vreemd en anders. Wat die gil betreft was hij geneigd Sarah te geloven. Zou hij het ook bij het verkeerde eind kunnen hebben?

Nee, allemaal onzin. Hij liet zich gaan, zijn gedachten gingen met hem aan de haal. Het was net of hij rondliep in een donker doolhof.

‘Kun jij Lydia even halen?’

Het klonk bijna als een bevel.

‘Angus? Hallo? Lydia. Lydia moet zo ook klaarstaan. Haal je haar even?’

Ze sprak kortaf en weloverwogen. Op die manier zei ze op het ogenblik eigenlijk alles. Het had een ondertoon van: We weten dat dit een nachtmerrie is, maar we moeten het maar proberen. Of doen alsof.

‘Ja, prima.’

Hij liep naar Kirsties kamer. Nee, hij liep naar Lydia’s kamer. Hij moest doen alsof ze Lydia was. Hij moest gaan geloven dat ze Lydia was, hij moest, in elk geval voor nu, denken dat ze Lydia was, gewoon voor de stabiliteit van het gezin. Het was net als bij het leren van een vreemde taal: hij moest in die taal gaan denken.

Angus klopte en deed de deur open.

Zijn kleine meid had, niet heel handig, een zomerjurkje aan en droeg glimmende sandaaltjes. Zo stond ze daar. Midden in de kamer. Zonder iets te zeggen, in haar eentje. Waarom deed ze dat? Het gedrag van zijn dochter begon hem meer en meer op de zenuwen te werken, opnieuw voelde hij een lichte paniek opkomen. Over een poosje was het te laat. Hij moest haar weghalen uit deze waanzin. Maar hij wist niet hoe.

‘Komen er ook andere kinderen, papa?’ vroeg ze.

‘Misschien,’ loog hij. ‘Volgens mij heeft Gemma Conway kinderen.’

‘Gemma wie?’

‘Conway. Je vindt haar vast leuk, ze is een beetje gek en vaag, maar ze weet werkelijk alles…’

‘Dat kan niet papa, niemand weet alles, alleen God misschien en ik weet niet eens of Híj knap genoeg is om dat allemaal te weten.’

Angus keek zijn dochter aan. Dit God-gedoe was iets nieuws. Waar kwam dat nou weer vandaan? Kylerdale School was gelieerd aan de kerk van Schotland, dus wel christelijk, maar niet al te streng in de leer. Misschien had ze vriendinnetjes die religieus waren. De Hebriden waren hier en daar bijzonder godvruchtig; op Lewis bijvoorbeeld was sporten op zondag uit den boze.

Maar toen schoot het hem te binnen dat zijn dochter helemaal geen vriendinnetjes had. Dat zei ze immers steeds tegen hem: ‘Papa, niemand wil met me spelen.’

Het sneed door hem heen. Het was immers geen wonder dat niemand met haar wilde spelen, alle kinderen dachten waarschijnlijk dat ze gek was. Dat meisje met die dooie zus, die weer levend is geworden. Eng.

En het was allemaal de schuld van haar moeder. Zou hij haar ooit kunnen vergeven? Hij deed eigenlijk niets anders, haar vergeven, steeds maar weer opnieuw. Maar hij moest weer van Sarah gaan houden en haar ook nu vergiffenis schenken, anders zou dit allemaal niet gaan lukken.

Maar veel te dikwijls voelde hij in plaats van liefde een zeer boosaardige vorm van het tegenovergestelde ervan.

‘Oké, zullen we gaan?’ Hij liep de kamer uit en riep Sarah.

‘Ja, ik ben zover.’

Ze verzamelden zich in de keuken; Angus pakte de zaklamp en ging de rest van zijn gezinnetje voor over het kiezelpad naar het strandje bij de vuurtoren, waar ze aan boord gingen. Hij boomde de boot richting de Sound en zette toen koers naar de Selkie.

Het was een koude, heldere avond; de sterren werden perfect weerkaatst in het stille water van de zeestraat; Knoydart keek streng, een rij vrouwen in zwarte boerka’s tegen een diep donkerpaarse horizon, de diepe inhammen van de zee glinsterden in het maanlicht.

Angus legde aan bij de pier van de Selkie, waar de wanten van de andere bootjes hen rammelend en rinkelend welkom heetten.

Tijdens de korte autorit naar het grote, helder verlichte huis van de Freedlands zei niemand iets, ieder gezinslid staarde uit een ander raam, naar een ander duister.

Angus had zich afgevraagd of hij dit sociale gebeuren zou afzeggen, gezien de continue ellende die de toestand van zijn dochter veroorzaakte; gezien álles. Maar Sarah had erop gestaan dat ze zich ten doel moesten stellen een normaal leven te leiden. Zelfs tijdens deze worsteling moesten ze doen alsof alles goed ging, alsof dat via magische weg ervoor zou zorgen dat alles ook echt goed zou zíjn.

En zo gingen ze dan het grote, hoekige huis binnen, gekleed in wat in Londen voor tweederangs zou doorgaan, en daar, in de enorme keuken, bevond zich de beschermvrouwe van haar dure koperen pannen in hoogsteigen persoon: Molly. Nu eens lachend naast het aga-fornuis, dan weer als een heuse Hyacinth Bucket in de weer met schalen canapeetjes. Twee andere stellen stonden naast de keukentafel van hun elegante glaasjes Aperol Spritz te nippen, en overal snoof Angus de geur van heerlijk en goedbereid eten op, iets wat hij op Torran, met hun primitieve keuken, helaas moest missen.

‘We eten gewoon varkensgebraad, hoor,’ zei Molly verontschuldigend, terwijl ze hun jassen aannam. ‘Een Michelinster zit er vanavond niet in.’

Ze gingen de woonkamer binnen, die ruim was en een zeer open sfeer ademde, met enorme ramen waardoor je uitkeek over de Sound of Sleat; er werden net glazen met iets bubbelachtigs erin uitgedeeld.

‘Kijk eens,’ zei Josh, ‘ik heb hier een heel mooi wijntje, Trentodoc van Ferrari, échte Italiaanse champagne, niet die proseccorommel.’

‘Hoe kun jij dat nou weten, Josh? Je hebt immers in geen tien jaar een glas wijn aangeraakt.’

‘Ik zie het aan de luchtbelletjes. Belletjes mag ik nog hebben.’

Iedereen stond enigszins gewild geestig te doen. Molly stelde de echtparen op charmante wijze aan elkaar voor. Gemma Conway, die Angus ooit in Londen had ontmoet, samen met Josh, daarna haar echtgenoot Charles (rijk, Londen, kunsthandelaar), vervolgens een wat jonger Amerikaans stelletje, Matt en Fulvia (rijk, New York, bankiersmilieu); er waren geen andere kinderen. Al deze mensen waren hier voor de grote, chique bruiloft in Kinloch, waarvoor hij en Sarah niet waren uitgenodigd.

Die bruiloft interesseerde Angus niets, hij was vooral begaan met zijn dochter. Alweer in haar eentje? Waarom hadden deze belachelijke figuren niet minstens één kind meegenomen, zodat zij iemand had om mee te spelen? Angus kon zijn irritatie hierover niet goed van zich afzetten, zelfs niet toen de overige volwassenen zich plichtmatig op Lydia stortten, wat ongeveer drie minuten lang zichtbare verveling opleverde, om daarna terug te keren naar hun glazen Italiaanse bubbeltjeswijn en conversaties voor volwassenen.

Na afloop stond zijn dochter daar zwijgend en in haar eentje, met Luipie de Luipaard onder haar arm, en Angus wilde haar maar al te graag de rest van dit alles besparen en haar meenemen, meenemen naar Torran, om daar te gaan wonen. Met z’n tweetjes. Op het eiland van zijn familie. Eilean Torran.

Waar ze thuishoorden. Waar zijn grootmoeder gelukkig was geweest. Waar hij samen met zijn broer gelukkig was geweest, toen ze nog klein waren. Waar hij gelukkig zou kunnen zijn met zijn kleine meid.

Angus hoorde en zag hoe zijn dochter aan haar moeder vroeg of ze naar boven mocht gaan om videospelletjes te spelen.

‘Alsjeblieft mama, ik kan met papa’s telefoon spelen, er zit Angry Granny op en nog veel meer.’

‘Maar…’

‘Toe nou, mama. Ik zal heel stil zijn.’

Sarah keek veelbetekenend naar Angus, maar die vond het niet per se nodig dat Lydia beneden bleef; hier zou ze zich immers maar gaan vervelen en waarschijnlijk zou ze zelfs lastig worden. En bij dat laatste kon hij zich van alles voorstellen.

Zijn dochter was een bezetene geworden. En hij wist waarom.

‘Laat haar naar boven gaan als ze dat graag wil,’ fluisterde hij kortaf tegen Sarah.

Zijn vrouw knikte en draaide zich om naar Molly om te vragen of dat goed was. Die kwam net uit de keuken gelopen, blozend door de inspanningen aldaar en met haar hoofd er maar half bij. Ze lachte en zei: ‘Natuurlijk! Natuurlijk mag ze naar boven gaan. God, het is toch jammer dat er voor Kirs, ik bedoel, eh, Lydia, geen kinderen zijn om mee te spelen, eh…’

Molly stopte even, ze had duidelijk moeite met de situatie. Josh keek zijn vrouw bestraffend aan; hij en Molly hadden pas een paar dagen geleden te horen gekregen hoe het nu precies zat met dat Kirstie-Lydiaverhaal. De vergissing van Molly was volkomen begrijpelijk. Maar wel gênant. Het had er overigens alle schijn van dat de overige gasten van dit alles niet op de hoogte waren. Er volgde een wat pijnlijke stilte en toen zei Josh: ‘Het is geen onwil, hoor. Als we ons in dit tempo blijven vergissen moeten we voor straf maar iets aan een goed doel schenken.’

Molly giechelde ongemakkelijk, en iedereen ging weer over tot de orde van de dag. Er werden beleefdheden uitgewisseld. De aanstaande bruiloft werd besproken, daarna het weer. Charles had het met Sarah over huizenprijzen, over de waarde van Torran en over vakanties op de Malediven, en terwijl het geklets ongeveer op die voet verderging, voelde Angus een stille wrok in zich opkomen.

Wat hadden die rijke mensen met hun villa’s en hun kunstveilingen en aandelenopties toch makkelijk praten! Zij hoefden nooit ergens over in te zitten. Waarom luisterde hij naar dit burgerlijk gepruttel? Zijn oma was boerin, zijn moeder onderwijzeres, en pa de dokwerker kon de fles niet laten staan en sloeg zijn vrouw. Angus wist hoe hard het leven kon zijn. En zij wisten dat niet.

Angus nam een slok.

En nog een. En hij gaf zich over aan dit soort gedachten. Hij vroeg zich af of hij zich vanavond nog langer zou kunnen beheersen, en toen ze aan tafel gingen voor de langoustines met door Molly zelf bereide mayonaise en versgebakken broodjes wilde hij niets liever dan hard weglopen.

Het eten was tot niemands verbazing óverheerlijk; zijn gemoedstoestand werd met de minuut beroerder. Hij zou het wel luidkeels willen verkondigen: Mijn leven ligt in puin, alles gaat mis, mijn dochter is dood en mijn andere dochter is gek. En soms heb ik last van verschrikkelijke en heel realistische fantasieën over dat ik mijn vrouw iets aandoe omdat ze een afscheidsceremonie wil voor een kind dat nog leeft.

Dit alles wilde hij op kalme toon meedelen. Hij wilde dat iedereen zich omdraaide en hem ontzet zou aanstaren. In plaats daarvan zei hij: ‘De rente moet natuurlijk wel laag blijven.’

‘O, dat zal die zeker, nog een beurscrash en ons land raakt aan de bedelstaf, dan wordt Pall Mall bevolkt door daklozen.’

Daar kwam de wijn, in grote hoeveelheden. Angus zag dat zijn vrouw ook flink doordronk en daarbij nauwelijks voor hem onderdeed.

‘Ach ja, nog eentje dan.’

Nog eentje, nog eentje, om het af te leren.

Het hoofdgerecht was gebraden speenvarken – uit de eigen streek – met een heerlijke pruimensaus en een groente die zeer in de mode was maar die hij niet thuis kon brengen, en vervolgens kwam het gesprek op de dood en geesten.

Waarom begonnen ze hier in godsnaam over? En uitgerekend nu?

Angus ging het gevecht aan met het volgende glas wijn, zijn tiende alweer. Hij leunde achterover en begon het kostelijke vocht op te slurpen, terwijl hij zich afvroeg of zijn tanden door de wijn verkleurd waren. Op dat moment kwam Gemma Conway met de melding: ‘De Austrliër Chatwin heeft dit heel mooi beschreven in een boek over dit onderwerp, volgens hem is onze angst voor spoken en geesten eigenlijk de angst voor roofdieren, de angst om prooidier te worden.’

Molly legde haar vork neer en voegde hieraan toe: ‘En ik heb ergens gelezen dat je spoken kunt nabootsen, dat wil zeggen het effect op mensen ervan, door mensen bloot te stellen aan een onhoorbaar laag gebrom, je hoort het niet, maar het is in principe hetzelfde gegrom dat roofdieren voortbrengen om hun prooi te laten verstijven van schrik.’

‘Echt waar?’

‘Ja. Het is op mensen uitgetest, het oor is niet in staat dit subsonische geluid waar te nemen, maar we horen het als het ware in onze geest, het is de onbeschrijfelijke angst die mensen tijdens een geestverschijning blijken te voelen!’

Je had erbij moeten zijn, dacht Angus, bij mij en mijn dochter, zes maanden geleden, in Camden, als je Onbeschrijfelijke Angst had willen voelen.

Hij keek de tafel rond. Zijn vrouw maakte nog steeds een zeer gespannen indruk: de wijn ging in grote slokken naar binnen. En ze zei natuurlijk geen woord. Vanuit het niets, vanuit het verleden, vanuit een duister, nauwelijks begrepen deel van zichzelf voelde Angus plotseling een sterke steek van medeleven opkomen, een spontaan gevoel van broederschap en geestverwantschap. Wat er verder ook tussen hem en Sarah in stond – en dat was zó ontzettend veel, het was beslist té veel, deze nachtmerrie was iets waar ze sámen in zaten. Hij was bijna in staat haar alles te vergeven: hierin was ze immers zijn strijdmakker.

En hij had ooit heel erg van haar gehouden.

Maar hoe werkte dat dan? Hoe kon hij dit soort gevoelens voor Sarah koesteren, terwijl hij tegelijkertijd heel heftig dagdroomde over hoe hij haar wilde laten boeten voor wat ze had gedaan? Misschien was het wel zo dat als je samen een kind had er altijd een basale liefdesband bleef bestaan, ook al had de liefde zelf inmiddels schipbreuk geleden. Ergens in de diepte was ze dan nog aanwezig, als een gezonken schip.

En als je samen de dood van een kind te verwerken had gehad, was je voor de eeuwigheid met elkaar verbonden. En hun was dat niet éénmaal overkomen, maar twéémaal, en nu hadden ze ook nog het andere kind weer tot leven gewekt. Sarah en hij, grafrovers waren ze. Dodenbezweerders. Opwekkers der doden.

Angus was dronken en in de war, en het kon hem geen zier schelen.

Molly was nog steeds aan het woord: ‘En daarom worden mensen bang in oude huizen, in kelders en in kerken, want daar zijn echo’s en vibraties, de lucht kan er resoneren; dat komt door de eigenaardigheden van die ruimtes; en die resonanties kunnen subsonische trillingen veroorzaken die in feite identiek zijn aan het gegrom van roofdieren.’

‘Die verklaring is bijna te mooi om waar te zijn. Voor spoken.’

‘Heeft iedereen nog genoeg wijn?’

‘Dat vlees is werkelijk uit de kunst, Molly, engeltje over je tong, hoor.’

‘Ze zeggen dat als mensen door katachtigen worden verslonden, dat ze dan in een soort trance komen, in een soort zentoestand, zeg maar.’

‘Hoe kunnen ze dat nou weten als die stakkers door tijgers zijn opgepeuzeld? Worden ze in de hemel geïnterviewd?’

‘Charles!’ Gemma gaf haar echtgenoot een zogenaamd vermanend tikje.

De dame uit New York nam het woord: ‘Als die theorie klopt, dan is de hele Bijbel eigenlijk één lange grom van God, die immers iedereen met de dood bedreigt!’

‘De bulderende stem van Jahweh. Het brandende braambos. Is dit echt rioja, Josh? Vast Gran Reserva, hij is super.’

‘Ja lekker, nog een glaasje,’ zei Angus, ‘bedankt.’

Zijn glas was weer vol en zwaar, en in één diepe teug dronk hij het voor de helft leeg.

‘Vormt het feit dat het idee van God kan worden verklaard als angst om te worden opgegeten, als angst voor de dood, een sluitend bewijs dat hij niet bestaat?’

Charles probeerde het gesprek weer de goede kant op te sturen: ‘Weet je, ik ben er altijd van overtuigd geweest dat wij mensen geboren “gelovers” zijn. Kinderen, immers, geloven van nature, ze zijn instinctief godsdienstig. Toen mijn kinderen zes waren geloofden ze onvoorwaardelijk; nu zijn ze volwassen en atheïst. Jammer eigenlijk.’

‘Kinderen geloven ook in de Kerstman. En de paashaas.’

Charles negeerde zijn vrouw: ‘Misschien moet je daarom het leven wel zien als een vorm van corrosie. De pure, gelovige kinderziel wordt in de loop der jaren steeds roestiger, aangetast door jaren van…’

‘Je hebt niet genoeg Nietzsche gelezen, Charles, dát is jouw probleem.’

‘Ik dacht dat volgens jou zijn probleem internetporno was?’ zei Josh, waarop iedereen begon te lachen en Josh nog een plagerige opmerking in de richting van zijn gewichtig doende oudere vriend plaatste en Gemma een flauwe grap maakte over calorieën, maar Angus keek naar Charles en vroeg zich af of hij misschien echt een man met diepgang was. Zo nu en dan zei deze vervelende Londense kunsthandelaar iets verrassends of bijzonders, iets wat steevast door iedereen min of meer werd genegeerd, en toch, soms, op de een of andere manier, nu bijvoorbeeld, waren zijn opmerkingen zo trefzeker dat Angus de neiging kreeg hem vurig bij te vallen, en hij vroeg zich af of Charles, de kunsthandelaar, in de gaten had wat voor effect zijn uitspraken sorteerden.

En toen zei Charles het volgende: ‘Het is niet zozeer mijn eigen dood die ondraaglijk is, maar de dood van de mensen om me heen. Omdat ik van ze hou. En als zij doodgaan, gaat een deel van mij ook dood. Daarom is alle liefde, lijkt me, een vorm van zelfmoord.’

Angus staarde voor zich uit. Nam een slok. En luisterde. Josh voerde een verhitte discussie over rugby met Gemma en Sarah, en Angus zou de hand van deze man wel vast willen pakken, zich naar hem toe willen buigen en zeggen: Ja, dat heb je prachtig gezegd, je hebt gelijk, de anderen hebben allemaal ongelijk. Waarom negeren ze jou? Alles wat je zegt is voor honderd procent waar; de dood van degenen die we liefhebben is veel erger dan onze eigen dood, en inderdaad, alle liefde is een vorm van zelfmoord, je vernietigt jezelf, je geeft jezelf over, je doodt iets wat in jezelf zit als je echt van iemand houdt. Je kunt niet anders.

‘Ik ga Lydia halen,’ zei Sarah. Ze was naast hem komen staan.

Angus werd gestoord in zijn overpeinzingen. Hij veegde de wijn van zijn mond, draaide zich om en keek op. ‘Ja. Goed idee.’

De tafel werd afgeruimd, Angus hielp mee. Toen hij weer vanuit de keuken terugkwam met een aantal bordjes met het dessert, bruinbroodijs met een gezouten karamel-iets erin, stond zijn dochter ‘Lydia’ met haar moeder bij het grote, donkere raam met uitzicht op de Sound.

‘Zou ze wat ijs willen?’ vroeg Molly. En Sarah legde haar hand op Lydia’s schouder.

‘O ja, lieverd, ijs, dat vind je zo heerlijk.’

Angus keek naar hen. Er was iets aan de hand met zijn dochter.

Lydia staarde naar de duisternis achter het vensterglas. Naar het schijnsel van de maan op het water, de silhouetten van sparren en elzen. Maar door het ontbreken van gordijnen weerspiegelde het venster natuurlijk ook alles wat door het licht in de kamer werd beschenen: de tafel, de stoelen, de kunst aan de muur, de volwassenen en hun drankjes. En ook het kleine meisje dat daar in haar jurkje naast haar moeder stond. Angus realiseerde zich wat er gebeurde. Te laat.

Lydia schreeuwde: ‘Ga weg, ga weg, ik haat je!’

Ze stormde op het raam af, hief haar armen in de lucht en viel met gebalde vuisten het glas aan, het kraakte en spatte vervolgens met een angstaanjagende knal in scherven uiteen, en daarna was er bloed. Overal bloed. Te veel bloed.

13

ik zie de paniek op het gezicht van Angus en Molly, maar hun angst is niets vergeleken met de mijne. Het is alsof ik dit eerder heb meegemaakt. In Devon.

Lydia gilt opnieuw; ze is teruggedeinsd van de verbrijzelde ruit en houdt haar donkerrode bebloede handen recht omhoog, als een chirurg die wacht op zijn operatiehandschoenen.

Angus en ik lopen naar onze dochter, aarzelend en trillend alsof we een wild dier benaderen, en als we dichterbij komen, deinst ze terug. Maar terwijl ze dat doet kijkt Lydia me strak aan. Geschrokken. Alsof ze bang is voor zichzélf.

Ik hoor dat Josh achter me een ambulance belt. Ja, Maxwell Lodge, Ornsay Village, achthonderd meter voorbij de Selkie, bij de kapel, ja, alsjeblieft meteen, alsjeblieft!

‘Lydia…’

‘Lydie…’

Ze zegt niets. Verstijfd en met die rode handen blijft ze achteruitlopen, smekend. Haar zwijgen is bijna net zo angstaanjagend als al dat bloed.

‘Jezus christus…’

‘Lydia…’

‘Josh, verdomme, bel een ziekenauto!’

‘Heb ik al gedaan, ik…’

‘Molly, haal een bak water en verband… Molly!’

‘Lydia, rustig, het komt goed, blijf staan, laat me…’

‘Mmmmmamaaa! Wat is er gebeurd?’

Ook nu ze eindelijk iets zegt blijft Lydia achteruitdeinzen, met haar handen in de lucht. Het bloed loopt langs haar blote onderarm omlaag en drupt op de glimmende parketvloer.

‘Toe nou, Lydia!’

Achter me komt Molly aanzetten met een kom water, tissues en washandjes, terwijl Angus en ik nog steeds bij Lydia proberen te komen, op onze knieën, met uitgestoken armen, maar ze ontwijkt ons, probeert weg te glippen. Ze bloedt nog steeds: er zal toch geen slagader geraakt zijn?

Ik kniel op iets hards en scherps. Glas.

Ik ga staan, maar Angus schiet langs me heen en pakt Lydia vast, in de hoek, en drukt haar tegen zich aan. Ze is te geschrokken om hem te ontwijken. ‘Spoel haar handen af!’ beveelt hij naar me, ‘spoel dat bloed weg, we moeten kijken hoe erg het is!’

‘Josh…’

‘De ziekenauto is er zo, over tien minuten.’

‘Lieverd, lieverd, lieverd.’

Angus wiegt Lydia zacht in zijn armen, troost haar, sust haar, en ik kom dichterbij. Ik spoel met een nat washandje het bloed van haar vingers. Het sijpelt kronkelend als rode rook in de kom water. Tot mijn enorme opluchting zie ik dat mijn dochter zich niet heel erg heeft verwond; er zitten sneden in haar handpalmen en knokkels, maar die zijn niet heel diep.

Het blijft wel erg bloeden; de berg bebloede tissues wordt steeds hoger en Molly haalt ze als een operatieassistente weg.

‘Jezus,’ fluistert Angus terwijl hij haar stevig blijft vasthouden. ‘Jezus.’

Molly brengt babydoekjes, zalf, verband.

‘Hé Lydia,’ zeg ik. ‘Schatje van me.’

Ze ziet er zo kwetsbaar en klein uit in de armen van haar vader, in die feestjurk met de vrolijke vlinders van roze glitters op de voorkant. Zo jong en zo beschadigd. Haar witte sokjes en zachtroze sandalen zitten onder de bloedspatten en op een van haar blote knietjes zit een veeg bloed.

Wat moet ik toch beginnen? Ik weet dat ze ongelukkig is, ik weet dat ze te jong is om zo ongelukkig te zijn, en ik ben dat briefje op mijn bed nog niet vergeten. Ze is bij ons. In huis. Kirstie. Waarom schreef ze dat? Wat spookt er door haar hoofd? Wat voor angsten en twijfels? Terwijl ik haar vingertjes was en het ergste bloed afspoel, worstel ik met mijn verdriet, mijn angst en mijn schuldgevoel.

‘Lieverd, wat gebeurde er daarnet nou?’

Ik weet natuurlijk best wat er gebeurde. Ik kan het in elk geval wel raden. Ze zag zichzelf in de ruit weerspiegeld, maar ze zag ook het beeld van haar dode zusje. De identiteitsverwarring begint nog duisterder vormen aan te nemen.

Lydia, die nu bij haar vader op schoot zit, schudt haar hoofd en houdt Angus stevig vast. Hij streelt haar haren zacht en teder. Ze kijkt me niet aan, maar geeft wel antwoord.

‘Niks.’

Ik dep haar snijwonden, die nu bijna niet meer bloeden, en ik begin van de schrik te trillen. Ik dacht echt even dat ze haar polsen open had gesneden in een afschuwelijke, kinderlijke zelfmoordpoging. Misschien uit angst voor het spookbeeld dat ze in zichzelf ziet, dat ze is geworden.

‘Lydia, waarom deed je dat nou?’

Angus kijkt me boos aan. ‘Vraag dat niet, niet nu, niet hier, in godsnaam.’

Ik negeer hem. Wat weet hij er nou van? Hij was er niet bij, op die avond in Devon, hij weet niet hoe afgrijselijk het was om die gil te horen, te ontdekken dat je dochter dood is.

‘Lieverd, wat was er dan met die ruit, met dat raam? Was het alsof je in de spiegel keek?’

Lydia haalt diep adem en omhelst haar vader weer. Dan gaat ze rechtop zitten en laat me het laatste bloed van haar knokkels wassen.

Misschien moet het wel gehecht worden; er is in elk geval heel wat verband nodig. Maar wat Lydia vooral nodig heeft, zijn liefde, rust en kalmte; er moet een einde komen aan deze angsttoestand, ik weet alleen niet hoe.

Molly zit op haar knieën op de grond en veegt met een stoffer en blik de glasscherven op. Ik huiver en kijk er schuldbewust naar.

‘Sorry Molly, ik vind het zo erg…’

‘Toe…’ Ze schudt haar hoofd en kijkt me met een diep medelijden aan, waardoor ik me nog naarder voel. ‘Sarah.’

Ik draai me om naar mijn dochter. Ik moet het weten.

‘Lydia?’

Opeens spert ze haar ogen open en staart naar het kapotte raam, naar het zwarte gat tussen de vlijmscherpe, hoekige stukken glas. Dan kijkt ze naar mij en zegt met trillende stem: ‘Het was Kirstie, ze stond voor het raam mama, ik zag haar, maar het was anders dan eerst, niet zoals toen; toen zei ze iets, hele nare dingen, dat was heel eng, mama, maar ik… ik… ik…’

‘Oké,’ zegt Angus. ‘Doe nou maar even rustig, Wiebel.’

Ik kijk hem aan.

Wiebel?

Zo noemde hij Kirstie altijd. Wiebel. Een woord uit een of ander televisiespotje voor speelgoed dat zijn moeder nog van vroeger kende en dat ze hem heeft geleerd. ‘Wiebels wiebelen, maar ze vallen nooit om.’ Hij noemde Kirstie zo omdat zij de druktemaker van de twee was, de dapperste, zijn lievelingetje, de wildebras die in bomen klom, de robbedoes die leuke dingen met papa deed, die in de allerhoogste boom klom en er nooit uit viel. Wiebel.

Hij noemt haar Wiebel. Hij omhelst Lydia, precies zoals hij Kirstie zou vasthouden. Hij knuffelt en kust haar. Betekent dit dat hij nog steeds denkt dat ze Kirstie is? Weet hij iets wat ik niet weet? Of komt het alleen maar door de schrik?

‘Stil maar Wiebel,’ zegt hij weer. ‘Je hoeft het niet te zeggen.’

‘Nee.’ Lydia schudt haar hoofd en kijkt me aan. ‘Ik wil het wel zeggen. Mama?’ Ze steekt haar armen naar me uit en kruipt tegen me aan. Daar zitten we, moeder en dochter, op de stijlvolle Turkse kelim; ze haalt een paar keer adem en zegt dan: ‘Kirstie was ook in het raam boven, ik kon haar niet weg krijgen, steeds als ik keek, dan was ze er, ze is dood, maar ze zit thuis in de spiegel en nu zit ze ook al hier in het raam, en ze zegt allemaal dingen, mama, hele nare dingen. Het was nu anders, mama, ik werd er bang van. Ik ben zo bang voor haar, kun je niet zorgen dat ze weggaat alsjeblieft, laat haar weggaan, ze is op het eiland en op school en nu is ze opeens overal.’

‘Oké, oké…’ Ik troost mijn dochter, streel haar haren. ‘Oké.’

Josh staat in de deuropening, bleek en van slag: ‘De ziekenauto is er.’

Die hebben we waarschijnlijk niet meer nodig, in elk geval hoeven we niet met een noodgang en gillende sirenes naar Portree. Toch dragen we Lydia naar buiten, de broeders leggen Lydia op de brancard en Angus en ik stappen in. Josh, Molly, de Amerikanen en Charles en Gemma Conway nemen zacht maar innig afscheid en dan rijden wij, het getroffen gezin, achter in de ziekenwagen bij Lydia en een stille ziekenbroeder over de donkere wegen van Skye, langs de bergen met daarboven de sterrenhemel. Angus en ik zwijgen.

Lydia ligt op de brancard, met haar handen licht in verband gewikkeld. Ze maakt een matte, verdrietige indruk. Passief. Uitdrukkingsloos. De ziekenwagen rijdt hard. Ik weet niet wat ik moet zeggen. Er valt niets te zeggen. Als we in Portree zijn, zie ik rotondes, verkeer, twee supermarkten en een politiebureau, en verlang ik opeens hevig terug naar Londen. Voor het eerst.

Op de Eerste Hulp van het kleine, nieuwe ziekenhuis van Portree worden een paar kleine hechtingen in Lydia’s vingers gezet en worden de wonden behandeld met zalf, verzachtende crème en verband. De verpleegkundigen praten geruststellend met hun zachte, Hebridische accent tegen Lydia, en intussen kijken Angus en ik elkaar zwijgend aan.

Naderhand brengt de ambulancechauffeur ons bij wijze van vriendendienst terug naar Ornsay, zodat we geen taxi hoeven te nemen. Angus en ik hebben natuurlijk te veel gedronken om nog te mogen rijden. Van de Selkie naar het etentje was het nog geen kilometer, dus het leek ons niet nodig om nuchter te blijven. Maar nu vinden we dat vreselijk. We schamen ons, zoals we ons voor alles schamen. We zijn een afschuwelijk echtpaar, verschrikkelijke mensen. Ouders van de allerergste soort. We hebben al een dochter verloren door een val en nu lijken we onze andere dochter op de een of andere manier ook kwijt te raken.

We verdienen niet anders.

Angus start de motor, we doorklieven het donkere water naar Torran en ik leg Lydia in bed. Dan kruipen we allebei in het Admiraalsbed. Angus probeert me te knuffelen, maar ik duw hem weg. Ik wil nadenken. Hij zei ‘Wiebel’ tegen haar. Ik weet niet wat dat te betekenen heeft.

Die nacht droom ik: in de keuken laat ik mijn haar knippen en als ik in de spiegel kijk zie ik dat alles eraf is; als ik naar beneden kijk zie ik dat ik naakt ben en dat er mensen door de donkere ramen naar me kijken; ik weet niet wie die mensen zijn, maar ze staren naar me. Dan voel ik een koude kus op mijn lippen en als ik wakker word wil ik masturberen; ik leg mijn hand tussen mijn dijen; het is vier uur in de ochtend.

Maar als ik mijn hoofd weer op het kussen leg word ik overweldigd door wroeging en schuldgevoel; het is alsof in mijn hoofd een donker slik zit dat door de droom omhoog is gekomen. Wat betekende die droom? Komt dat schuldgevoel door de verhouding die ik heb gehad? Zo lang geleden? Of omdat ik geen goede moeder was, er niet was toen mijn dochter viel?

Angus ligt te snurken en is helemaal van de wereld. Door het raam doemt de maan op, boven de Sound of Sleat, boven de donkergroene Schotse naaldbomen van Camuscross en de witte jachten die daar zijn afgetuigd voor de winter.

De volgende ochtend doen we niets. Lydia gaat natuurlijk niet naar school; haar handen zitten nog in het verband en haar ogen staan nog bedrukt en ongelukkig, en Angus lijkt het niet erg te vinden om thuis te blijven en voor onze dochter te zorgen. We drinken met zijn drieën thee en sap, en daarna komt Lydia naast me bij het raam staan en kijken we samen naar een eenzame zeehond die op een rotspunt op Salmadair ligt; hij blaft triest en lijkt verlamd, als een dier zonder ledematen.

Als ik een tijdje later de was aan de lijn hang, kijk ik uit over het water. Het is een koude maar heldere en winderige dag. Ik kijk naar Loch Alsh, Loch Hourn en Loch na Dal, al die rivieren en riviermondingen, verlicht door het zwakke schijnsel van de winterzon als de wolken even uiteengaan en zich hergroeperen. Het loch lijkt vandaag erg koud, maar het water is kalm.

Er ligt een grote blauwe boot op het water, de Atlantis. Ik ken die boot, ik heb hem al eerder gezien. Het is zo’n toeristenboot uit Kyle, met een glazen bodem waardoor de dagjesmensen kunnen zien wat zich in het koude water bevindt: wuivende wouden van bruinwier die traag dansen als betoverde hovelingen; diepgroene waterplanten en haaien. Dan de violette, pulserende kwallen die hun melancholieke tentakels met zich meeslepen.

Er wordt gezegd dat sommige van die kwallen giftig zijn en kunnen steken. Dat heb ik altijd vreemd gevonden. Zulke tropische gevaren in deze koude, noordelijke wateren: dat kan toch niet kloppen?

Ik hang de laatste shirts en Lydia’s inmiddels weer helemaal schone jurk en witte sokjes aan de lijn, werp een laatste blik op de boot en ga naar binnen.

Lydia zit bij Angus op schoot, ze lezen Charlie en Lola-boekjes. Waar hij de tweeling jaren geleden al uit voorlas. Ik kijk naar ze. Lydia is beslist te oud voor zulke boeken en ze lijkt opeens ook een beetje te oud om nog bij haar vader op schoot te zitten; ik vergeet de laatste tijd wel eens dat ze groter wordt, ondanks alle verschrikkingen. Angus had Kirstie ook altijd graag op schoot.

Maar misschien is zo’n terugval juist wel vertroostend. Ik kijk naar het boek dat op de grond ligt: Ik zou nooit maar dan ook nooit een tomaat eten. Het boek dat ze nu lezen heet: Een beetje onzichtbaar.

Ik herinner me Een beetje onzichtbaar nog wel. Als ik het me goed herinner gaat dat over Lola’s onzichtbare en imaginaire vriendje Soren Lorensen. Hij is in het boek maar half getekend, ijzig en grijs, als een spookverschijning.

Kirstie vond het altijd leuk om over dat imaginaire vriendje te lezen.

Ik moet opeens weer aan dat briefje op het bed denken. Ik kan het, ondanks alles wat er de afgelopen week is gebeurd, maar niet uit mijn hoofd zetten. Mijn dochtertje moet dat geschreven hebben, dat kan niet anders. Niemand anders kan dat hebben gedaan, tenzij Angus mij probeert gek te maken. En zelfs als dat zo was, en ik zou niet weten waarom hij dat zou doen, zou hij onmogelijk dat handschrift zo precies hebben kunnen nadoen.

Lydia en Kirstie hadden exact hetzelfde handschrift. Lydia zou het gemakkelijk hebben kunnen schrijven. De enige conclusie is dat zij dat ook heeft gedaan.

Maar wat moet ik nu doen? Moet ik Lydia vastpakken en door elkaar schudden tot ze het opbiecht? Waarom moet zij eronder lijden terwijl het toch vooral onze schuld is? Wij hebben Lydia een jaar lang per abuis Kirstie genoemd omdat we een stomme en tragische fout hebben gemaakt, dus Lydia moet wel in grote verwarring zijn en niet meer weten waar Kirstie nu is.

Het schuldgevoel wordt steeds erger; ik moet eruit, onder dat zware juk vandaan.

‘Ik ga even weg met de boot,’ zeg ik tegen Angus.

Hij haalt zijn schouders op. ‘Oké.’

‘Ik ga een eind lopen. Ik moet er even uit.’

Hij glimlacht flauwtjes. ‘Tuurlijk.’

De spanning tussen ons is nog niet verdwenen, alleen wat verminderd door de afschuwelijke gebeurtenis van de vorige dag; we zijn gewoon te uitgeput om elkaar te wantrouwen. Maar dat groeiende wantrouwen is niet voorgoed weg.

‘Dan doe ik gelijk de boodschappen in Broadford.’

‘Oké.’

Hij kijkt me niet eens aan, hij helpt Lydia, die met haar verbonden hand de bladzijde om wil slaan.

Het doet me pijn om dat te zien, dus ik ga naar buiten, loop vastberaden naar de boot en vaar naar de pier bij de Selkie. Daarvandaan loop ik naar het huis van de Freedlands, ik stap snel in de auto en rij de vijf of zes kilometer over Sleat naar Tokavaig. Ik wil het beroemde uitzicht op de Cuillins over Eisort zien.

Er staat een harde, ijzige wind die het autoportier dicht probeert te duwen; ik rits mijn North Face-jas dicht tot aan mijn kin, stop mijn vuisten diep in de zakken en loop langs het strand. Ik kijk uit over het water en denk na.

Het licht is hier nog fascinerender dan op Torran. Het is misschien niet eens zo mooi als daar, maar het verandert met een adembenemende snelheid; regensluiers houden de bergtoppen verborgen, dan weer zie je heldere schichten gouden zonlicht die de wolken schuin doorboren.

Wat zien ze er beschuldigend uit, de Black Cuillins. Als een rij inquisiteurs met zwarte kappen op. De pieken scheuren als haaientanden de voortjagende wolken open en laten de regen er uitstromen. Toch zwellen de wolken steeds verder aan of nemen in omvang af, in een eindeloze, gekwelde maalstroom, schijnbaar zonder patroon.

Maar toch is er wel een patroon. En als ik maar lang genoeg kijk naar de Black Cuillins aan de overkant van Eisort zal ik dat misschien gaan zien.

Angus hield van Kirstie. Maar hij heeft iets gedaan waarvan ze is geschrokken. Hij hield van haar. Maar was ze misschien bang voor hem?

Het patroon. Als ik maar hard genoeg nadenk kan ik dat misschien zien en dan zal ik alles begrijpen.

We hebben nog steeds geen kerk gevonden voor Kirsties uitvaart.

14

de dagen rijgen zich aaneen, net als de wolken boven Sgurr Alasdair. Angus gaat twee of drie dagen per week naar zijn werk en ik probeer wat freelance-opdrachten te krijgen. Ik krijg een paar mailtjes van therapeuten in Londen over rouwverwerking. Dat lijkt allemaal zo triviaal en achterhaald, zo irrelevant vergeleken met wat er nu met onze dochter gebeurt.

Ze moet weer naar school, anders zullen we het op Torran niet redden, maar het is wel duidelijk dat ze er weinig zin in heeft. Het verband om haar handen is een excuus om voorlopig nog thuis te blijven, maar als we het er op een avond plechtig afhalen, besluit ik samen met Angus dat ze het de volgende dag weer moet gaan proberen op Kylerdale.

De volgende ochtend gaan we samen, als gezin, met de boot naar de Selkie. Lydia ziet er ellendig en bang uit, verloren in haar te grote schooluniform met die stomme schoenen. Haar verlegen gezichtje piept uit de roze capuchon van haar jas.

Angus geeft me een kus op mijn wang en stapt bij Josh in de auto, hij rijdt met hem mee naar Portree. Ik benijd hem, want hij heeft een baan en die schijnt hij leuk te vinden. In elk geval komt hij van het eiland af, Sleat uit, ontmoet andere mensen.

In sombere gedachten verzonken breng ik Lydia naar Kylerdale. Het is een zachte ochtend met alleen wat motregen; bij de school springen de kinderen uit de auto, huppelen het pad op, trekken hun jas uit en maken lol met elkaar. Allemaal, behalve mijn dochter, die met kleine stapjes meeloopt naar het hek. Moet ik haar soms dragen?

‘Kom op, Lydia.’

‘Ik wil niet.’

‘Het gaat vandaag vast een stuk beter. De eerste weken zijn altijd het ergste.’

‘Maar als er nou weer niemand met mij wil spelen?’

Ik probeer mijn medelijden te onderdrukken.

‘Natúúrlijk willen ze wel met je spelen. Er zijn hier heel veel nieuwe kinderen, net als jij.’

‘Ik wil Kirstie.’

‘Lieverd, Kirstie is er niet meer. Maar je kunt met de andere jongens en meisjes spelen. Kom op.’

‘Papa vindt Kirstie ook lief, hij wil haar ook terug.’

Wat is dat nou? Ik probeer er vaart achter te zetten. ‘Kom op, doe je jas maar vast uit.’

Als ik haar door de deur naar binnen loods, wissel ik zwijgend een blik met Sally Ferguson. Ze kijkt naar mijn dochter.

‘Hallo Lydia. Gaat het alweer beter met je?’

Geen antwoord. Ik leg mijn hand op Lydia’s schouder. ‘Lydia, zeg eens hallo.’

Nog steeds geen antwoord.

‘Lydia?’

‘Hallo,’ weet mijn dochter aarzelend en bedeesd uit te brengen.

Sally en ik kijken elkaar aan. Dan zegt ze op iets te luchtige toon: ‘Het wordt vandaag vast een fijne dag. Juf Rowlandson is bezig met verhalen over zeerovers.’

‘Zeerovers! Hoor je dat Lydia, die vind je net zo leuk!’

Ik geef haar een zacht duwtje in de rug in de richting van de gang, en dan loopt ze langzaam, heel langzaam, met haar ogen strak op de grond gericht door, een toonbeeld van verlegenheid. En ze verdwijnt de gang in. Opgeslokt door de school.

Als ze weg is, probeert Sally Ferguson me op mijn gemak te stellen.

‘We hebben de kinderen verteld dat Lydia haar zusje heeft verloren en soms een beetje in de war kan zijn, en dat ze haar absoluut niet mogen pesten.’

Dit zou me gerust moeten stellen, maar ik ben er niet van overtuigd dat dit beter is. Nu is mijn dochter onuitwisbaar gebrandmerkt als raar, als het meisje dat haar tweelingzusje heeft verloren. Het bezeten zusje. Misschien hebben de andere kinderen wel gehoord wat er bij de Freedlands is gebeurd. O ja, dat gestoorde kind dat het raam kapotsloeg omdat ze een spook zag. Moet je die littekens op haar handen zien!

‘Bedankt,’ zeg ik. ‘Ik kom haar om kwart over drie weer halen.’

En dat doe ik. Om tien over drie sta ik gespannen bij het schoolhek, samen met de andere moeders en een paar vaders. Ik ken er tot mijn spijt niemand van; als dat wel zo was, zou ik wat met ze kunnen kletsen; dan zou ik Lydia het goede voorbeeld kunnen geven en zou zij misschien gemakkelijker contact met haar klasgenootjes kunnen maken. Maar ik ben te verlegen om een gesprekje aan te knopen met deze vreemden: het zijn zulke zelfverzekerde ouders, met hun terreinwagens en hun vrolijke geklets. Ik bedenk opnieuw dat het mijn schuld is; ik heb die verlammende verlegenheid overgedragen op Lydia.

Kirstie zou het hier waarschijnlijk prima hebben gedaan. Ze zou in elk geval gemakkelijker contact hebben gemaakt. Ze zou hier rondhuppelen, liedjes zingen, de andere kinderen aan het lachen maken. Maar Lydia niet.

Als het tijd is, stormen de kinderen naar buiten; kleine jongetjes rennen naar hun moeder en vliegen haar in de armen, meisjes lopen samen hand in hand, en dan is iedereen buiten, iedereen krijgt een knuffel en langzamerhand verdwijnen de ouders en de kinderen van het schoolplein, tot ik de laatste ben die daar nog staat bij het invallen van de winterse duisternis. Dan komt mijn dochter naar buiten; ze blijft een beetje droevig in de deuropening staan tot ze door een jonge, blonde lerares, waarschijnlijk juf Rowlandson, naar me toe wordt gebracht.

‘Lydia!’ zeg ik. ‘Hoe ging het, was het leuk vandaag? Hoe was het met de zeerovers?’

Maar wat ik eigenlijk wil vragen is of er iemand met haar wilde spelen. En of ze heeft gedaan alsof Kirstie nog leeft.

Lydia pakt me bij mijn arm vast en ik kijk de jonge schooljuf aan; ze glimlacht flauwtjes, begint overduidelijk te blozen, draait zich om en gaat weer naar binnen.

In de auto en de boot wil Lydia niks zeggen. Ook thuis blijft ze zwijgen; als ik vraag of ze iets wil eten zegt ze alleen dat ze niks hoeft en gaat op haar kamer zitten lezen. Later loopt ze in het maanlicht naar het strand en staart naar de glinsterende poeltjes tussen de rotsen waarin de zilveren maan wordt weerkaatst. Ik kijk vanuit het keukenraam naar haar. Mijn dochter. Lydia Moorcroft. Een klein meisje in haar eentje in het donker op een eiland. Het toonbeeld van eenzaamheid.

Zo gaan de dagen voorbij, allemaal even bewolkt, zacht en vochtig. We plannen de uitvaart; Angus neemt de meeste telefoontjes en formulieren voor zijn rekening omdat hij vaker aan de wal is dan ik. Ik voel zijn tegenzin. Elke ochtend breng ik Lydia naar school. Ze zegt in de auto nooit iets, ook niet als ik haar ’s middags weer ophaal. Ze is altijd de laatste die naar buiten komt.

Op de vierde ochtend ga ik vroeger weg, want ik wil iets proberen. Met een dichtgeknepen keel vanwege mijn schuldgevoel duw ik haar in de richting van een groepje meisjes uit haar klas die op het schoolplein staan te praten en dan pak ik mijn mobiel en doe alsof ik word gebeld.

Lydia heeft geen keus, ze moet nu wel contact met die meisjes maken, omdat ze er anders pijnlijk alleen bij zal staan.

Ik kijk naar haar terwijl ik doe alsof ik sta te bellen. Het lijkt alsof Lydia wel probeert om met haar klasgenoten te praten, maar ze negeren haar volkomen. Ze kijkt wanhopig om, naar mij, zoekt mijn steun of mijn troost, maar ik doe alsof ik afgeleid ben door het telefoongesprek. Ik kom onopvallend wat dichterbij en probeer de gesprekken af te luisteren.

Als ik zie dat Lydia verlegen op een klasgenootje afstapt, krijg ik hoop. Ze doet het echt, probeert contact te maken met een tenger, schijnbaar zelfbewust meisje met bruin haar dat met haar vriendinnen staat te kletsen.

Ik hoor dat Lydia met een zenuwachtig stemmetje vraagt: ‘Grace, mag ik je iets over mijn luipaard vertellen?’

Het meisje, Grace, kijkt Lydia heel even onderzoekend aan, haalt dan haar schouders op en neemt niet eens de moeite om antwoord te geven. Ze kijkt weg en praat verder met haar vriendinnen. Dan loopt het hele groepje vrolijk kletsend weg en blijft Lydia alleen achter. Ze kijkt naar haar schoenen. Afgewezen. Buitengesloten.

Het is onverdraaglijk. Ik bedwing mijn tranen en loop met haar de school in, maar als ik weer bij de auto ben en de motor start, komen de tranen toch, en kan ik ze niet meer de baas blijven. Ik rij naar Broadford, waar ik wat werk doe en een paar mailtjes beantwoord. Tegen twaalven hou ik het niet meer uit.

Ik moet poolshoogte gaan nemen.

Ik stap in de auto en rij veel te hard naar Kylerdale, naar het schoolgebouw dat daar op de groene klippen bij de door de wind gegeselde golven staat. De koude, metaalachtige zon is tevoorschijn gekomen en geeft Knoydart een gebronsde gouden gloed. Boven de staalgrijze zee.

Het loopt tegen het einde van de lunchpauze. Waarschijnlijk hebben de kinderen hun eten op en zijn ze buiten aan het spelen. Ik hoop dat ik Lydia zie, ik wil zien of het al wat beter gaat. Ik wil weten of ze nu met de anderen meedoet of nog steeds gepest en buitengesloten wordt.

Maar ik wil niet dat iemand mij ziet, dus loop ik gebukt over een weinig gebruikt paadje, dat leidt naar het kiezelstrand iets verderop, naar de zijkant van de school. De doornstruiken houden me uit het zicht van de joelende, vrolijke kinderen achter het hek van het schoolplein.

De meisjes zijn aan het hinkelen. De jongens stoeien wild met elkaar. Ik zoek in de wirwar van roze gezichtjes, witte sokjes en blauwe broeken naar het blonde haar van mijn dochter. Ik zie haar niet. Zo te zien spelen alle kinderen buiten. Waar is Lydia?

Zou ze nog binnen zijn? Zit ze in haar eentje te lezen? Ik hoop het niet. Ze moet hier zijn. Laat haar alsjeblieft buiten op het schoolplein met iemand aan het spelen zijn.

Dan zie ik haar.

Ik sluit mijn ogen en probeer rustiger te worden. Dan kijk ik eens goed.

Ze staat een eindje verderop, aan de rand van het schoolplein. Helemaal alleen. Tien meter verderop staat nog een kind, een kleine jongen, met zijn rug naar haar toe. Maar hoewel ze opvallend alleen is, is ze toch iets aan het doen. Maar wat?

Ik sluip wat dichterbij, nog aan het zicht onttrokken door de struiken en de bomen.

Nu ben ik op maar een paar meter afstand. Lydia staat met haar rug naar de school toe, naar haar klasgenootjes toe, afgezonderd van de wereld.

Ze is helemaal alleen, maar toch praat ze. Opgewekt. Ik zie haar lippen bewegen, en haar armen. Ze praat tegen de lucht, tegen de bomen en het gaas, ze lacht zelfs, hardop.

Dan kan ik horen wat ze zegt.

‘Nnnieooo neeneenee ja vrij daarrr boven daar fff… Wakker wakker nee ja pakka. Soefffie soefffffie nnnn. Mmmmm. Nana nana nana.’

Terwijl ze dit zegt beweegt ze haar armen; dan houdt ze op en luistert, alsof iemand iets terugzegt. Maar er is niemand. Dan knikt en lacht ze, en brabbelt nog wat.

Dit is het onzintaaltje van haar en Kirstie. De twee meisjes hebben dat tot op het laatst met elkaar gesproken. We konden er nooit achter komen wat het betekende.

Lydia praat met haar overleden zusje.

15

‘an t-eilean sgithenach, het gevleugelde eiland, Skye.’ Josh draaide aan het stuur en ze zetten koers in zuidelijke richting. ‘Dat is zo ongeveer het enige Gaelisch dat ik heb geleerd.’

Angus zweeg. Het was een heldere, ijskoude ochtend. Misschien de eerste echte winterochtend.

‘Molly kent al veel meer, die vindt al dat Gaelische gedoe fantastisch. Maar het is allemaal zo verdomd somber. Ken je bijvoorbeeld die kleine baai bij Ardvasar, Port na Faganaich? Schattig toch?’ Josh lachte schamper en ging verder: ‘Totdat je ontdekt wat het betekent, Port na Faganaich, iets als “Haven van de Verlatenen”. Gezellig.’

Josh gaf gas en reed een heuvel op, weg van de zee, hoewel de zee op Skye nooit ver was. Hij deed een raampje open en snoof de ijzige, frisse lucht op.

‘Ah, eindelijk winter. Echte kou… waar was ik ook alweer, o ja, er is hier ergens een meer, Lagan nog wat. Lagan…’

‘Lagan inis na Cnaimh.’

‘Ja, dat. Ik vergeet steeds dat jij hier vandaan komt. Ja. Lagan inis. Ik hoorde gisteren van Molly wat dat betekent: Kuil in het veld der beenderen. Godskolere. Waarom? Wat denk je dat dit voor effect heeft op de waarde van het onroerend goed? Wilt u een leuk bungalowtje kopen in de Kuil van het veld der beenderen? Nee? Oké, dan bouwen we een appartement bij de Bergrug der Nachtfeeksen.’

Josh grinnikte om zijn eigen grapjes. Angus lachte niet. Hij kende de merkwaardige en macabere volksverhalen al. Hij kende ze woord voor woord, de verhalen die zijn grootmoeder hem vroeger vertelde. In zijn herinnering waren ze heilig, de fijne vakanties en de griezelige legendes. Kampvuurtjes stoken op Torran met zijn broer. Als zijn vader er niet was. Iedereen was vrolijk en luisterde naar de oude verhalen. In gedachten hoorde hij zijn grootmoeder met haar Schotse accent: Het mooie paadje dat tussen de varens omhoog slingert, ach, dat is de weg naar de dood en de hemel, het oude oord waar feeën huizen…

Angus staarde naar buiten. Torran lag nu verborgen achter een landtong. Hij dacht aan Lydia, ‘Lydia’, en Sarah, die nu alleen in de cottage waren. Sarah en… Lydia. Hij moest accepteren dat het Lydia was. Dat was het beste. Het was zijn schuld. Zijn dochter met haar beschadigde ziel en haar gewonde handen en polsen. Beschadigd door het leven, door de dood, door Angus.

En door haar moeder.

De auto reed rammelend over een wildrooster: ze staken het schiereiland Sleat vanuit het oosten naar het westen over en namen de weg naar Tokavaig. De smalle weg doorkruiste een weids en woest gebied dat bezaaid was met kleine zilverkleurige lochs waarop meeuwen dobberden. Het was niet mooi. Maar ze zouden al snel bij Loch Eisort komen.

‘Het is nog iets verder, door dat bos. Alleen maar loofbomen: eiken, hazelaars, iepen.’

Angus bromde instemmend. ‘Mijn oma vond het hier prachtig. Ze zei dat het een heilig bos was, het Doir’an Druidean, het Woud der Twisten.’

‘Echt? Het Woud der Twisten! Zie je wel! Kostelijk. Wacht maar tot Molly dat hoort.’

Waarom was Josh zo uitgelaten? Angus vermoedde dat zijn vriend de stemming erin wilde houden na de morbide gebeurtenissen tijdens het etentje. Hij en Molly hadden het nauwelijks meer over het incident gehad.

Maar ze zouden het er wel over moeten hebben. Binnenkort.

De auto dook weg tussen een rij knoestige oude bomen en de top van basaltrotsen; daarna begonnen ze aan de steile afdaling naar de westkust van Sleat en het gehucht Ord.

Het uitzicht was precies zoals Angus het zich herinnerde en erg spectaculair: achter hen de weidse, groene, met heide, eiken en elzen begroeide hellingen die uitkwamen op het kalme, grijsblauwe Loch Eisort, dat de ingetogen grootsheid van de Black and Red Cuillins aan de overkant weerspiegelde.

In het zuiden was Soay te zien. En in het westen zinderde Sgurr Alasdair, met de twee bergtoppen zusterlijk naast elkaar. De weerschijn van hun verheven sneeuwkappen in de prachtige waterwoestenij.

Het was zo prachtig dat Angus er heel even bijna van moest huilen. Om Lydia, om Kirstie, zelfs om Sarah: om hen allemaal.

De twee mannen stapten uit de auto en liepen naar het kille strand van het loch. Een zeevogel riep vanaf een eiland in de verte. Een reiger vloog traag klapwiekend en eenzaam in de richting van Loch a’Ghlinne.

Vanuit het niets vroeg Josh opeens: ‘Gaat het wel, Angus?’

‘Ja hoor. Prima.’

‘Alleen een beetje stil? Is het… ben je… ben je nog… nou ja, als je ergens over wilt praten?’

Angus haalde hulpeloos zijn schouders op. Eigenlijk wilde hij zijn vriend het liefst alles vertellen. Hij moest zijn hart luchten, iemand in vertrouwen nemen over de nachtmerrie die zich op Torran aan het ontvouwen was. Over zijn vrouw, zijn dochters, en het verleden, waar hij nooit meer echt over kon praten.

De reiger was nog maar een vlekje tegen het blauw en verdween. Angus besloot Josh in vertrouwen te nemen.

Hij schudde zijn hoofd, raapte een plat, rond steentje op en keilde het over het water. Een, twee, drie, plop. Hij draaide zich om naar Josh en vroeg: ‘Waarom heb je me mee hiernaartoe genomen?’

Josh grinnikte. ‘Omdat we willen dat jij hier gaat bouwen.’

‘Wat?’

‘Kun jij hier iets voor me bouwen?’

Angus staarde hem aan. ‘Ik? Bouwen? Ik snap het niet Josh. Dit is allemaal van de Macdonalds. Heel Tokavaig en Ord. Toch?’

Josh glimlachte. ‘Molly en ik hebben hier een paar jaar geleden een lapje grond gekocht. Kijk, daar, achter dat prikkeldraad, zie je dat veld met de sleedoornstruiken in de heg?’

Angus knikte en Josh vertelde verder. ‘Het is ongeveer tweeduizend vierkante meter, misschien iets meer.’

‘Tweeduizend vierkante meter brandnetels en hazelnoten? Leuk voor de roodstaarten, maar meer dan een veld is het niet.’

‘We hebben een bouwvergunning. Vorige week gekregen.’

Angus keek hem met open mond aan. ‘Een bouwvergunning? Echt waar?’

‘Ja, echt waar. We hebben zelfs toestemming voor een huis met vijf slaapkamers en we zouden heel graag willen dat jij dat gaat ontwerpen. De gemeente wil dat het iets moois wordt. Serieus mooi, iets waar je een prijs mee kunt winnen. Waarmee je het uitzicht zoveel mogelijk benut.’

Angus keek naar het veld, dat langzaam glooiend uitkwam bij de oever van het loch. De ideeën buitelden al door zijn hoofd en hij zag precies voor zich hoe het zou kunnen worden. Eerst moest de helft van het veld worden geëgaliseerd. Hij zou de simpelste, puurste materialen gebruiken: steen, hout, staal, leisteen. Het huis moest volstromen met dit fantastische licht: ramen van de vloer tot het plafond, een rij kamers met glazen deuren in elkaars verlengde, het hele ding moest minstens voor de helft uit glas bestaan zodat het opging in de omgeving, de lucht en de zee. En in het donker een baken van licht zou worden.

‘Gus?’

‘Dat zou ongelofelijk prachtig kunnen worden.’

‘Ha!’ Josh grinnikte. ‘Dus je doet het? Goed, man! We willen het gaan verhuren, misschien in de winter aan kunstenaars en in de zomer aan vakantiegangers.’

‘Heb jullie er geld voor?’

‘Hebben we. Molly heeft een fiks bedrag geërfd van haar oma. Dus ik ben met een rijke vrouw getrouwd!’ Hij grinnikte. ‘Kom, dan gaan we naar ons huis, ik zal je de papieren laten zien.’

Angus liep een beetje versuft terug naar de auto. Hij vroeg zich af of Josh en Molly hem en Sarah hiermee door hun zware periode heen wilden helpen. Als dat zo was, vond hij het prima. Meer dan prima. Hij was ze er roerend dankbaar voor. De kans om iets moois te bouwen, een echt ontwerp!

Josh reed naar het grote, lichte huis van de Freedlands, met hun enorme roestvrijstalen keuken, waar pannen blauwe bessen stonden te pruttelen en Molly hem haar pas gemaakte jam liet proeven. En met dat grote raam in de woonkamer.

Angus probeerde niet meer aan die avond terug te denken. Niet naar dat raam te kijken, waarvan de ruit inmiddels was vervangen. Hij concentreerde zich op Josh, die de papieren uitspreidde op de grote eettafel. De vergunning van de Bouwcommissie. De berekeningen van de benodigde investering. De droom die uit kon komen. Het Freedland House in Tokavaig, ontworpen door Angus Moorcroft, winnaar van de Schotse Architectuurprijs.

In Angus’ idee was het al een echt huis, geen cottage, want het zou heel groot worden. Misschien kon hij lariks planken combineren met steen uit Caithness, en hij ging natuurlijk zonnepanelen gebruiken; misschien kon hij een grote schuifpui over de hele breedte van de noordzijde maken, zodat je het huis helemaal open kon zetten aan de kant van het Loch…

Het was een prettige afleiding. Angus dronk zijn rooibosthee en droomde weg. Zou dit misschien het keerpunt worden? Zou alles nu gaan veranderen? Toen de middag overging in de winterse duisternis nam Angus een besluit. Dit was het goede moment. Hij ging het Josh vertellen.

Of in elk geval de halve waarheid.

De papieren werden opgeruimd. Angus pakte zijn jas en keek Josh aan. Veelbetekenend. ‘Ik ga nog even iets drinken in de Selkie. Heb je zin om mee te gaan? Dan kunnen we daar nog even verder praten.’

De zoete geur van de pruttelende bosbessen hing in het huis. Josh keek Angus aan met een blik waaruit bleek dat hij de hint had begrepen. Ze zeiden Molly gedag en liepen in het harde, winterse schemerlicht naar de pub. Onderweg snoof Angus de koude lucht op: de geur van de vorst, verzacht door de typische geuren van de kust, van kreeftenfuiken, haardhout en zoet rottend zeewier.

‘Later we buiten gaan zitten,’ zei Angus. ‘Dat is rustiger.’

Josh keek hem enigszins verbaasd aan, maar stemde in. Angus ging naar binnen, kocht twee drankjes aan de bar en kwam weer naar buiten. Hij zette de glazen op de houten tafel en keek naar de vuurtoren van Torran, waarvan de lichtbundel door de kille, rustige schemering zwaaide.

Angus nam een slokje whisky. Probeerde genoeg moed te verzamelen. Na een korte stilte vroeg Josh: ‘En, hoe gaat het nu met Lydia? Gaat het alweer wat beter?’

Angus haalde zijn schouders op en nam nog een slok van de sterke whisky. Genoot van de rokerige alcohol. Toen zei hij: ‘Een beetje. Maar ze doet nog steeds vreemd.’

‘Hoe dan?’

‘Ze praat tegen haar dode zusje, ze doet alsof Kirstie er nog steeds is.’

Josh keek hem aan. ‘Doet ze dat vaak?’

‘Ja, best vaak. Op school ook. En thuis. In de auto. Soms zegt ze gewone dingen, maar ze praat vaker in hun tweelingtaaltje; dat is best griezelig. Soms maakt ze bepaalde bewegingen alsof haar tweelingzus er nog is, alsof ze fysiek contact met haar heeft. Heel bizar om te zien.’

‘Oké. Jezus…’

‘Volgens mij ging ze daarom bij jullie ook door het lint. Ze dacht dat ze de geest van haar zus in de ruit zag. De weerspiegeling.’

Josh knikte. ‘Ja, nou, daar zou iedereen natuurlijk van schrikken. Jezus, wat naar voor jullie.’ Josh aarzelde, nam nog een slokje van zijn sap en boog zich iets naar voren.

‘Maar… gelooft ze dat zelf allemaal, Gus? Je dochter, ik bedoel, denkt ze…’

‘Je bedoelt, is ze gek of is er echt een geest? Of doet ze net alsof?’

‘Eh…’

‘Nee, natuurlijk is er geen geest.’ Angus keek Josh strak aan. ‘Maar ze is ook niet gek.’

Josh fronste zijn wenkbrauwen. ‘Dus ze doet alsof? Is het dat? Maar waarom in ’s hemelsnaam? Dat hoef je natuurlijk niet te zeggen, maar…’

Angus zweeg, maar het bittere gevoel werd sterker. Net als de aandrang het op te biechten. Hij had er genoeg van om steeds maar te liegen. Om de mensen te bedriegen die hem juist zo nabij waren. Maar had hij de moed om eerlijk te zijn? Hij kon niet alles vertellen, dat zou hij nooit kunnen. Maar misschien moest hij toch proberen zijn hart een beetje te luchten door een deel van de waarheid te vertellen.

Nog één borrel.

Angus pakte zijn lege glas.

Josh knikte: ‘Nog een?’

‘Ardbeg. Een dubbele. Maar laat mij betalen. Jij hoeft niet te dokken voor mijn functionele alcoholisme, Josh.’ Hij haalde een bankbiljet uit zijn broekzak.

Josh glimlachte flauwtjes. ‘Ik zal je verslaving nog één keer subsidiëren.’

Josh pakte Angus’ glas en liep naar binnen. Er klonk een vlaag zachte folkmuziek toen de deur open en weer dicht ging. Door het glas zag de bar van de Selkie er vrolijk en levendig uit. De mensen uit de buurt waren er hun whisky of hun McEwan’s aan het drinken, ze genoten van een ontspannen vrij weekend en kletsten over voetbal, de paarden en dat vreemde nieuwe gezin op Torran.

Angus legde zijn armen op de tafel en liet zijn voorhoofd op zijn armen rusten. Hij staarde in de diepe, diepe duisternis. Verslagen door alles wat hem was overkomen.

De deur van de bar ging open.

‘Hé,’ zei Josh, die met de glazen aan kwam zetten. ‘Kom op, Gus. Zo erg is het niet.’

Angus keek op.

‘Dat is het wel.’

Josh zuchtte en ging tegenover hem zitten, gehuld in duisternis. Toen hij de glazen op tafel had gezet nam hij een pakje sigaretten en haalde het cellofaan eraf.

Angus trok zijn wenkbrauwen op. Josh Freedland, ga jij nou roken?

Josh haalde zijn schouders op. ‘Heimelijke zonde. Niet tegen Molly zeggen, hoor! Ja, in het weekend rook ik zo nu en dan een sigaretje. Wil je er ook een?’

‘Nee dank je.’

Het bleef opnieuw stil, op het zware gezucht van de zee en de wind in de berken na.

Angus staarde naar links, naar Torran, naar de bescheiden vuurtoren en het vierkante, witte huisje. Hij kon in de duisternis en de mist het licht van hun keukentje maar amper onderscheiden. Hoe zou het op Torran zijn, nu, op ditzelfde moment?

Angus sloot zijn ogen. Nu ging hij het doen. Hij deed zijn ogen weer open.

‘Josh, je vroeg me net naar Lydia.’

‘Ja.’

‘Wil je weten hoe het echt zit?’

‘Ja. Maar alleen als je me dat wilt vertellen.’

‘Dat wil ik wel. Geloof ik. Ja. Je zei een keer dat het goed is om dingen te vertellen, op te biechten, dat dat helpt. Toch? Dat jij daardoor van de drugs af bent gekomen. Dat ze dat zeiden op de bijeenkomsten van de na.’

‘Klopt.’

‘Oké, maar wat ik je nu ga vertellen is heel vertrouwelijk, je mag dat nooit aan iemand vertellen. Dat meen ik. Echt aan niemand. Nooit.’

Josh knikte zwaarmoedig in het donker. ‘Begrepen.’

‘Oké. Goed dan.’ Angus haalde diep adem en streek met zijn hand over zijn stoppelige wangen. De koude lucht voelde zwaar. In de baai begon het te motregenen. Angus begon te praten, zijn adem zichtbaar als wolkjes in de frisse avondlucht. ‘Ik zal je eerst wat meer over de achtergrond vertellen.’

‘Oké.’

‘Je moet weten dat Lydia altijd Sarahs lievelingetje was. Dat was heel duidelijk.’

‘Alle ouders hebben een favoriet kind,’ zei Josh. ‘Heb ik tenminste wel eens gehoord.’

‘Ja, maar dit was uitzonderlijk. Ze trok Lydia echt voor, Lydia, de stilste van de twee, de gevoeligste, het kind dat het meest op haar leek, dat zoveel van lezen hield. Dat werd zelfs zo erg dat Kirstie er last van kreeg. Ik probeerde het te compenseren door Kirstie meer aandacht te geven, maar dat werkte niet. Vaderliefde is niet altijd net zo belangrijk, of maakt niet net zo veel indruk. Je kunt gewoon niet tegen een moeder op, tenminste niet als de kinderen klein zijn.’

Het bleef stil. Angus kon de gezichtsuitdrukking van zijn vriend in het donker niet goed zien. Maar dat was prima. Het maakte zijn bekentenis anoniemer, net alsof hij in een biechtstoel zat.

‘Een paar dagen voor het ongeluk heeft Kirstie zelfs tegen me gezegd dat ze haar moeder erom haatte. Ik heb toen heel fel gereageerd, haar zelfs bijna geslagen. En ik heb mijn kinderen nog nooit geslagen. Nog nooit. Maar ik was dronken en ik verloor mijn geduld.’ Hij schudde zijn hoofd en vertelde verder. ‘En Kirstie was echt van streek. Wat ook logisch is. Eerst voelt ze dat haar moeder haar zusje liever vindt en dan gaat haar vader tegen haar tekeer.’

Josh zei nog steeds niets. De punt van zijn sigaret gloeide op in het donker.

‘En toen gebeurde het ongeluk. Op het balkon. En daarna is Sarah ingestort, zijn we allemaal ingestort, en ging het van kwaad tot erger. En toen, een halfjaar geleden…’ Hij zweeg, nam een slok whisky om zich moed in te drinken. ‘Een halfjaar geleden komt mijn dochter die nog leeft bij me en zegt: “Papa, ik heb het gedaan. Ik heb het gedaan. Ik heb mijn zusje vermoord. Ik heb haar geduwd. Omdat mama haar altijd liever vond, en nu is ze er niet meer.”’

‘Jezus christus,’ zei Josh heel zacht.

‘Ja.’

‘Godallemachtig…’ Josh drukte zijn sigaret uit onder zijn schoen. Het bleef pijnlijk stil. Na een tijdje vroeg hij: ‘Maar Gus, heeft ze… heeft ze dat wel écht gedaan? Geloofde je dat? Geloof je het nu?’

Angus zuchtte.

‘Ja. Misschien. Maar ze was nog maar zes toen het gebeurde, en zeven toen ze het vertelde. Ik weet niet of ze wel wist wat ze zei. Weten ze dat op zo’n leeftijd? De ellende is dat het wel een hoop verklaart. Ze had een motief, namelijk de absurde voorkeur van haar moeder voor Lydia. En het klopte met de feiten. Want waarom was Lydia zo ernstig gewond? Ook al was ze van zeven meter hoog gevallen? De meeste kinderen overleven zo’n val, zelfs van die hoogte. Dus waarom zij niet?’

‘Waarom dan niet?’

‘Omdat ze van de bovenste verdieping viel, niet de middelste. Kirstie heeft me dat zelf verteld; ze zei dat ze op de bovenste verdieping waren, dat ze het balkon op gegaan zijn en dat ze Lydia er daar van af heeft geduwd…’

‘Ik kan het bijna niet geloven.’

Angus zweeg, haalde diep adem. En ging verder.

‘Het is zo gegaan, ze heeft haar van het bovenste balkon geduwd, toen is ze denk ik naar de eerste verdieping gegaan om te kijken wat ze had gedaan, dat ligt voor de hand, en toen Sarah daar binnenkwam stond ze te gillen: Lydia is gevallen, Lydia is gevallen! Dus dat is de verklaring, waarschijnlijk is het zo gegaan. Kirstie heeft haar zus vermoord. En zoiets is wel vaker gebeurd, ik heb er wat over gelezen. Er is veel over geschreven. Intense rivaliteit tussen eeneiige tweelingen. Die zelfs tot moordneigingen kan leiden.’

‘Oké, maar…’ Josh schudde zijn hoofd. Angus kon dat in het licht dat uit de pub scheen nog net zien. ‘Wat heeft dat te maken met die identiteitsverwisseling?’

‘Toen Kirstie naar me toe kwam en me dit vertelde, raakte ik in paniek. Ik was compleet in de war. Kirstie wilde het tegen haar moeder en haar vriendinnen en de juf zeggen, tegen iedereen. En haar moeder was in die tijd zo verschrikkelijk labiel, ze zou dat er echt niet bij kunnen hebben. En Kirstie wilde het ook tegen de politie zeggen, ze voelde zich verschrikkelijk schuldig. Ze stortte helemaal in, de enige dochter die ik nog had. Ja, ik raakte totaal in paniek.’

‘Maar waarom dan?’

‘Waarom? Wat denk je dat er gebeurt als een kind van zes wordt beschuldigd van moord? Wat denk je dat de politie dan gaat doen? Alles onderzoeken! Alles! Dat zouden ze zeker doen. En er waren omstandigheden die haar verhaal zouden bevestigen. Dus ik moest zorgen dat ze haar mond hield, ik moest haar kalmeren, zorgen dat ze het zelf niet meer geloofde.’

‘En toen?’

‘Ik heb gedaan wat ik kon. Ik heb gezegd dat ze er niet meer over mocht praten. Dat ik het niet wilde weten. Dat niemand het hoefde te weten. En toen heb ik tegen haar gezegd dat Lydia niet echt dood was.’

‘Wát?’

‘Ik heb haar verteld dat mensen niet echt doodgaan, dat ze naar de hemel gaan, maar dat een deel van hen altijd hier bij ons blijft. Ik heb gezegd dat Lydia in het ziekenhuis wakker was geworden, dat ze weer terug zou komen. Ik heb haar Lydia’s lievelingsknuffel gegeven, gezegd dat ze er eigenlijk nog steeds is. Dat tweelingen heel speciaal zijn en nooit echt doodgaan, want eigenlijk zijn ze een en dezelfde persoon, dus als er een doodgaat, zijn ze er eigenlijk allebei nog. Ik heb haar gevoel voor identiteit overhoopgehaald, ik zei: Jij bent Kirstie, maar Lydia blijft altijd bij je, want jij bent haar tweelingzus, en nu kun jij voor jullie allebei leven. En ik heb tegen haar gezegd dat dat een heel groot geheim was tussen haar en mij en dat ze er nooit meer met iemand over mocht praten.’ Angus leunde naar achteren. ‘En dat heb ik gezegd omdat ik zo bang was dat Kirstie de waarheid zou vertellen en dat ons gezin dan helemaal uit elkaar zou vallen, omdat…’

Angus keek naar de donkere vlek van het gezicht van zijn vriend. ‘Stel je voor Josh, wat er zou zijn gebeurd als ze tegen haar moeder en haar opa en oma en haar juffen en haar vriendinnen zou hebben gezegd: Ik heb mijn eigen zus vermoord! Ik ben een moordenaar. Dat zou het einde zijn geweest, voor altijd. Daar waren we na dat ongeluk nooit meer overheen gekomen. Nooit meer.’

De deur van de pub zwaaide open en een van de gasten verdween in de nacht.

Josh bleef een tijdje stil. Toen zei hij: ‘Dus jij hebt die verwarring veroorzaakt, jij hebt tegen haar gezegd dat ze zowel Lydia als Kirstie was. En nu denkt ze dat ze Lydia is door wat jij zei.’

‘Ja. Eerst werd ze daar rustiger van, dat was ook wat ik wilde, het werkte, maar toen kwam de verwarring terug. Op een verschrikkelijke manier. Waardoor ze dacht dat zij Lydia was.’

‘Maar eigenlijk is ze Kirstie?’

‘Ja.’

‘En dat gegil dan?’

‘Dat was gewoon een gil. Bewijst niets.’

‘En de hond? Je vertelde toch ook over jullie hond?’

‘Huisdieren hechten zich na een overlijden anders aan het achterblijvende kind, ze proberen het te beschermen. En ik vraag me ook af of de hond misschien iets heeft gezien. Iets heeft gevoeld. Hij was bij ze toen het gebeurde. En hij is daarna nooit meer dezelfde geweest. Ik weet dat dit krankzinnig klinkt, maar álles is krankzinnig.’

‘Dus Lydia is toch Kirstie.’

‘Ja.’

‘En jij wist dat?’ Josh schudde opnieuw zijn hoofd. ‘Jij weet dus dat het een leugen is. Dat ze eigenlijk Kirstie is. En jij doet gewoon mee met dat spelletje, met die schijnvertoning? Je laat zelfs je vrouw een uitvaart voor Kirstie plannen?’ Zijn stem klonk scherp in de koude duisternis. ‘Meen je dat echt Gus? Jezus, dat is zo gestoord! Hoe kun je zoiets doen?’

‘Omdat ik geen keus had! Ik kan tegen niemand zeggen hoe het werkelijk zit, jij bent de enige die het weet! Als ik het tegen Sarah zou zeggen, zou ze waarschijnlijk totaal instorten en dan zijn we nog verder van huis. Dan zou ze haar enige overgebleven kind misschien wel gaan haten. Bovendien, waarom zou ik Lydia niet laten leven, als ik daarmee de rust kan bewaren? Dan heeft haar moeder haar favoriete dochter terug. Voorlopig.’ Angus zuchtte heftig en ging verder. ‘En trouwens… de laatste tijd zie ik soms echt Lydia in haar; dan vergeet ik het, denk ik dat ze het echt is. En ze gedraagt zich ook als Lydia, dat schijnt wel vaker te gebeuren met tweelingen van wie er een is overleden. Maar wat maakt het ook uit, zolang maar niet uitkomt wat er echt is gebeurd, namelijk dat een van mijn twee dochters waarschijnlijk de andere heeft gedood?’

‘Maar Kirstie ís er nog gewoon. Nog steeds. Ze zit in Lydia.’

‘Ja.’

‘Ze zit gevangen in Lydia. En ze vecht om te worden gehoord.’

‘Ja.’

‘Jezus,’ zei Josh. ‘Wat een afschuwelijke ellende.’

Angus knikte. Hij voelde zich uitgeput, maar ook enigszins opgelucht. Hij had het verteld en daardoor voelde hij zich inderdaad beter. Maar de andere problemen waren niet opgelost en de achterliggende waarheid bleef verborgen: zijn eigen schuld, Sarahs betrokkenheid, Sarahs verantwoordelijkheid. Dingen die hij aan niemand kon vertellen.

Aan de overkant van het water flitste het licht van de vuurtoren. Angus dacht aan zijn getroffen gezin, daar in het huis op Torran. Zijn verlangen naar wraak was niet verdwenen. Zijn kind was dood. Dat onrecht bleef branden.

16

als ik op vrijdag naar Kylerdale ga om Lydia op te halen hangt er sneeuw in de lucht. Ik wil mijn dochter zo verschrikkelijk graag helpen. Ze heeft vriendinnen nodig, anders is ze verloren. Ze heeft iets nodig om op te hopen, om weer toekomst te zien, ze moet met echte mensen praten in plaats van met geesten.

Ik kijk langs het vierkante gebouw naar het water rond Sleat: de grijze golven worden opgezweept door de wind, alles is hard, ruw en somber, waardoor de vrolijke kleuren van de schommels en de houten wipdieren op het schoolplein totaal misplaatst lijken, surrealistische indringers uit een stompzinnig vrolijke wereld.

Een jonge, bleke vrouw staat in haar eentje bij het hek en staart naar de glazen deur van de school en de vrolijke borden met shleite en sgoil. Ik herken haar, Lydia heeft me haar aangewezen als de moeder van Emily: Julia Durrant.

Emily Durrant is ook import, een Engels meisje op Kylerdale, en ze lijkt tot nu toe het enige kind met wie Lydia een beetje contact heeft. In elk geval het enige kind over wie Lydia het een paar keer heeft gehad als ik voorzichtig en tussen neus en lippen door aan haar vroeg: ‘En, hoe ging het vandaag op school?’

Ik weet niet of Emily mijn dochter wel aardig vindt, waarschijnlijk niet. Ik weet bijna zeker dat geen van de kinderen op Kylerdale Lydia aardig vindt of zelfs maar kent: ze vinden haar mysterieus en griezelig.

Maar ik heb geen keus, dus ik overwin mijn verlegenheid, stop die ergens heel diep weg en stap af op Julia Durrant, met haar mooie paarse jas en haar Uggs. Op haar tengere gezicht verschijnt, voordat ik iets heb gezegd, een frons.

‘Hallo, ik ben Sarah Moorcroft.’

‘Ja, hallo.’

‘De moeder van Lydia Moorcroft.’

‘O ja, natuurlijk. Sorry.’

‘Ik vroeg me af of je dochter het misschien leuk zou vinden om morgen te komen spelen? Wij wonen op Torran, het eiland met de vuurtoren. Misschien een paar uurtjes, vanaf een uur of elf? Ik kan haar wel komen ophalen?’

‘Nou…’

Ze kijkt geschrokken. En dat kan ik haar niet kwalijk nemen. Maar ik moet volhouden, ik móet iets doen om Lydia’s steeds grotere eenzaamheid te doorbreken. Ik moet wel zo onbeleefd en agressief zijn en me gedragen als een opdringerige moeder.

‘Eerlijk gezegd is Lydia nogal eenzaam, dus we zouden het echt ontzettend fijn vinden als Emily zou kunnen komen spelen. Is elf uur een goede tijd? Hebben jullie geen andere plannen gemaakt? Dan regelen wij verder alles wel.’

‘Nou… we hadden eigenlijk… ik bedoel…’

Het is duidelijk dat ze nee wil zeggen, maar ze aarzelt, dus ik geef haar geen ruimte. Die arme vrouw, ik heb wel met haar te doen. Om mij zo op haar dak te krijgen. Maar ik wil per se doorzetten. Dus ik ga hét gebruiken.

‘Lydia is natuurlijk nog steeds erg van slag door het ongeluk van haar zus. Je hebt waarschijnlijk wel gehoord wat er is gebeurd: haar zusje is overleden, haar tweelingzusje, dus ze vindt het moeilijk om weer op gang te komen. Daarom zou het extra fijn zijn als ze met Emily kon spelen.’

Wat kan Julia Durrant hier nog tegen inbrengen? O, kan me niks schelen dat je dochter haar zus kwijt is? Kan me niks schelen dat je rouwt om je dochter en dat je nu alleen een moeilijk en eenzaam kind over hebt?

Ik zie aan haar gezicht dat haar weerstand wegsmelt: ze voelt zich plaatsvervangend opgelaten, waarschijnlijk heeft ze medelijden met me. Maar wat dan nog? Zolang ze het maar goedvindt.

‘Oké,’ zegt ze met een onechte glimlach. ‘Weet je waar we wonen? Naast het postkantoor, op de heuvel.’

‘Ja. Heel fijn.’ Ik glimlach al net zo onecht terug. ‘Wat zal Lydia dat leuk vinden. Angus, dat is mijn man, komt haar om elf uur halen en dan brengen we haar om een uur of drie terug, vóór het donker. Geweldig, bedankt!’

En dan draaien we ons allebei om naar de deur van de school waar de kinderen nu door naar buiten stromen. Lydia is zoals altijd het laatste kind en komt pas schoorvoetend naar buiten als al haar gillende, lachende klasgenootjes allang zijn weggestoven.

Ik kijk onderzoekend naar haar als ze naar me toe komt. In elk geval zijn de littekens op haar handen niet zo erg meer.

Als het tot me doordringt wat ik denk verbijt ik me. Dat is tegenwoordig mijn manier van positief zijn, van dingen van de zonnige kant bekijken: de littekens zijn niet zo erg meer.

‘Ha, daar ben je.’

Ik sla mijn arm om haar heen en loop met haar naar de auto.

‘Hoe ging het vandaag?’

‘Niks.’

‘Wat zei je?’

‘Kunnen we nu naar huis, mama?’

‘Ja hoor, natuurlijk.’

Ik start de motor en we rijden weg.

‘Ik heb leuk nieuws voor je, Moemin.’

Ik kijk in de achteruitkijkspiegel. Lydia kijkt me aan. Hoopvol, maar sceptisch. Mijn medelijden wordt nog erger en ik aarzel even. Dan zeg ik: ‘Morgen komt Emily bij jou spelen.’

Lydia neemt dit nieuws zwijgend op. Ze staart naar me in de spiegel. Ze knippert een paar keer. En ik zie een sprankje hoop in haar verdrietige blauwe ogen verschijnen. Het blijft stil terwijl ze hierover nadenkt.

Ik weet dat de weekenden op Torran verschrikkelijk eenzaam voor Lydia moeten zijn, erger nog dan de eenzaamheid op school, want hoe geïsoleerd ze daar ook is, ze is toch steeds omringd door de andere kinderen en ze heeft er iets te doen. Ze krijgt in elk geval aandacht van de leerkrachten.

Op Torran heeft ze alleen mij. En Angus. En de lucht en de wolken, de huilende grijze zeehonden en de wilde zwanen die door de koude poollucht naar het zuiden worden gedreven. Ik hou nog steeds van Torran, of eigenlijk wil ik dat we van Torran houden, ondanks het harde, moeizame bestaan hier, en dus wil ik graag dat Lydia er ook van houdt. Het helpt als er iemand bij haar komt spelen. Op het eiland.

Ik hoop en vertrouw er dus op dat ze blij zal zijn met het nieuws: een speelafspraak in het weekend.

Eindelijk zegt ze: ‘Echt waar?’

‘Ja.’

‘Komt er écht iemand spelen? Met míj?’

‘Ja, echt. Met jou. De moeder van Emily vroeg net aan me of Emily bij jou mag komen spelen. Leuk hè?’

Mijn dochter staart me aan en dan verschijnt op haar gezicht een brede, vrolijke, hoopvolle lach. De beste lach die ik in vele weken heb gezien. Misschien wel in vele maanden. Dan probeert ze die lach te verbergen, want ze schaamt zich voor haar blijdschap. Wat vind ik het fijn om haar zo te zien. Fijn, maar ook beangstigend. Want stel dat er iets misgaat? Haar verwachtingen zijn nu wel erg hooggespannen. Maar ik kan niet anders.

Ik probeer haar enthousiasme een beetje te beteugelen, maar dat is niet gemakkelijk. Onder het eten vraagt ze steeds hoe laat Emily komt en of ze niet eerder kan komen. Angus ergert zich eraan. Maar Angus ergert zich de laatste tijd overal aan. Hij begint door zijn stemming wel wat te lijken op het uitzicht op Torran tijdens een flinke regenbui: ik kan hem nog wel zien, hij is er gewoon bij, maar de details zijn vervaagd.

Sinds het etentje zijn we nog verder uit elkaar gegroeid. Ik weet niet meer wat er nu werkelijk in hem omgaat. En het is wel duidelijk dat hij dat van mij ook niet meer weet. Als we aan het klussen zijn in huis communiceren we met gebaren en enkele woorden. Alsof we niet dezelfde taal spreken.

Misschien zijn we wel uit elkaar gegroeid doordat we te veel verdriet te verwerken hebben gekregen, maar dat ieder op een andere manier, voor onszelf, hebben gedaan. Misschien komt het doordat hij me nu soms bang maakt, met die boosheid van hem die hij nauwelijks de baas kan blijven; boosheid op de wereld, het huis, het leven, misschien ook op mij. Het vreemde is dat ik nog steeds naar hem verlang. Zelfs nu alles in onze relatie zo kapot en verwrongen is. Misschien is er dan toch nog hoop.

Maar ik heb de energie niet meer om aan onze relatie te werken. Ik kan alleen nog maar aan onze dochter denken.

Om negen uur breng ik Lydia naar bed, en ik ben zo uitgeput door haar vragen en haar geklets dat ik korte tijd later zelf ook ga slapen.

De volgende ochtend staat ze om halfacht in de koude slaapkamer in haar pyjamaatje naast mijn bed en schudt me opgewonden en enthousiast wakker.

‘Mama, mama, is Emily er al?’

Ik kreun in mijn slaap. Angus ligt buiten westen naast me.

‘Wat?’

‘Emily! Is ze er al? Mijn nieuwe vriendinnetje, je zei toch dat ze zou komen?’

Ik zwaai mijn benen over de rand van het bed en gaap tot mijn kaken ervan kraken.

‘Mama?’

‘Ze komt wel, heus. Maar nu nog niet.’

‘Wanneer komt ze dan mammie? Hoe laat?’

‘Dat duurt echt niet zo lang meer Lydie. Kom, dan gaan we ontbijten.’

Ik doe mijn ochtendjas aan en ga naar de keuken, maar als ik daar binnenkom zie ik een dode woelmuis in de kan met olie op het aanrecht. Ik moet er bijna van kotsen. Uit het kleine diertje lekt zwart bloed, dat door de groene olie kronkelt. Godallemachtig. Wat een eiland.

Waar komen al die walgelijke knaagdieren toch vandaan? De ratten, de woelmuizen, de spitsmuizen en de gewone muizen, ze zijn genadeloos en talloos. Ik ril van afschuw, doe de deur open en giet de olie met het zwarte muizenlijkje op het bevroren strand, waar het meegenomen zal worden door het getij. Dan ga ik weer naar binnen en denk na over de Grote Speelafspraak. En ik merk opeens dat ik bid, terwijl ik helemaal niet gelovig ben.

Alstublieft, God, maak dat dit lukt. Alstublieft, als dit goed gaat, dan geloof ik in U, God.

Om halftwaalf sta ik in de deuropening en zie ik Angus om Salmadair aan komen varen met rechts van hem een kleine gestalte: Emily Durrant. Zelfs al vanaf een afstand zie ik aan haar houding dat ze op haar hoede is. Lydia is niet meegegaan met de boot omdat ze Emily hier op het eiland, op haar eiland, wil verwelkomen.

We lopen samen naar het strand bij de vuurtoren. Mijn dochter springt van blijdschap met haar blauwe rubberlaarzen op en neer. Het is een klamme, mistige dag, maar gelukkig regent het niet, dus de meisjes kunnen spelen bij de getijdenpoeltjes tussen de rotsen, ze kunnen fossielen zoeken, strandjutten en allerlei schatten vinden: plastic waterflesjes, viskratten van Peterhead en Lossiemouth, geweien die na de bronst door herten zijn verloren en met het getij vanuit Jura zijn meegevoerd.

‘Hallo Emily!’ roep ik.

Het kleine, sproetige, roodharige meisje kijkt onzeker naar me terwijl Angus haar uit de boot helpt. Lydia staat haar aan te staren alsof Emily een of andere wereldster is. Ze is verbaasd, verwonderd, verbluft: een echte nieuwe vriendin! Die echt naar haar eiland is gekomen! Emily heeft een nieuwe zwarte jas aan en nieuwe zwarte rubberlaarzen.

‘Lydia, zeg eens hallo tegen Emily?’

‘Hallo Emily, bedankt dat je er bent, dankjewel!’ flapt mijn dochter eruit, en dan rent ze op haar af en omhelst haar, maar dat is allemaal wat te veel en te onbeholpen, want Emily duwt Lydia met een stuurse blik van zich af. Ik kom snel tussenbeide, pak de beide meisjes bij de hand en zeg vrolijk: ‘Kom, dan gaan we naar binnen; lusten jullie wel een lekker glas sinaasappelsap? En een paar koekjes? En Lydia, misschien kun jij Emily daarna je favoriete plekjes op het eiland laten zien!’

‘Ja, ja!’ zegt Lydia stuiterend van enthousiasme. ‘Emily, wil jij straks mee naar het strand, dan gaan we bij het water tussen de rotsen kijken!’

Emily haalt haar schouders op, zonder te glimlachen. ‘Oké,’ zegt ze.

Ik heb echt met die kleine Emily te doen: ze is geen wreed of kil meisje, maar ze kent mijn dochter gewoon niet en deze speelafspraak is haar opgedrongen. Maar dat kan me niet van mijn plan weerhouden. Ik hoop alleen dat Lydia’s vriendelijke karakter en haar bedeesde charme, de charme van mijn mooie, lieve dochter, die zo fijngevoelig en grappig is als je haar leert kennen, voor haar zal spreken en een band zal smeden.

Angus werpt me een veelbetekenende blik toe als hij binnenkomt, alsof hij wil zeggen dat het mijn schuld zal zijn als dit geen succes wordt. Ik negeer hem, geef de meisjes hun sap en koekjes en knoop daarna hun jas goed dicht, zodat ze kunnen gaan spelen op de rotsen en het strand. Ik probeer zo innemend en relaxed mogelijk te zijn, alsof alles de normaalste zaak van de wereld is.

‘Dankjewel, mammie, dankjewel!’

Lydia trilt van blijdschap terwijl ik haar jas dichtmaak, zó blij is ze dat ze een nieuw speelkameraadje heeft. Emily staat er juist heel stil en verwijtend bij, maar probeert zich zo beleefd mogelijk te gedragen als ze als zevenjarige maar kan: niet zo erg beleefd dus. Ze mompelt onverstaanbaar ‘Dankjewel voor de koekjes en het drinken’ en loopt achter mijn ongewoon luidruchtige dochter aan naar buiten.

‘Kom Emily, dan gaan we krabbetjes en mosselschelpen zoeken en kijken of we zeehonden zien, zal ik je die laten zien, Emily? Wil je dat?’

Het is pijnlijk om Lydia zo te horen smeken en te zien hoe graag ze dit wil. Ik doe de keukendeur dicht en probeer mijn hoop te beteugelen. Ik mag niet te veel verwachten.

Angus hangt in de keuken rond en geeft me een kus op mijn wang; zijn stoppels prikken en zijn niet erg opwindend. ‘Ik heb met Josh afgesproken om bij hun perceel in Tokavaig te gaan kijken en morgenochtend moeten we naar de gemeente. Misschien blijf ik daar wel slapen.’

‘Oké.’

Ik onderdruk mijn jaloezie. Hij kan tenminste dingen gaan doen. Ik moet voor Lydia zorgen.

‘Maar ik kom vanmiddag wel even terug om Emily op te halen.’

‘Oké.’

‘Om een uur of drie.’

Het valt me opnieuw op dat onze gesprekken zijn gereduceerd tot dit soort dingen: Waar ga je naartoe? Waarom ga je weg? Wie mag de boot? Wie doet vandaag de boodschappen? Misschien komt dat doordat we bang zijn om het over de grotere dingen te hebben, zoals wat er met Lydia aan de hand is. Misschien hopen we dat het probleem zal verdwijnen als we er maar niet over praten, dat het dan zal wegsmelten als de sneeuw op de lage hellingen van Ladhar Bheinn.

Hij doet de deur open, loopt de frisse lucht in en sjokt naar het strand bij de vuurtoren. Ik doe alsof ik niet naar Lydia en Emily kijk door de deuropening, maar dat doe ik wel. Ik wil graag een moeder zijn die haar blije dochter ongestoord met haar vriendinnetje laat spelen, veilig op haar eigen eiland, maar ik ben ook een bange moeder van een meisje zonder vriendinnen en ik word verscheurd door zorgen.

Ik hoor het wegstervende gepruttel van de buitenboordmotor als Angus om Salmadair uit het zicht verdwijnt. Ik blijf even voor het keukenraam staan kijken naar een wulp die vlak bij de waslijn op een steen zit. Hij pikt in een alikruik, gooit een stuk zeewier omhoog, hupt op één poot op een grote, glibberige kei, fladdert geïrriteerd wat druppels vocht weg en laat een eenzame kreet horen.

Lydia.

Daar is ze, op het strand, bij het verhoogde voetpad. Ze staart in een getijdenpoeltje met stilstaand water. Ze is alleen. Waar is Emily?

Ik moet iets doen.

Ik trek mijn windjack aan en slenter nonchalant over het graspad naar het strandje.

‘Lydia, waar is je nieuwe vriendinnetje?’

Mijn stem klinkt absurd kalm.

Lydia graaft met een stokje iets op uit het zand. Haar laarzen zijn besmeurd met grijze modder en groen zeewier, en haar blonde haar is verwaaid, waardoor ze er een beetje verwilderd uitziet. Ze heeft haar capuchon op. Een eilandkind.

‘Lydia?’

Ze kijkt op, met een uitdrukking die het midden houdt tussen schuldig en verdrietig.

‘Emily wilde niet hetzelfde spelen als ik, mama. Ze wilde bij de vuurtoren gaan kijken, maar dat is toch saai? Daarom ben ik hierheen gegaan.’

Ik voel de paniek in haar stem doorklinken. Lydia is zo lang geïsoleerd geweest dat ze is vergeten hoe ze met een vriendinnetje om moet gaan, iets samen moet doen, vriendinnen moet zijn.

‘Maar Lydia, je kunt niet altijd doen wat je zelf wilt. Soms moet je doen wat iemand anders graag wil. Waar is ze nu?’

Geen antwoord.

‘Waar is ze?’

Ik krijg een gespannen gevoel in mijn keel.

‘Lieverd, waar is Emily?’

‘Zei ik toch! Bij de vuurtoren!’ Ze stampvoet. Zogenaamd boos. Maar in haar ogen zie ik verdriet.

‘Kom, dan gaan we haar zoeken. We kunnen vast wel iets bedenken wat jullie allebei leuk vinden.’

Ik neem mijn ontmoedigde dochter bij de hand en trek haar mee het pad op. Samen marcheren we met gelijke pas naar de vuurtoren. Daar is Emily. Ze staat uiterst verveeld en koud met haar handen in haar jaszakken bij het hek van de vuurtoren.

‘Mag ik nu naar huis, mevrouw Moorcroft?’ vraagt ze opeens. ‘Ik wil vanmiddag graag met mijn vriendinnen in het dorp spelen.’

Ik kijk snel naar mijn dochter.

Lydia kijkt nu openlijk verdrietig en gekwetst door deze onbedoeld wrede opmerking. De tranen wellen op in haar blauwe ogen.

Maar Emily is gewoon eerlijk: Lydia is geen vriendin van haar en zal dat waarschijnlijk ook nooit worden.

Op de een of andere manier weet ik mijn moederinstinct en mijn woede te onderdrukken. De neiging Lydia in bescherming te nemen. En ik ben vastbesloten om het te blijven proberen. ‘Hé meisjes, zullen we eerst gaan steentje keilen?’

Emily pruilt. ‘Maar ik wil naar huis!’

‘Nu nog niet Emily, straks. Laten we eerst nog iets leuks gaan doen, met steentjes keilen op het water achter de vuurtoren!’

Dit is een van Lydia’s favoriete spelletjes; ze doet het vaak met haar vader op het strandje om de hoek, achter de imposante vuurtoren van Stevenson, waar de golven worden tegengehouden door de basaltblokken.

Emily zucht diep. Lydia vraagt: ‘Toe Emily, ga je mee? Dat is een heel leuk spelletje, ik zal je laten zien hoe het moet. Alsjeblieft?’

‘Oké dan.’

Samen klauteren we over de basaltblokken naar het strandje. We moeten over grote kluwens aangekoekt rottend zeewier stappen. Emily trekt haar neusje op.

Als we op het strandje zijn, pakt Lydia een rond steentje en vertelt Emily wat de bedoeling is.

‘Je zoekt een rond keitje en dan gooi je het zo van opzij weg, kijk maar.’

Emily knikt ongeïnteresseerd. Lydia doet haar arm naar achteren en keilt het steentje weg. Het ketst drie keer vrolijk op het water af. ‘Nu ben jij! Jij bent, Emily!’

Maar Emily maakt geen aanstalten. Lydia probeert het nog eens. ‘Zal ik een steen voor je zoeken Emily? Een die je goed kunt gooien, vind je dat goed?’

Ik kijk hulpeloos toe. Lydia zoekt ijverig tussen de steentjes op het strand tot ze een mooie platte heeft gevonden en geeft dat aan Emily, die het aanpakt en ernaar kijkt. Dan kijkt ze naar mij en naar de zee, en gooit ze het halfslachtig naar het water, waar het met een plons meteen in verdwijnt. Dan stopt ze haar handen in haar jaszakken.

Lydia kijkt Emily teleurgesteld aan. Ik weet niet of ik iets moet doen, of juist niet. Na een tijdje zegt mijn dochter: ‘Stel je voor dat iedereen op de hele wereld in de rij zou staan om een rups te zien.’

Emily zegt niets. Mijn dochter gaat verder. ‘Stel je voor dat ze dat deden, dan zou je een heel groot restaurant nodig hebben, maar niemand kon dan eten, want ze stonden allemaal in de rij!’

Dat is een van Lydia’s fantasieverhalen, de onzinideeën van haar en Kirstie, waar ze dan vreselijk om moesten lachen en giechelend steeds absurdere dingen bij verzonnen.

Emily schudt haar hoofd en haalt haar schouders op. Dan kijkt ze naar mij en vraagt: ‘Mag ik nu eindelijk naar huis?’

Emily Durrant kan hier natuurlijk niks aan doen, maar toch heb ik de neiging haar een klap te geven.

Ik wil het bijna opgeven en Angus bellen om te vragen haar op te komen halen. Of misschien kan ik over een uur bij laagwater met haar over de dam en de slikvelden naar de wal lopen. Maar dan vraagt Lydia: ‘Emily, heb je zin om Angry Granny te spelen op de grote telefoon?’

En dat verandert de zaak. Emily Durrant kijkt warempel geïnteresseerd. De ‘grote telefoon’ is de iPad. Die we hebben gekocht toen we nog geld hadden.

‘Dat is een iPad,’ zeg ik tegen Emily. ‘Daar staan heel veel spelletjes op!’

Emily fronst haar wenkbrauwen. Maar het is een andere frons, een goede, een van nieuwsgierigheid.

‘Wij mogen van m’n vader geen computerspelletjes en zo doen,’ zegt ze. ‘Hij zegt dat dit slecht voor ons is. Maar mag ik dat hier wel?’

‘Ja! Natúúrlijk mag je dat wel, lieverd!’ Het interesseert me geen fluit dat haar ouders daar waarschijnlijk niet erg blij mee zullen zijn: het enige wat ik wil is dat deze dag een succes wordt. ‘Kom op, meiden, dan gaan we naar binnen, dan mogen jullie op de iPad en maak ik iets lekkers te eten. Wat dachten jullie daarvan?’

Het werkt. Emily Durrant kijkt enthousiast, gretig zelfs. We klauteren terug over de rotsen en huppelen naar binnen. Ik zet ze samen in de woonkamer bij het knappende haardvuur en de oplichtende iPad. Emily lacht zelfs als Lydia haar laat zien hoe ze het eerste level van haar lievelingsgame moet spelen, Angry Granny, en moet voorkomen dat het figuurtje overal tegenaan botst.

De meisjes kijken elkaar aan, ze lachen en giechelen samen, als vriendinnen, als zusjes, net zoals Lydia en Kirstie vroeger deden. Ik doe een dankgebedje en ga aarzelend maar hoopvol naar de keuken. Ik ga pasta bolognese maken. Dat vinden alle kinderen lekker.

Intussen hoor ik ze lachen en kwebbelen in de woonkamer. Ik ben intens opgelucht. Het is niet wat ik had bedoeld, het is niet mijn ideaalbeeld van twee meisjes die over ons prachtige eiland hollen op zoek naar schelpen en porseleinslakken, of naar zeehonden wijzen die vanuit Kinloch stroomopwaarts zwemmen. In plaats daarvan zitten ze binnen over een iPad gebogen. Het zou in Londen kunnen zijn. Het zou overal kunnen zijn. Maar het kan er zeker mee door. Want het is misschien het begin van iets beters.

De minuten tikken voorbij. Ik doe mijn best op de saus, giet de penne af en staar door het keukenraam dromerig naar de kleine baai van Ornsay en de heuvels achter Camuscross. De schoonheid van Torran en Ornsay komt vandaag niet heel goed tot haar recht, maar is nog steeds indrukwekkend. Zoals altijd. De vage grijze tinten van de lucht en het water. Het diepe roodbruin van de dode varens. Het getrompetter van de wilde zwanen.

Het gegil van een meisje.

Wat?

Dat is Emily. Ze gilt keihard.

Radeloos.

Ik sta als aan de grond genageld, verstijfd van angst. Verlamd van het verlangen om niet te hoeven weten wat er gebeurt. Niet weer. Niet hier. Alsjeblieft niet.

Dan nemen de reflexen het over en ren ik naar de woonkamer, maar daar is niemand. Opnieuw gegil, nu uit onze slaapkamer, de slaapkamer van Angus en mij, met het Admiraalsbed. Als ik binnenkom, staat Emily snikkend en helemaal over haar toeren in de hoek. Ze wijst naar Lydia.

‘Zij! Zij! Zij!’

Lydia zit op het bed en huilt ook, maar anders. Hulpeloos. Zonder geluid. Met die stille tranen waar ik zo bang van word.

‘Wat is er aan de hand? Wat is er gebeurd?’

Emily jankt als een dier en rent de kamer uit, langs me heen. Ik probeer haar vast te grijpen, maar ze is te snel. Wat moet ik doen? Ik kan haar niet zomaar laten gaan, naar het strand, over de rotsen, niet als ze zo hysterisch is. Ze zou kunnen vallen, er zou van alles kunnen gebeuren. Ik ren Emily achterna en ga voor haar staan. Ze staat te snikken in een hoekje naast de koelkast, ze rilt en bibbert en snikt en begint dan weer te schreeuwen.

‘Zij! Zij deed het weer! Ze praatte tegen de spiegel! Tegen de spiegel!’

‘Emily, toe, doe rustig, alsjeblieft, dat komt gewoon…’ Ik weet niet wat ik moet zeggen.

‘Ik wil naar huis!’ roept ze. ‘Ik wil naar mama! Breng me naar huis!’

‘Mammie…’

Ik draai me om.

Lydia staat in de keukendeur, met een van verdriet vertrokken gezicht. Daar staat ze, met haar roze sokjes en haar spijkerbroekje.

‘Het spijt me mama,’ zegt ze. ‘Ik wou gewoon… Ik zei alleen maar dat Kirstie ook mee wilde spelen. Meer niet.’

Nu begint Emily nog harder te gillen en kijkt doodsbang naar mijn dochter. Ze duikt ineen, drukt zich tegen de muur.

‘Ik wil naar huis! Alsjeblieft, haal het weg, haal het weg! Haal ze bij me weg!’

17

angus is er heel snel. Een halfuur nadat ik hem heb gebeld, in Ord, waar hij een redelijk goed bereik heeft, komt hij al aanvaren, om de rotspunt van Salmadair heen.

Intussen heb ik Emily weten te kalmeren. Ze zit nog steeds te bibberen, maar ze huilt niet meer. Ik heb haar warme chocolademelk en een paar koekjes gegeven en haar bij Lydia uit de buurt gehouden.

Zover is het al gekomen, dat ik andere kinderen weg moet houden van mijn dochter.

Lydia zit weggekropen op de bank in de woonkamer en doet alsof ze een boek leest; ze ziet er verschrikkelijk eenzaam uit, en ook schuldig, alsof ze in iets heel belangrijks heeft gefaald.

En het ergste is dat dit nog waar is ook.

Ik zie niet in hoe ze nu ooit nog vriendschap kan sluiten met een van de kinderen op Kylerdale. Ik weet niet exact waar ze Emily zo mee aan het schrikken heeft gemaakt. Met haar tweelingtaaltje? Met doen alsof ze met Kirstie praat? Haar over een spookzusje vertellen? Maar wat het ook is geweest, Emily gaat het ongetwijfeld aan iedereen op school vertellen en alle kinderen zullen naar haar luisteren. Dan wordt Lydia nog veel meer dat rare kind van Torran. Dat griezelige, eenzame meisje. Met stemmen in haar hoofd.

En wat zullen de Durrants de pest aan mij krijgen: niet alleen omdat ik hun dochter computerspelletjes heb laten doen, maar vooral omdat ze zo angstig en van streek thuiskomt.

We zijn verloren. Misschien was het een tragische vergissing om hier te gaan wonen.

‘Waar is ze?’ vraagt Angus als hij binnenkomt. Hij kijkt naar Emily, die in de verste hoek van de keuken staat. ‘Waar is Lydia?’

‘In de woonkamer,’ fluister ik. ‘Het gaat wel weer een beetje.’

Hij kijkt me woedend aan. De speelafspraak is mislukt, is uitgelopen op een ramp, en dat is mijn schuld. Ik heb het georganiseerd en het is afschuwelijk afgelopen.

‘Alsjeblieft Angus, breng Emily maar gauw naar huis.’

‘Zal ik doen.’

Hij loopt naar Emily toe, pakt haar plompverloren bij de hand en neemt haar mee naar buiten, het wegstervende daglicht in. Ik reik hem nog vlug Emily’s tas met haar speelgoed aan. Dan lopen ze naar beneden, naar de boot, en Angus start de motor. Ik draai me vertwijfeld om en ga weer naar binnen.

Nu zijn we nog maar met zijn tweeën. Alleen. Hier.

Ik kijk om de hoek van de deur de woonkamer in. Ze zit nog steeds op de bank te lezen, of doet alsof.

‘Lieverd.’

Ze kijkt niet eens op. Haar witte gezichtje is betraand. Wat is het stil in huis. Ik hoor alleen het gefluit van de wind en het geknetter van het hongerige houtvuur. Hadden we hier maar een televisie. Hadden we er maar honderd. Ik wou dat we weer in Londen waren. Ik kan bijna niet geloven dat ik dat denk, maar toch is het zo.

Alleen kunnen we niet terug. We zitten hier vast. Op een eiland.

We hebben heel weinig geld. Ík heb geen geld. We hebben alles op Torran gezet, we hebben net genoeg voor een basale renovatie, maar als we het nu verkopen, nu het nog niet voor de helft af is, dan verdienen we er niets op. Misschien dat we zelfs verlies lijden, failliet gaan.

De avond verloopt in angstige stilte. De zondag is lusteloos en stil; onze dochter hangt wat rond op haar kamer. Ik voel dat als ik haar zou proberen te troosten, ik het alleen maar erger zou maken. Maar wat moet ik anders? Aan Angus heb ik niets: op maandagochtend zegt hij nauwelijks iets tegen me, maar ik zie aan zijn bewegingen dat hij razend is, dat kan hij niet voor me verbergen. Hij zit met gebalde vuisten aan de ontbijttafel. Het lijkt wel alsof hij me bijna gaat slaan.

Ik begin bang te worden voor die woede, voor de onderdrukte agressie die eruit spreekt. Angus heeft tenslotte zijn baas al een keer geslagen. En zijn vader heeft in een dronken bui zijn moeder halfdood geslagen. Is Angus echt zó anders? Hij drinkt ook en hij is de hele tijd boos. Ik geloof niet dat hij Lydia iets zou aandoen, maar ik voel me niet meer helemaal veilig bij hem als hij zo dicht bij me is.

Hij staat op, zonder iets te zeggen, en brengt zijn bord naar de keuken. Ik vraag of hij Lydia naar school wil brengen. Want ik kan de vaders en moeders bij het schoolhek nu even niet zien, vooral niet de moeder van Emily Durrant. Lydia zegt ook bijna niets. We zijn er allemaal stil van.

Als ik weer alleen ben leg ik de hoorn naast de haak. Ik wil niet gestoord worden, ik wil tijd hebben om na te denken.

Ik ga naar de slaapkamer en lig vijf of zes sombere uren lang naar de vochtplekken op het plafond te staren. Ik denk aan wat mijn moeder heeft gezegd. Over Kirsties vreemde gedrag vlak voor het ongeluk. En dat Angus die avond zo lang bij Imogen bleef.

Er is een bepaald patroon, maar wat is het? Ik voel me alsof ik naar zo’n 3d-puzzel kijk, alsof ik de realiteit pas kan zien als ik me kan ontspannen.

Ik ga zitten, trek mijn knieën op en steun met mijn hoofd op mijn handen. Na een tijdje realiseer ik me dat ik naar de ladekast van Angus zit te staren. Een van de meubels die hij per se uit Londen mee wilde nemen.

Hij had die kast al voordat we getrouwd waren. Het is een antieke, victoriaanse, Schotse kast, een cadeau van zijn grootmoeder. Je kunt de laden op slot doen. En dat zijn ze altijd.

Maar ik weet waar Angus de sleutel bewaart. Ik heb hem die sleutel in de tien jaar dat we getrouwd zijn een keer of vijf achteloos zien pakken. In tien jaar zie je veel van elkaar. Hij weet waarschijnlijk niet dat ik het weet, maar toch is dat zo.

Ik loop naar de kast en voel aan de achterkant. Daar zit hij, in een gleuf in de achterwand.

Ik denk even na. Waar ben ik nou mee bezig?

De sleutel past in het eerste slot en ik kan hem met een ouderwets, geolied gemak omdraaien. Ik pak de koperen handgrepen vast en trek de bovenste la open. Het is heel koud in huis. Ik hoor het irritante gekrijs van de meeuwen die zich op de wind over Torran laten meevoeren, een hulpeloos maar scherp geluid.

De la zit vol papieren. Spullen van zijn werk. Architectuurtijdschriften, sommige met werk van beroemde architecten. Richard Rogers, Renzo Piano, andere mensen, die ik niet ken. Dan een map met cv’s. Foto’s van gebouwen. Plannen en projecten.

De volgende la gaat net zo gemakkelijk van het slot. De inhoud ziet er veelbelovender uit, al weet ik niet precies waarnaar ik op zoek ben. Er zitten brieven en boeken in. Ik pak een van de brieven en lees hem in het wegstervende namiddaglicht.

Het is een brief van zijn grootmoeder.

Lieve Angus, ik schrijf je van Torran om je te vertellen dat we een nestje jonge otters hebben! Je moet ze echt komen bekijken, ze spelen de hele dag bij de vuurtoren, dat is zo’n enig…

Terwijl ik dit zit te lezen heb ik het gevoel dat ik iets verkeerds doe. Ik ben mijn eigen man aan het bespioneren. Maar ik vertrouw hem niet, omdat hij te veel leugens heeft verteld: over het speelgoed, over de identiteitsverandering. En ik word steeds banger voor hem. Daarom doe ik het. Ik heb het gevoel dat ik iets mis, een bepaald patroon. Ik leg de brief terug en pak een andere.

Dan hoor ik een geluid. Daarna een geladen stilte. Dat was beslist een krakende vloerplank. Zou Angus al terug zijn? Zo vroeg? Het is bijna drie uur en laagwater. Hij zou de slikvelden te voet kunnen zijn overgestoken. Maar waarom?

Weer dat gekraak. De angst is als een koude injectie die in mijn spieren wordt gezet.

Waarom was Kirstie bang voor Angus op de dag dat ze stierf? Was hij agressief geweest? Had hij haar geslagen?

Het gekraak stopt. Het zal de achterdeur van de keuken zijn geweest die klapperde in de wind. Hij sloot niet goed.

De opluchting stroomt door mijn lichaam en ik kijk weer in de la. Ik pak de ene na de andere brief, bekijk ze en leg ze op de grond. Nog een van zijn oma, een van zijn moeder, een derde van zijn broer, in een slecht schooljongenshandschrift. Ik vind ook twee getypte brieven over zijn vader, plus zijn overlijdensakte. En dan, terwijl mijn vingers onverklaarbaar tintelen van spanning, zie ik iets vreemds.

Een boek. Anna Karenina.

Anna Karenina?

Angus leest nooit boeken. Hij verslindt kranten en architectuurtijdschriften, en kan helemaal opgaan in boeken over militaire geschiedenis, zoals de meeste mannen.

Maar een roman? Nooit.

Waarom heeft hij dan dit boek? En waarom heeft hij het hier verborgen?

Ik pak het en sla het open. Als ik op de derde bladzijde ben, krijg ik het ijskoud.

Onder de titel is iets geschreven.

Voor ons… in liefde, Immy, xxx

Ik ken dat handschrift van kerstkaarten, verjaardagskaarten en grappige ansichtkaartjes die we ’s zomers uit Umbrië of de Loire krijgen. Ik ken dit handschrift al mijn hele leven.

Het is van Imogen Evertsen.

Mijn beste vriendin, Immy.

En ze heeft haar naam in dit boek geschreven, in liefde, met drie kusjes. In een beroemd boek over overspel.

Imogen Evertsen?

Mijn adem is vaag zichtbaar in de ijskoude slaapkamer. Ik wil het liefst de rest van de la doorzoeken, maar dat kan niet. Ik schrik van alweer een geluid. En deze keer weet ik zeker wat ik hoor.

Er is iemand in huis. Een deur slaat dicht. En ik hoor voetstappen.

18

is dat angus? Wat moet ik doen? Wat als hij ziet dat ik zijn spullen doorzoek? Ik voel me opeens echt bedreigd door zijn agressie.

Ik graai alle brieven bij elkaar en stop ze zo snel ik kan maar ook zo geluidloos mogelijk terug in de la. Ik prop de laatste brief erbij en draai me om.

Ik tel mijn hartslag.

De voetstappen zijn gestopt en nu hoor ik iets rammelen. Er is echt iemand in de keuken, iemand die door de achterdeur gekomen is en wist dat die niet op slot zat.

Wie anders kan dat zijn dan Angus?

Ik moet snel de twee laden dichtdoen, maar heel voorzichtig. De eerste la piept. Veel te hard. Ik wacht even, tot het uiterste gespannen.

Opnieuw voetstappen. En hoor ik nu een stem? Een zachte, hoge meisjesstem. Heeft Angus Lydia uit school gehaald? Maar waarom zou hij dat zo vroeg hebben gedaan? En als het Lydia niet is, wie is het dan wel?

Nu is het weer stil. Als mijn oren me niet hebben bedrogen en het echt stemmen waren, dan zijn ze nu stil. Maar terwijl ik de tweede la voorzichtig dichtschuif hoor ik opnieuw voetstappen. Langzame, voorzichtige voetstappen. Ik krijg het angstaanjagende gevoel dat iemand zo zacht mogelijk door het huis loopt en mij zo geluidloos mogelijk probeert te besluipen. Waarom?

Nu hoor ik een deur piepen, bijna onhoorbaar, maar ik herken het geluid: dat is de deur van de eetkamer. Wie het ook is, een indringer, of toch Angus, komt dus langzaam op deze slaapkamer af. Ik moet opschieten: ik duw de middelste la dicht en probeer de bovenste la op slot te draaien, maar de sleutel valt uit mijn zweterige handen op de grond. Ik voel ernaar, maar het is nu bijna donker in de kamer en ik kan hem niet vinden. Ik zit hier als een inbreker op de grond geknield; het is belachelijk en helemaal fout wat ik doe. Maar ik móet die sleutel hebben.

Hier! Ik verbijt mijn paniek, doe de bovenste la op slot en leg de sleutel terug op zijn schuilplaats. Dan sta ik op, ik draai me om en klop mijn blouse af. Ik probeer er zo normaal mogelijk uit te zien en luister naar de voetstappen, die nu vlak bij de deur zijn. Dan zwaait de deur langzaam open.

Niets.

Ik staar door de deuropening de gang in. Een slechte schildering van een Schotse danser staart terug. In de doodse stilte.

‘Hallo?’

Stilte.

‘Hallo?’

Stilte die klinkt als gebrul, als gegil. Mijn hart is het enige in huis wat lawaai maakt. Bonkt. Wie is hier in huis en wat is dit voor spelletje? Waarom willen ze me bang maken? Ik heb echt voetstappen gehoord, dat heb ik me niet verbeeld. Er is hier iemand.

‘Hallo? Wie is daar? Hallo?’

Niets.

‘Hou op! Angus? Lydia? Hou op!’

Het wordt snel donkerder, het daglicht neemt op zulke bewolkte winterse namiddagen heel snel af. Waarom heb ik het licht niet eerder aangeknipt? Het huis is in duisternis gehuld. De zee ademt in en uit, een vermoeid geluid. Heel langzaam loop ik naar de deur en kijk de gang in. Er is niemand. Ik zie de vormen van de meubels in de woonkamer. Het is onheilspellend donker. En ongelofelijk koud. Het is altijd kil in Torran Cottage, maar dit is uitzonderlijk. Ik merk dat ik sta te bibberen.

Ik strek mijn hand uit en knip het licht in de slaapkamer aan, maar dat is zwak, hooguit veertig watt. Niet veel beter dan een gele maan.

‘Roodborstje tikt tegen het raam, tik tik tik…’

Een meisjesstem. In Lydia’s slaapkamer.

‘Laat mij erin, laat mij erin…’

Maar dat is Kirsties stem. Want ik ken dat liedje, het is het lievelingsliedje van Kirstie. De stem klinkt gedempt en van ver, maar toch melodieus en vrolijk.

‘’t Is hier zo koud en zo guur naar mijn zin, laat mij erin, mij erin…’

Ik verman mezelf. Het kan Kirstie natuurlijk niet zijn. Kirstie is dood.

Dan moet het Lydia zijn die op haar kamer doet alsof ze Kirstie is. Maar hoe is ze daar gekomen? En waarom? Heeft Angus haar eerder uit school gehaald en naar huis gebracht? Waarom zingt ze net als Kirstie?

‘Lydia? Lydia!’ Ik loop snel naar haar kamer. De deur is dicht, maar vlak voordat ik naar binnen wil gaan, word ik opeens overspoeld door de weerzinwekkende angst dat ik daar Kirstie zal aantreffen. Met haar blauwe pomponmuts. Energiek, vol grapjes, druk. Levend. Of misschien ligt ze gebroken op haar bed, bloedend en stervend zoals in Devon, na de val. Een bloedend, zingend lichaam.

Mijn dagdromen zijn veranderd in nachtmerries.

Ik verman me, doe de deur open en kijk snel de kamer door. Lydia zit in haar schooluniform met daarover nog haar dikke, roze jas treurig uit het raam te staren naar de zee, naar de kust in de richting van Ardvasar, dat in het donker onder de sterrenloze hemel ligt. Het is vreemd koud in haar kamer.

‘Lydia, lieverd, wat is er?’

Ze draait zich om en lacht triest naar me. Haar schooluniform is nog steeds te groot en ze ziet er eenzamer uit dan ooit. Mijn hart stroomt over van medelijden.

‘Was je aan het zingen?’

‘Dat was Kirstie,’ zegt ze alleen maar. ‘Net als vroeger. Ik luisterde en ik was aan het spelen. Nu is ze weg.’

Ik probeer niet te letten op wat ze zegt, want ik kan de gevolgtrekking niet aan. Mijn dochter is echt gek aan het worden. In plaats daarvan vraag ik: ‘Wat doe je hier Lydia?’ Ik kijk op mijn horloge: het is nog maar drie uur, dus de school komt net uit. ‘Lydia? Lydie-lo? Wat is er gebeurd? Hoe ben je… Ik snap niet… Waarom?’

‘Het komt door mij. Ik heb haar meegenomen.’

De zware stem van Angus verbreekt de gespannen sfeer. Hij staat groot en dreigend in de deuropening.

‘Ik ben gebeld door de school.’ Hij kijkt me veelbetekenend aan. Zijn bruine v-halstrui is stoffig. ‘Over Lydia. Of ik haar kon komen halen.’ Hij kijkt Lydia’s spartaans ingerichte kamer in, kijkt naar de knuffelgiraffe op het bed en het boek van Charlie en Lola op de vloer.

‘Jezus,’ zegt hij, ‘waarom is het hier zo koud? We moeten echt iets aan de verwarming doen.’

Dan kijkt hij weer naar mij, fronsend en veelbetekenend. Ik knuffel Lydia even, maar ze glimlacht alleen weer zo wezenloos naar me. Dan gaan wij, de zorgzame ouders, de kamer uit. Angus doet de deur dicht en we staan naast elkaar in de gang. Ik voel dat ik een stap opzij wil doen, bij hem vandaan; hij is me te dichtbij, te groot, te mannelijk.

‘Ik ben gebeld door de secretaresse van school,’ vertelt Angus. ‘Ze zei dat ze jou niet kon bereiken en dat Lydia erg verdrietig was. En helemaal in de war. Emily Durrant wilde niet meer bij haar in de klas zitten en een hoop andere kinderen wilden dat ook niet. Of ik haar wat eerder kon komen halen.’

‘Maar waarom…’

‘Ze willen dat we haar een week thuishouden.’ Hij zucht diep en wrijft over zijn stoppelige kin. Hij ziet er ouder uit. Moe. Zijn bruine ogen zoeken de mijne. ‘Ik heb geprobeerd om haar erover te laten vertellen. Maar je weet hoe ze is, Lydia, ze kan zo verdomd zwijgzaam zijn.’

Terwijl hij dit vertelt, moet ik steeds aan dat boek denken dat Imogen hem heeft gegeven en ik moet me inhouden om hem geen klap te geven. Maar mijn zorgen om Lydia zijn groter dan mijn woede.

‘Hoezo een week? En daarna dan?’

Hij haalt zijn schouders op. ‘Dat weet ik niet. Ze zei alleen dat ze graag rust willen op school. Maar ik heb haar dus opgehaald en naar huis gebracht.’

‘Waarom sloop je het huis in? Ik ben me rot geschrokken.’

‘Ik wist niet eens dat je er was, er brandde nergens licht.’

Hij liegt. Alweer. Ik weet het zeker. Hij liegt. Hij kijkt me strak aan. Misschien wist hij wel dat ik in die kast keek. En dat ik het boek heb gevonden. Misschien kan hem dat niet eens iets schelen. Maar ik moet aan Lydia denken. Hoe moet zij zich nu voelen?

‘Ik ga met haar praten.’

‘Nee, ik weet niet of ze…’

Ik duw zijn grote, bazige hand opzij en doe de deur van Lydia’s kamer open. Ze zit op haar bed en kijkt met een starre blik in het boek van Charlie en Lola. Zoals ze jaren geleden ook al deed. Het moet een soort troost voor haar zijn. Ze wil iets wat haar geruststelt. Was er maar meer licht in de kamer en was het maar wat warmer. Die kou is onverdraaglijk.

‘Lydia, wat is er op school gebeurd?’

Ze geeft geen antwoord en blijft in haar boek kijken.

‘Lieverd, als iemand iets naars met je heeft gedaan moet je het zeggen.’

Het enige wat ik hoor is het gefluister van de zee op het zand en de rotsen.

‘Lydia…’ Ik ga op de rand van het bed zitten en streel haar arm. ‘Zeg alsjeblieft iets tegen me, Lydia. Wat is er nou?’

‘Niks.’

Daar heb je het weer. Het lijkt wel alsof ze haar moeder hoort praten.

‘Lydie-lo, toe nou…’

‘Er is niks.’ Ze kijkt op, met een felle blik. ‘Niks! Er is niks gebeurd!’

Ik streel haar arm weer, maar daar reageert ze nog feller op.

‘Ga weg!’ schreeuwt ze tegen me. Haar bleke, mooie gezichtje loopt rood aan van woede en is verwrongen van afkeer. ‘Ga weg, ik haat je, ik haat je!’

‘Lyd…’

Ik steek mijn andere hand uit, maar Lydia slaat hem weg, veel harder dan ik dacht dat ze zou kunnen. Het doet behoorlijk veel pijn.

‘Ga weg!’

‘Oké.’ Ik ga staan.

‘Ga wég!’

‘Oké, ik ga al.’

En dat doe ik, ik loop naar de deur. Triest en verslagen, de slechtste moeder ter wereld. Ik open de deur, doe hem achter me dicht en laat mijn dochter alleen in haar kamer. Ik hoor haar snikken, klagerig als de zee en als de meeuwen op Camuscross. Maar ik kan niks doen.

Ik kijk naar de deur, waar in gouden glitterletters lydia woont hier op staat, en verboden toegang. Ik vecht tegen mijn tranen. Wat helpt het als ik huil? Wat heb ik aan mijn emoties? Ik schrik op van een lage, rustige stem.

‘Ik heb het gehoord.’

Angus staat drie meter verderop in de gang, in de deuropening van de woonkamer. Ik hoor het haardvuur knetteren en ik zie het warme licht.

‘Hé.’

Hij steekt zijn armen uit. Hij wil me omhelzen. Ik wil hem slaan. Heel hard. Maar tegelijkertijd wil ik ook dat hij me vasthoudt.

Want ik wil nog steeds seks.

Ik wil het zelfs nog meer. Waarschijnlijk uit jaloezie. Het komt door dat boek van Imogen. Ik ben jaloers, maar het heeft mijn verlangen ook aangewakkerd. Ik wil hem hebben, hem brandmerken, bewijzen dat hij nog steeds van mij is. Zoals hij mij ooit heeft teruggenomen.

Maar ik wil ook gewoon seks. We doen het nooit vaak genoeg.

Hij komt dichterbij.

‘We kunnen er niks aan doen, je hebt je best gedaan.’ Hij komt nog dichterbij. ‘Ze is in de war, dat is logisch. Maar ze wordt wel beter. Heus. Misschien heeft ze hulp nodig. Misschien hebben we allemaal hulp nodig. Misschien moet je nog eens met die man in Glasgow gaan praten. Hoe heette die ook alweer, Kellaway?’

Hij steekt zijn hand uit naar de mijne, ik merk aan hem dat hij het ook wil.

Mijn blik verzacht, ik open mijn mond en hef mijn gezicht naar hem op; hij drukt zijn mond op de mijne en we kussen zoals we in een maand niet meer hebben gekust. Of in drie maanden.

We trekken onze kleren uit. Koortsachtig. Als pubers. Ik ruk zijn trui over zijn hoofd omhoog en hij knoopt mijn spijkerbroek open. We lopen half struikelend naar de slaapkamer, hij tilt me op en draagt me, en ik wil gedragen worden. Doe het maar, Angus Moorcroft. Neuk me maar.

Hij doet het. Het is goed, het is wat ik wil. Dat hij mij neemt, net als vroeger. Ik wil geen voorspel, ik wil geen gedoe, ik wil hem in mij hebben en alle twijfels vergeten, al is het maar voor een paar minuten.

Hij kust me krachtig en diep. Hij bijt in mijn schouder en draait me om, dan neemt hij me weer. Ik grijp het kussen vast en luister naar hem terwijl hij me kust en me bijt.

‘Ik hou van je, Sarah.’

‘Fuck…’

‘Sarah.’

Ik schreeuw in het kussen. ‘Harder.’

‘Ah.’

Hij heeft zijn hand om mijn hals gelegd en drukt mijn hoofd in het kussen, alsof hij mijn nek gaat breken. Ik kijk achterom en zie de woede in zijn ogen gloeien. Ik kom overeind, duw naar achteren, duw hem uit me en draai me om. Ik ben warm en nat van het zweet en ik kom bijna klaar. Ik pak zijn hand en leg die weer om mijn tengere nek.

‘Neuk me zoals je met Imogen deed.’

Hij zegt niets. Knippert niet eens met zijn ogen. Zijn duim ligt zacht maar stevig op mijn keel. Op mijn luchtpijp. Hij zou zo door kunnen drukken. Hij is er sterk genoeg voor. Maar hij kijkt me strak en woedend aan, duwt me naar achteren en komt weer in me, en ik vraag: ‘Is ze klaargekomen? Toen je het met haar deed? Was het zoals nu?’

Hij neukt me, met zijn sterke hand op mijn hals, en ik stel me voor dat hij het met haar doet, mijn beste vriendin; ik wil hem haten en ik haat hem ook. Maar zelfs terwijl ik hem haat krijg ik een orgasme, duizelingwekkend en onweerstaanbaar.

Terwijl mijn orgasme wegebt, in het niets verdwijnt, komt hij ook, hij stort in, ademt eerst niet en daarna hijgend. Dan trekt hij terug en valt naast me neer. Twee bonzende harten en buiten klinkt de zee.

‘Ik heb geen verhouding met Imogen gehad,’ zegt hij.

19

‘er ligt een boek van haar in jouw ladekast. Ze heeft er iets in geschreven.’

We liggen allebei naakt en zwetend op onze rug onder het dekbed en kijken naar het plafond. Met de enorme vochtplek, die bij het licht van de lamp op het nachtkastje nog groter lijkt.

De schemering is overgegaan in duisternis en door het raam is in het licht van de sterren heel vaag de zee te zien.

‘Heb je erin gekeken?’ vraagt hij.

‘Liefs van Immy. Kusje kusje kusje.’

Hij zwijgt.

Ik draai me even naar hem toe en kijk naar hem, naar zijn mooie profiel. Hij staart zwijgend omhoog, als een stenen beeld op een graftombe in een kerk. Ik ga ook weer op mijn rug liggen en kijk omhoog.

‘Ze geeft je een roman, over overspel. Terwijl je nooit een boek leest. Met liefs en kusjes. En dan ga jij me zeker vertellen dat je niet met haar naar bed gaat?’

‘Nee,’ zegt hij. ‘Ik ga niet met haar naar bed. Ik heb geen verhouding met haar gehad.’

Maar dan valt er een stilte. Een dodelijke, veelbetekenende stilte. Hij zucht en gaat verder.

‘Op één keer na.’

De koude tocht trekt aan de halfgesloten gordijnen.

Ik probeer mezelf te beheersen. En ik stel de voor de hand liggende vraag. ‘Wanneer was dat Angus? Was het op die avond?’

‘Van het ongeluk?’ Ik voel dat hij zijn hoofd naar me toe draait, op het kussen. ‘Nee Sarah! Jezus! Wat ik toen zei was de waarheid! Ik ben die avond alleen even bij haar langs geweest, toen ik van mijn werk kwam. Je moet me geloven.’

Ik aarzel. Misschien geloof ik hem ook wel, wat dit betreft. Hij klinkt redelijk overtuigend.

Maar…

‘Maar je zei op één keer na. Bedoel je met haar?’

Hij zucht weer. ‘Dat was pas later, Sarah, nadat Kirstie was gevallen. Jij was zo… je ging zo totaal op in je verdriet…’

‘En jij niet?’

‘Jawel, ik ook, natuurlijk wel. Ik was er net zo erg aan toe, op mijn manier, met al die drank. Maar jij was… ik kon je niet eens aanraken, dat wilde je niet.’

Daar kan ik me niets van herinneren, dat ik dat niet wilde. Maar daar ga ik nu even niet op in.

‘Dus toen ging je maar naar Imogen? Mijn beste vriendin? Je wilde iemand anders hebben om te knuffelen?’

‘Nee, ik had vooral behoefte aan een vrouw om mee te praten. Jij was zo ontoegankelijk. En Immy en ik hebben altijd een goede band gehad, we konden het altijd goed met elkaar vinden. Ik bedoel… ik ken haar al zo lang, vanaf die eerste avond waarop wij elkaar hebben ontmoet, weet je nog?’

Ik wil hem niet aankijken en staar naar het plafond. Ik hoor het snerpende gekrijs van een eenzame vogel buiten. Nu begrijp ik waarom Imogen Evertsen me trouw is gebleven terwijl zo veel andere vrienden zijn weggevallen. Ze voelde zich schuldig. Maar door haar schuldgevoel sloop er iets ongemakkelijks in onze vriendschap en veranderde die voor altijd.

‘Ik wil het toch weten Angus.’ Ik kijk opzij. ‘Zeg op. Wanneer ben je met haar naar bed geweest?’

Hij haalt diep adem.

‘Het was… ik was zo kapot… Ongeveer een maand na het ongeluk. We hadden een paar flessen op, we zaten te praten. Zij begon… ze boog zich naar me toe en kuste me. Zij was degene die, nou ja, die dat deed. En ik ben erop ingegaan, ja. Maar daarna niet meer, Sarah. Na die eerste nacht ben ik ermee gestopt. Heb ik nee tegen haar gezegd.’

‘En dat boek?’

‘Dat stuurde ze me een week later. Ik weet niet waarom.’

Ik denk na. Dus Angus heeft haar afgewezen. Nou en? Wanneer precies? Nadat ze het eerst een hele nacht met elkaar hadden gedaan? Een heel weekend? Hebben ze elkaar de volgende ochtend gekust, plezier gemaakt? En kan mij dat iets schelen? Ik ben minder wraakzuchtig dan ik dacht, onverschilliger. Ik vind het zo slap van hem. In plaats van angst voel ik nu alleen nog minachting. Maar zelfs nu ik dit weet en een diepe afkeer voor hem voel, vraag ik me af wat ik zonder hem moet beginnen. We zitten hier op dit eiland vast.

Ik heb hem praktisch gezien nodig, hoezeer ik hem ook veracht.

‘Ik wilde alleen vriendschap, Sarah. Ik wilde over het ongeluk praten. Je moet me geloven. Maar Imogen raakte daardoor in verwarring. En naderhand voelde ze zich verschrikkelijk schuldig, ze was er echt kapot van.’

‘Wat ongelofelijk aardig van haar. Dat ze zich schuldig voelde omdat ze met mijn echtgenoot had geneukt.’

‘Ik wilde geen verhouding, echt niet. Wat kan ik er verder nog over zeggen?’

‘Waarom heb je dat boek gehouden?’

‘Dat weet ik niet meer. Geen speciale reden. Het is de waarheid Sarah, je moet me echt geloven. Ik wilde niet serieus iets met haar en toen ze zo romantisch begon te doen heb ik dat ook tegen haar gezegd. Sindsdien zijn we gewoon goede vrienden, zij en ik. En ze houdt nog steeds van je, echt, ze vindt het verschrikkelijk dat het die keer zo uit de hand is gelopen.’

‘Misschien moet ik haar een bedankkaartje sturen. Of een boek?’

Hij wendt zijn blik af en kijkt uit het raam naar de zee. Ik voel het, zie het uit mijn ooghoeken. Dan zegt hij: ‘Ik geloof dat je iets vergeten bent. Ik heb jou ook één keer iets vergeven.’

Ik word razend.

‘Je bedoelt mijn zogenaamde “verhouding”? Bedoel je dat?’

‘Sarah…’

‘Na de bevalling? Toen je mij een jaar links had laten liggen, er gewoon vandoor ging en mij met een huilende tweeling en een stapel luiers achterliet? Helemaal alleen?’

‘Toch heb ik het je vergeven.’

‘Maar ik was niet met jouw beste vriend naar bed geweest. Of wel, Angus? Ben ik met jouw beste vriend naar bed geweest vlak nadat je kind was verongelukt?’

Na een tijdje zegt hij: ‘Oké. Jij ziet dat anders. Dat snap ik.’

‘Goed van je, zeg.’

‘Maar probeer het nou alsjeblieft een beetje te relativeren.’

‘Wát?’

‘Er is niet echt iets gebeurd, in emotioneel opzicht. Dus je kunt me nu wel gaan haten, en Imogen ook, je kunt ons allebei haten om wat we hebben gedaan, maar niet om wat je dénkt dat we hebben gedaan.’

‘Ik geloof dat ik zelf wel kan bepalen wie ik haat en wie niet.’

‘Sarah!’

Ik negeer hem, stap uit bed en trek mijn dikke wollen peignoir aan. De vloer voelt koud en ruw onder mijn voeten. Ik loop naar het raam. De maan staat hoog boven de Small Isles. Een wolkeloze nacht aan het begin van de winter. Het zou prachtig moeten zijn. En dat is het ook. Het is hier zo godsgruwelijk en eindeloos mooi. Wat er ook gebeurt, die schoonheid gaat maar door, als een afschuwelijke nachtmerrie waar geen einde aan komt.

Angus gaat door met zijn excuses, maar ik luister nauwelijks naar hem.

Voor het eerst vind ik Angus echt inferieur aan wie hij ooit was. Inferieur als man, als echtgenoot. Als het kon zou ik waarschijnlijk nu meteen, samen met Lydia, bij hem weggaan. Maar dat is onmogelijk. Ik kan nergens heen. Mijn beste vriendin Imogen is mijn beste vriendin niet meer en in het huis van mijn ouders zijn te veel nare herinneringen.

We zitten voorlopig financieel vast op Torran. Ik zit hier gevangen met mijn overspelige echtgenoot. Misschien kan ik hem over een tijd vergeven. Misschien ben ik over een jaar of dertig wel zover.

‘Sarah,’ zegt hij weer, alsof hij er nooit mee zal ophouden. Maar ik loop de slaapkamer uit naar de keuken, want ik heb honger.

Ik rooster een boterham. Ga aan de eettafel zitten. Ik kauw werktuigelijk, voorzie mezelf van brandstof. Ik staar naar de telefoon. En denk aan Lydia.

Ik weet dat ik Kellaway zou moeten bellen, daar heeft Angus helemaal gelijk in. Ik moet hem zo snel mogelijk spreken. Ik moet weten wat hij als deskundige van dit vreemde gedrag van mijn dochter vindt. Wat gebeurt er toch met haar? Misschien kan hij me helpen met wat er nog van mijn huwelijk over is. Kan het zijn dat mijn leugenachtige echtgenoot ook nog iets anders verborgen houdt?

Die avond volgt nog een confrontatie met Angus. Ik zit in de woonkamer en kijk door het raam naar de regen. In het begin genoot ik van de regen, die vanaf de Point of Sleat over de Sound joeg; het maakte alles op een bepaalde manier zacht en vloeibaar, als een treurig Keltisch lied, lyrisch maar onverstaanbaar. Het landschap was dan als een prachtige, verdwijnende taal.

Nu irriteert de regen me alleen maar.

Angus komt de kamer binnen met een glas whisky. Hij is een eind gaan lopen met de hond. Beany ploft neer bij de haard en begint op zijn nepbot te kauwen. Angus laat zich in de leunstoel vallen.

‘Beany heeft een rat gevangen,’ zegt hij.

‘Dus nog maar drieduizend te gaan.’

Hij glimlacht even, maar ik lach niet. Zijn glimlach verdwijnt.

Het vuur knettert. De wind giert over het gammele dak.

‘Luister…’ Hij buigt zich hinderlijk naar voren.

‘Ik wil niet luisteren.’

‘Over Imogen en mij. Dat was maar één keer. Echt waar. Een domme fout omdat ik dronken was.’

‘Maar je hebt het met haar gedaan. Met mijn beste vriendin. Een maand nadat onze dochter was overleden.’

‘Maar…’

‘Er is geen ‘maar’, Angus. Je hebt me bedrogen.’

Zijn ogen schieten vuur. ‘Ik heb jóu bedrogen?’

‘Ja. Op de allerergste manier. Terwijl ik zo veel verdriet had.’

‘Luister…’

‘Het was verraad. Of niet soms? Hoe zou je het anders willen noemen, Angus? Hoe zou jij het willen formuleren? “Aan mijn sociale vangnet werken”?’

Hij zwijgt, maar kijkt alsof hij van alles wil zeggen. Hij klemt zijn kiezen op elkaar, ik zie de kauwspieren opbollen.

‘Ga jij vannacht maar in het logeerbed slapen Gus.’

Hij neemt een flinke slok whisky. En haalt zijn schouders op. ‘Oké. Waarom ook niet? We hebben bedden genoeg.’

‘Doe niet zo zielig. Niet nu.’

Hij lacht verbitterd en kijkt me aan. ‘Heb je Anna Karenina helemaal gelezen? Heb je alles gelezen wat daar in die kast ligt?’

‘Ik zag wat ze er voorin geschreven heeft, Angus. Hoezo, heeft ze er halverwege ook nog een paar hartjes in getekend?’

Hij zucht en schudt zijn hoofd. Wat ziet hij er treurig uit. Hij buigt zich voorover en krabt zijn geliefde hond achter het oor. Ik krijg bijna met hem te doen, maar dat gevoel verdring ik.

Angus slaapt, zoals ik hem heb opgedragen, in een van de logeerbedden. ’s Ochtends hoor ik hem in bad gaan en zich aankleden, zijn spullen en zijn papieren pakken. Ik wacht tot ik aan het zachte gepruttel van de buitenboordmotor hoor dat hij weg is. Dan sta ik op, ik maak ontbijt voor Lydia, ga me aankleden en me klaarmaken.

Lydia zit op de bank Het leven van een loser te lezen. Ze hoeft niet naar school. Tot alles weer tot rust is gekomen. Ook al is het idee dat dit ooit nog zal gebeuren volkomen absurd.

Ik doe de deur tussen de woonkamer en de eetkamer dicht en pak de zware, ouderwetse telefoon. Ik bel Kellaways kantoor, maar hij is er niet. Zijn secretaresse zegt dat hij deze week thuis werkt. Maar zijn privénummer wil ze me natuurlijk niet geven. Als ik mijn nummer achterlaat, belt hij over een paar dagen terug, belooft ze.

Maar ik kan geen paar dagen wachten. Ik moet hem nu meteen spreken. En dus bel ik Inlichtingen.

Wie weet. Misschien heb ik geluk, dat heb ik wel verdiend.

Ik heb een vaag idee waar Kellaway woont, in een dure wijk van Glasgow. Imogen had het daar een keer over; ze is een keer bij hem langs geweest voor een interview.

Imogen. Mijn ex-vriendin. De trut.

Ik krijg iemand aan de lijn en vraag naar dokter Kellaway in Glasgow. Zoveel kunnen dat er niet zijn. Eén, of hooguit twee. De vraag is vooral of hij een geheim nummer heeft.

Maar ik heb inderdaad geluk.

‘Dr. M. Kellaway, Glasnevin Street 49: nummer 0141 43397398.’

Ik schrijf het nummer op een papiertje en hang op.

Het is een koude dinsdagmiddag in december. Misschien is hij wel kerstinkopen aan het doen met zijn vrouw. Of aan het skiën in de Cairngorms. Ik heb geen idee.

‘Hallo? Malcolm Kellaway?’

Ik heb opnieuw geluk. Hij is thuis.

En nu moet ik dit geluk met beide handen aangrijpen.

‘Hallo dokter Kellaway. Het spijt me dat ik u thuis stoor, maar het is nogal dringend, en… ik ben ten einde raad, echt, ik heb uw hulp nodig.’

Het blijft een tijdje stil. De lijn kraakt. Dan vraagt hij: ‘Mevrouw Moorcroft? Sarah Moorcroft?’

‘Ja!’

‘Juist.’ Hij klinkt een beetje geïrriteerd. ‘Wat kan ik voor u doen?’

Dat heb ik me zelf ook al afgevraagd, wat hij precies voor me kan doen. En mijn antwoord was: luisteren. Ik moet deze angstige gebeurtenissen aan iemand kwijt. Ik wil hem alles vertellen wat er is voorgevallen sinds ik hem de laatste keer sprak.

En als een vrouw die op haar sterfbed haastig haar laatste wil dicteert sta ik bij het raam van de eetkamer en vertel hem alles, terwijl ik naar de raven kijk die onrustig boven het strand van Salmadair cirkelen. Ik vertel over het gegil, de uitbarsting tegen Sally Ferguson, de kapotte ruit en het bloed, het feit dat Angus het wist. De hysterische reactie van Emily Durrant. De afschuwelijke situatie op school. En zelfs over ‘Roodborstje tikt’. Ik vertel hem alles.

Ik verwacht dat hij wel verbijsterd zal zijn. Geschokt. Maar zijn stem klinkt kalm en zakelijk.

‘Juist. Ja.’

‘Wat is uw advies, meneer Kellaway? Wilt u alstublieft zeggen wat ik moet doen? We zijn ten einde raad. Lydia gaat eraan onderdoor en ik weet niet wat ik moet doen, mijn gezin gaat eraan kapot…’

‘Idealiter zouden we een afspraak moeten maken om de verschillende therapiemogelijkheden eens rustig en grondig te bespreken, mevrouw Moorcroft.’

‘Ja, maar wat zou u me nu kunnen aanraden, nu op dit moment? Alstublieft?’

‘Probeert u in elk geval rustig te blijven.’

Maar dat ben ik niet. Ik luister naar de golven buiten. Hoe zou het zijn als die op een dag gewoon zouden ophouden?

‘Of uw dochter Lydia is of Kirstie, dat kan ik natuurlijk niet zeggen, maar als u denkt dat ze Lydia is en zij dat accepteert, en u al die aanpassingen hebt gedaan, ja, dan denk ik dat het op dit moment inderdaad het beste is daar maar mee door te gaan, of het nu de waarheid is of niet.’

‘Maar wat moeten we dan met dat vreemde gedrag, dat zingen, de spiegels, de… de…’

‘Wilt u daar nu echt mijn mening over horen? Per telefoon?’

‘Ja!’

‘Goed dan. Een van de mogelijke verklaringen is deze. Het verlies van een tweelingzus of tweelingbroer kan bij jonge kinderen soms een soort, eh, haatgevoelens veroorzaken jegens de ouders. Dat komt doordat het kind de ouders impliciet vertrouwt en het kind gelooft dat ze overal voor kunnen zorgen. Begrijpt u? Dus als een van de twee sterft, dan lijkt het alsof het vermogen van de ouders om veiligheid te bieden op een catastrofale wijze heeft gefaald, terwijl het overgebleven kind vindt dat de ouders het hadden moeten voorkomen. Dat geldt voor alle broertjes en zusjes, maar voor eeneiige tweelingen in het bijzonder.’

‘Wat bedoelt u precies?’

‘Het kan zijn dat Lydia zich van u afsluit omdat ze het u kwalijk neemt en u niet meer vertrouwt. Het kan zelfs zo zijn dat ze u probeert te straffen.’

‘Dus… bedoelt u dat ze dingen verzint om ons aan het schrikken te maken? Om ons dwars te zitten? Omdat ze denkt dat wij verantwoordelijk zijn voor de dood van haar zusje?’

‘Ja en nee. Het is alleen een mogelijkheid. U vroeg me naar mijn mening en dat is dit, een mening, meer niet. Een idee. En verder…’

‘Wat?’

‘Het is beter om dit niet per telefoon te bespreken.’

‘Nee alstublieft, zegt u alstublieft wat u denkt. Die andere dingen, de spiegels, de foto’s…’

‘Spiegels kunnen extreem verwarrend zijn voor tweelingen, dat is altijd zo, net als foto’s, zoals we eerder al hebben besproken. Maar er zijn ook andere factoren die een rol kunnen spelen.’

‘Zoals?’

‘Ik wil even op mijn computer naar mijn aantekeningen kijken. Ik heb na uw laatste bezoek het een en ander opgeschreven.’

Ik wacht en kijk uit over de Sound. Ik zie een krabbenboot die naar Loch na Dal tuft, naar het witgeverfde jachthuis: Kinloch. Waar de Macdonalds wonen, de Macdonalds van Macdonald, de ‘Lords of the Isles’ sinds 1200. Het is hier een en al geschiedenis, het wordt me bijna te veel. Ik begin er zelfs een hekel aan te krijgen. Ik wilde een schone lei. Opnieuw beginnen. En dat kan hier niet.

Te veel geschiedenis.

‘Ja,’ zegt Kellaway, ‘ik heb het. Het overlevende kind kan zich na het overlijden van de broer of zus schuldig voelen dat hij of zij degene is die in leven mocht blijven. Zo’n schuldgevoel ligt voor de hand. Maar het kan versterkt worden wanneer het kind het idee heeft dat de ouders liever zouden hebben gehad dat het andere kind was blijven leven. Het gebeurt maar al te gemakkelijk dat de ouders het overleden kind gaan idealiseren, vooral als het overleden kind inderdaad favoriet was. Ik zou dus willen vragen of u of uw man een bepaalde voorkeur had. Kan het zo zijn dat uw man bijvoorbeeld een voorkeur had voor Kirstie?’

‘Ja,’ antwoord ik. Lamgeslagen.

‘In dat geval…’ Kellaway blijft een tijdje stil, wat voor zijn doen ongebruikelijk is. ‘In dat geval moeten we ook met een aantal andere dingen rekening houden.’ Hij zucht. Weer blijft het stil, op het geruis door de slechte verbinding na. Dan gaat hij verder. ‘Ouders van tweelingen hebben meer kans op een depressie dan ouders van eenlingen, en die kans neemt na de dood van een van de beide kinderen sterk toe. Vooral als de ouders zich schuldig voelen. En bovendien…’

‘Ja?’

‘Uit de cijfers blijkt dat de kans op suïcide bij het achtergebleven kind sterk verhoogd is.’

‘Bedoelt u dat Lydia zelfmoord zou kunnen plegen?’

De boot is inmiddels verdwenen en de zilvermeeuwen krijsen klagerig.

‘Nou, het is niet ondenkbaar. Er zijn ook andere mogelijkheden. Robert Samuels, de kinderpsychiater, heeft daar ook relevante theorieën over. Maar…’

‘Sorry, wie zegt u?’

‘Robert Samuels. Maar luistert u eens, mevrouw Moorcroft.’ Hij klinkt opeens ferm. ‘Ik moet hier nu echt mee stoppen. Ik kan u telefonisch echt niet verder helpen. Het spijt me. Zo’n ad-hocbenadering is niet professioneel. U moet zo snel mogelijk bij me langskomen. Zulke dingen zijn veel te gevoelig en complex om zo terloops per telefoon te bespreken. Belt u me alstublieft maandag op als ik weer op mijn werk ben, dan maken we meteen een afspraak. Belooft u dat u dat doet, mevrouw Moorcroft? Ik zal een plek voor u vrijmaken in mijn agenda. Het is van het grootste belang dat u persoonlijk langskomt. En neemt u Lydia dan mee.’

‘Oké, dat zal ik doen. Dank u wel.’

‘Prima. Blijft u intussen alstublieft kalm. Zorg dat alles zo rustig mogelijk is in huis en probeer uw dochter te kalmeren. Dan zie ik u volgende week.’

Wat zegt hij nu allemaal? Denkt hij soms dat ik een paniekaanval heb? Dat ik mezelf niet meer in de hand heb?

Dat is niet zo. Ik ben vooral heel boos.

Ik bedank hem en leg de hoorn op de haak. Ik denk na over wat hij allemaal heeft gezegd. Favoriete kinderen? Zelfmoord?

Ik ga naar de woonkamer. Lydia ligt te slapen op de bank, het boek is uit haar handen gegleden. Ze ziet er uitgeput en ongelukkig uit, zelfs nu ze slaapt. Ik pak een deken uit de kast en leg die over haar heen. Dan geef ik haar een kus op haar zorgelijke voorhoofd.

Haar blonde haar zit een beetje in de war. Ik vind het leuk als het zo wild zit. Het laat haar mooie symmetrische gezichtje nog beter uitkomen. Kirstie en zij zijn altijd mooie kinderen geweest. Angus en ik waren altijd heel trots op ze. Iedereen adoreerde die mooie tweeling van Moorcroft. Vroeger.

Het vuur moet opgestookt worden. Ik pak een paar blokken hout uit de mand en leg ze in de haard. Terwijl ik naar de vlammen staar, die hoger worden en knetterend langs de blokken likken, malen de gedachten door mijn hoofd. Angus en Kirstie, Angus en Kirstie.

Nu hebben we ook nog Kirsties uitvaart voor de boeg. Vrijdag.

Kirstie, het lievelingskind van Angus.

20

‘we zijn met niets op aarde gekomen en met niets zullen we deze aarde weer verlaten. De Here geeft en de Here neemt.’

Ik geloof niets van wat hier wordt gezegd, maar de werkelijkheid is al net zo ongelofelijk; dat ik nu alweer in een kerk zit bij een afscheidsdienst voor mijn dochter, deze keer de dochter die écht is overleden. Ik kan nog steeds niet geloven dat mijn gezin uiteenvalt. Dat alles tot stof vergaat.

De dominee spreekt op gedragen toon verder. Ik kijk om me heen. Hulpeloos.

We zitten in de kerk van Kilmore, een kilometer voorbij Lydia’s school aan de kust. Het is een eenvoudig, echt Schots kerkje in victoriaanse stijl, met een sober middenschip, kale eiken banken en drie hoge boogramen die spaarzaam zonlicht binnenlaten.

Er zijn een stuk of twintig aanwezigen: mensen uit de buurt en familieleden zitten in de oncomfortabele banken onder de metalen gedenkplaten voor de zonen van Lord en Lady Macdonald van Sleat: omgekomen in Ieper, Gallipoli, Zuid-Afrika en op zee, vier zonen van het Britse Rijk, gesneuveld maar niet vergeten.

Al die dode kinderen.

‘Geef mij weet van mijn einde, Heer, van de maat van mijn levensdagen.’

Angus heeft me verteld, toen we nog met elkaar praatten, dat het erg veel moeite had gekost om een priester voor deze dienst te vinden. De plaatselijke dominee, of pastor, of hoe hij ook maar wordt genoemd, had er duidelijk geen zin in. Hij vond het allemaal te vreemd en te verontrustend, misschien zelfs wel onbehoorlijk. Twee uitvaarten voor één overleden kind?

Maar een vriendelijke priester uit Broadford liet zich door Josh en Molly overhalen en deze kerk was de aangewezen plek: triest, maar imposant gesitueerd, uitkijkend over de golven, over het kerkhof in de richting van Mallaig in de verte en het droefgeestige Moidart.

Op internet vond ik dat dit vroeger, in de tijd van de druïden, al een religieuze plek was, en ook dat hier hevig strijd werd gevoerd tussen de Schotse clans. Op het natte, groene gras buiten staan nog de resten van een oudere kerk, maar daarvan is door de Hebridische wind en regen nu alleen nog een ruïne over.

Nu staan we hier, in deze victoriaanse kerk; mijn moeder staat naast Lydia in de kerkbank, en Angus staat in zijn donkere Londense pak tussen ons in. Zijn das is niet helemaal zwart, er zitten kleine, rode stippen op. Dat haat ik. En ik haat hem. Of in elk geval hou ik niet meer van hem. Hij slaapt nu altijd in een andere kamer.

Lydia is helemaal in het zwart. Een zwart jurkje, zwarte sokken, zwarte schoenen. Haar blonde haren en haar bleke huid steken er mooi bij af. Zwart en ijswit. Ze maakt een kalme indruk. Onverstoord. Maar de problemen zijn nog niet voorbij; dat zie ik aan de verdrietige blik in haar ogen, zoals je op een heldere winterse dag opeens ziet dat er sneeuw in de lucht zit.

Mijn moeder heeft haar arm beschermend om Lydia’s schouders gelegd. Ik kijk naar mijn dochter en glimlach bemoedigend naar haar. Maar ze ziet me niet, ze staart naar de Bijbel die ze in haar handjes houdt. Ze is helemaal verdiept in wat ze leest. Ik kijk naar de littekens die ze heeft overgehouden aan het ongeluk bij de Freedlands.

Wat is Lydia toch een gretige lezer.

De priester gaat verder met zijn gebed: ‘Wend Uw straffende blik van mij af, dan beleef ik nog vreugde voordat ik heenga en niet meer ben.’

Bij die zin moet ik bijna huilen, de tranen branden al vanaf het begin van de dienst achter mijn ogen en nu kan ik ze bijna niet meer tegenhouden. Om mezelf af te leiden pak ik de Bijbel die voor me ligt, dezelfde die Lydia heeft.

Am Bioball Gaidhlig.

De Bijbel is in het Gaelisch.

Leest Lydia dit? Hoe kan dat? Haar school is tweetalig, maar daar zit ze nog maar een paar weken op. Ik kijk naar haar, haar ogen gaan over de regels en het lijkt alsof ze het Gaelisch echt kan begrijpen.

Misschien doet ze maar alsof, misschien probeert ze zichzelf net als ik af te leiden van wat we hier aan het doen zijn. En waarom ook niet? Misschien zou het beter zijn geweest als ze hier niet bij was. Ik heb overwogen haar niet mee te nemen naar deze ceremonie voor haar overleden tweelingzusje, om haar het verdriet te besparen, maar dat leek me nog slechter voor haar.

‘Heer, U bent ons een toevlucht geweest van geslacht tot geslacht.’

Ik knijp mijn ogen even dicht.

‘U doet de sterveling terugkeren tot stof en zegt: Keer terug, mensenkind.’

Hoe lang kan ik mijn tranen nog tegenhouden?

Ik zie dat Angus van opzij naar me kijkt. Afkeurend. Hij wilde deze dienst eigenlijk niet. Maar ondanks zijn tegenzin heb ik hem bijna alles laten organiseren; hij heeft de priester geregeld, de overlijdensakte laten veranderen en de autoriteiten ingelicht over onze grote vergissing. Maar ik heb de gebeden uitgezocht. Het is dezelfde liturgie als bij Lydia’s uitvaart, Lydia, die nu met de arm van haar oma om haar schouders naast me in de kerkbank zit, in deze koude, victoriaanse, gotische kerk, die uitkijkt over de Sound in de richting van Ardnamurchan.

Het is alsof we allemaal zijn ondergedompeld in deze vervreemdende situatie. Alsof we ons bevinden in het koude, diepe water van Lochalsh, waar het spookachtige zeewier loom en betoverd danst en wiegt.

‘Uit de diepte roep ik tot U, o Here! Here, hoor mijn stem.’

Hoor mijn stem? Wiens stem? Die van Lydia? Of van Kirstie? Ik kijk naar de mensen om me heen. Er zijn mensen bij die ik niet eens ken, parochianen uit de buurt die ik nog nooit heb gesproken. Waarschijnlijk hebben Molly en Josh ze opgetrommeld om de kerk niet al te leeg te laten lijken. Ze zijn hier vanuit een afstandelijk medeleven. Ach ja, dat arme echtpaar met die tweeling, die zich zo vreselijk hebben vergist, laten we daar even naartoe gaan, dan kunnen we na afloop lunchen in de Duisdale, ze hebben vandaag mosselen.

Daar staat mijn vader, op de hoek van de kerkbank, in zijn antracietgrijze pak, dat hij tegenwoordig alleen nog op begrafenissen draagt. Hij ziet er oud en een beetje pafferig uit en zijn vroeger zo weelderige zwarte haar is nu dun en helemaal wit. Maar als hij me aankijkt, zie ik nog steeds lichtjes in zijn waterige blauwe ogen. Hij glimlacht naar me, probeert me gerust te stellen, te troosten. Maar hij kijkt ook schuldbewust.

En dat komt doordat hij zich over heel veel dingen schuldig voelt. Omdat hij vroeger, toen we klein waren, vaak tegen ons schreeuwde. Omdat hij mijn moeder niet trouw was en zij toch bij hem bleef, waardoor hij zich nog schuldiger ging voelen. En zijn overmatige drankgebruik, dat zijn carrière heeft geschaad, wat hem alleen maar verder in de put hielp. De vicieuze cirkel van een gefrustreerde man.

Net als Angus.

En toen hield hij op met schreeuwen en drinken en kocht met het beetje spaargeld dat hij had het huis in Instow. Daar leerde hij Portugese cataplana maken in de grote woonkeuken. Waar hij zo enorm genoot van de tweeling, van alle heerlijke vakanties die ze daar in Devon doorbrachten.

‘Ik ben de Opstanding en het Leven; die in Mij gelooft zal eeuwig leven, al ware hij ook gestorven.’

Deze passage raakt iets wat heel diep in mijn binnenste begraven ligt, want in mijn geval is dit letterlijk waar: nu mijn dochter is gestorven, voor de tweede keer, is mijn Lydia weer tot leven gewekt. Herboren. Ze staat vlak bij me en leest in haar Gaelische Bijbel, die ze in haar met littekens bedekte handjes vasthoudt.

Ik grijp de rand van de kerkbank vast. En probeer vol te houden. Het zo goed mogelijk vol te houden.

‘Gaat u allen staan.’

We staan op om een psalm te zingen. Ik kijk naar Molly, die aan de andere kant van het gangpad staat. Ze bloost en kijkt me bemoedigend aan, alsof ze wil zeggen dat ik het wel zal redden. Zoals iedereen me tegenwoordig aankijkt.

‘Genadige Vader, wiens aangezicht de engelen van Uw kinderen immer in de hemel mogen aanschouwen; Geef dat wij bij alle droefheid de hoop bewaren, dat U dit kind in de heerlijkheid van Uw eeuwige liefde opneemt.’

Het is bijna voorbij. Ik weet me staande te houden. Mijn kleine Kirstie, mijn lieve dochtertje, is verlost. Haar dood is erkend, haar ziel is bevrijd en kan zich voegen bij de wolken die de Red Cuillins zuiveren. Maar weer moet ik toegeven dat ik er niets van geloof. Omdat Kirstie er waarschijnlijk nog is. In haar tweelingzus.

De stem van de priester wordt nog plechtiger als hij de climax van het gebed bereikt.

‘Lieve Heer, wiens eniggeboren Zoon heeft gezegd: “Laat de kinderen tot Mij komen”, en ze heeft gezegend; geef ons nu de kracht, zo smeken wij U, om dit kind, Kirstie Moorcroft, toe te vertrouwen aan Uw nimmer aflatende zorg en liefde.’

Ik heb een zakdoekje in mijn linkerhand en bal mijn vuist om niet te gaan huilen.

Bijna afgelopen Sarah, het is bijna voorbij. Ik weet dit allemaal nog precies. Nog maar één zin. Alles wordt herhaald. En aan alles komt een einde.

‘Dat vragen wij U door Jezus Christus, Uw Zoon, die met U leeft en heerst in de eenheid van de Heilige Geest, God, door de eeuwen der eeuwen, amen.’

De dienst is afgelopen, de beproeving is voorbij.

Nu moet ik pas huilen. Terwijl we de lichte motregen van deze decemberdag op Skye in lopen, stromen de tranen ongehinderd over mijn wangen. Regenflarden jagen over de Sound, van Shiel Bridge tot Ardvasar; ze verhullen en onthullen. Ik zie dat Josh met Angus staat te praten, mijn vader houdt Lydia’s handje vast. Mijn moeder struikelt bijna; ik wou dat die rotbroer van me er was om te helpen, maar hij is zalm aan het vangen in Alaska. Denken we.

Laat de tranen maar stromen. Net als de eindeloze ijzel op Sgurr nan Gillean.

‘Wat een prachtig uitzicht…’

‘Ja. En wat jammer hè?’

‘Ach mevrouw Moorcroft, komt u binnenkort eens bij ons aan?’

‘Ik hoop dat die kleine het fijn vindt op school. Ik hoorde dat er slecht weer wordt verwacht!’

Ik stamel verbaasd een antwoord. Mijn hakken knerpen in het vochtige grind van het kerkpad. Wie zijn die mensen? Met hun vriendelijke leugentjes en hun leugenachtige vriendelijkheden? Toch ben ik blij dat ze er zijn, dat daardoor nog even langer wordt uitgesteld wat nu zal gaan gebeuren. Zolang er nog mensen zijn, wordt de verschrikkelijke climax, die onvermijdelijk is, tijdelijk opgeschort. Ik schud dus handen en luister naar condoleances en woorden van troost; dan stappen Lydia en ik bij het hek van de kerk in de auto van Josh en Molly en rijden mee naar de Selkie, waar we allemaal zullen samenkomen. Angus rijdt met mijn ouders mee. Dat wil hij waarschijnlijk omdat hij dan onderweg met mijn vader kan kibbelen.

Ik zit met Lydia achterin, met mijn arm om haar tengere schouders. Mijn in het zwart geklede dochtertje. Ze trekt aan mijn mouw en vraagt: ‘Mama, ben ik nu onzichtbaar?’

Ik kijk nauwelijks nog op van alle vreemde dingen die ze zegt. Ik haal mijn schouders op en vraag: ‘Zullen we straks gaan kijken of we otters kunnen zien?’

We rijden van de hoofdweg af en slaan de weg naar het dorpje Ornsay in. Hiervandaan hebben we een prachtig uitzicht op Torran. De zon schijnt door een opening in de wolken precies op onze witte cottage en de witte vuurtoren; daarachter doemen Knoydart en Sandaig dreigend donkergrijs op. Het ziet er zo dramatisch uit dat het wel lijkt alsof Torran een filmdecor is en ons huis door felle spots wordt uitgelicht.

Een leeg decor, dat ongeduldig op de acteurs wacht. Voor de slotscène.

Waar ga ik heen? Een wake? Kun je een wake houden voor iemand die al een jaar dood is? In elk geval is het voor de aanwezigen een excuus om eens flink aan het Old Pretender-bier te gaan, of de Poit Dhubh-whisky.

Niet dat mijn vader daar een excuus voor nodig heeft. We zijn amper een kwartier in de pub als hij al zijn derde of vierde grote glas achteroverslaat. Ik zie kleine zweetdruppeltjes op zijn voorhoofd terwijl hij met Angus staat te praten. Zo te zien is het geen prettig gesprek. Die twee hebben het nooit goed met elkaar kunnen vinden. Twee alfamannetjes. Geweigekletter in de bossen van Waternish.

De spanningen van deze dag maken hun vijandschap alleen maar erger. Ik blijf een beetje bij hen in de buurt en vraag me af of ik moet proberen tussenbeide te komen, vrede te stichten, en of ik nu wel de energie heb om me daar druk over te maken. Mijn vader houdt zijn glas pure maltwhisky omhoog in het winterse licht dat door het raam valt.

‘Ziehier het resultaat van de mystieke alchemie waarbij puur regenwater wordt gedistilleerd tot de gouden levensdrank der onsterfelijke Kelten.’

Angus kijkt hem aan. ‘Geef mij maar gin.’

‘Hoe gaat het eigenlijk met de zolderrenovaties, Angus?’

‘Fantastisch David, fantastisch.’

‘Met dat soort lokale architectuur, die plattelandsverbouwinkjes, heb je zeker wel veel tijd over om hier een neut te gaan halen?’

‘Ja, ideaal voor een alcoholist als ik.’

Mijn vader kijkt hem nors aan. Angus kijkt even nors terug.

‘Zeg David, maak je tegenwoordig geen tv-reclames meer voor… wat was het, tampons, geloof ik?’

Hoe kunnen ze in godsnaam nu zo staan te bekvechten? Na de uitvaart van een kind? Maar ja, waarom zouden ze er ook mee ophouden? Waarom niet gewoon doorgaan met dat geruzie? Er is niets wat ooit ophoudt, alles gaat altijd maar door, alles wordt alsmaar erger, totdat… Misschien hebben ze gelijk dat ze maar gewoon doorgaan als altijd; hun wederzijdse milde afkeer is tenminste iets normaals, iets wat erbij hoort en daardoor troostrijk en vertrouwd is.

Maar desondanks heb ik meer dan genoeg van dat verbale gevecht. Als ik naar links kijk zie ik dat mijn moeder een paar meter verderop staat met een glas rode wijn in haar hand. Ik loop naar haar toe en knik veelbetekenend naar Angus en mijn vader. ‘Ze zijn weer eens bezig.’

‘Lieverd, dat vinden ze alleen maar leuk, dat weet je toch.’ Ze legt een gerimpelde hand op mijn arm. Haar dromerige blauwe ogen staan nog zo helder als altijd, precies de ogen van mijn dochter. ‘Ik ben blij dat het achter de rug is. Je hebt het heel goed gedaan Sarah, ik was erg trots op je. Wat jij hebt moeten doorstaan… dat zou een moeder niet mogen meemaken.’ Ze neemt een grote slok wijn. ‘Twee begrafenissen. Twee!’

‘Mam…’

‘Hoe voel je je? Gaat het weer een beetje, schat? Vanbinnen bedoel ik? En hoe gaat het met jou en Angus?’

Ik heb hier geen zin in. Niet nu. Niet vandaag.

‘Ja, het gaat goed met ons. Naar omstandigheden.’

‘Weet je het zeker? Want ik vind jullie een beetje… ik weet niet, gespannen. Klopt dat?’

Ik kijk haar aan, zonder met mijn ogen te knipperen.

‘Het gaat prima, mam.’ Wat moet ik anders tegen haar zeggen? Hé mam, mijn echtgenoot heeft met mijn beste vriendin geslapen toen mijn dochter nog geen maand dood was? Gelukkig heeft niemand het tot nu toe gehad over de opvallende afwezigheid van Imogen; misschien voelen ze wel aan dat er een breuk is ontstaan. Ik heb een paar smekende mailtjes van Imogen gekregen, maar daar heb ik niet op gereageerd.

Mijn moeder merkt de stilte op die ik laat vallen en ze praat snel door. Nerveus.

‘En heeft de verhuizing wat geholpen? Het is zo’n prachtige plek hier, ondanks het slechte weer. Ik snap helemaal waarom jullie het hier zo fijn vinden.’

Ik knik en mijn moeder kletst verder. ‘En Lydia. Lydia! Het is natuurlijk vreselijk wat ik nu ga zeggen schat, maar er is wel een kans dat Lydia, nu ze alleen is, een wat normaler leven krijgt; tweelingen zijn altijd zo apart en nu is ze net als de meeste andere kinderen, hoe verschrikkelijk de oorzaak ook is, natuurlijk.’

‘Misschien.’ Eigenlijk moet ik me hierdoor gekwetst voelen, maar ik heb er de energie niet voor. Misschien heeft mijn moeder wel gelijk. Ze neemt nog een slok wijn, een iets te grote slok, want er drupt wat langs haar kin.

‘En ze maakten ook altijd veel ruzie hè? Lydia en Kirstie. Ik weet nog dat je zei dat Lydia het zwakst van de twee was, toen ze nog niet geboren waren, en tweelingen vechten toch om hun voeding? Ze waren natuurlijk dikke vriendinnen, onafscheidelijk, maar ze vochten altijd om jouw aandacht, en Kirstie klaagde ook altijd het meest, vind je niet?’

Wat zit ze nu toch te raaskallen? Maar ik luister er al haast niet meer naar en kijk naar Lydia, die bij de deur van de Selkie staat en door het raam naar de regen kijkt.

Hoe redt ze het toch in haar eentje? Wat gaat er door haar heen? Wat moet ze zich verschrikkelijk eenzaam voelen. Ik word overspoeld door liefde en medelijden; ik breek het gesprek met mijn moeder af en baan me tussen de borrelaars een weg naar haar toe.

‘Lydia, hoe gaat het, meisje?’

Ze draait zich naar me om en glimlacht even. ‘Ik ben er nog mama, maar eigenlijk ook weer niet. Niet meer.’

Ik laat niet merken wat ik voel als ik haar dat hoor zeggen en ik glimlach terug. ‘Vind je het jammer dat het zo regent?’

Ze trekt haar wenkbrauwen op, alsof ze me niet begrijpt. Ik pak haar hand met de littekens voorzichtig vast, geef er een kus op en strijk met mijn andere hand langs haar roze wang.

‘Omdat je zo sip naar de regen staat te kijken.’

‘O,’ zegt ze. ‘Nee, niet naar de regen, mama.’ Ze wijst naar de deur. Haar arm ziet er, misschien door de zwarte jurk met mouwen, elegant en op de een of andere manier volwassen uit. ‘Ik praatte met Kirstie, mama, ze zat in de spiegel waar papa altijd in kijkt.’

‘Maar…’

‘Maar nu is ze weg, ik hoorde dat de priester zei dat ze naar de hemel is gegaan, ik wou aan de priester vragen waar dat was.’

‘Lydia…’

‘Maar dat wou niemand zeggen, dus toen ben ik Kirstie gaan zoeken, mama, want volgens mij is ze niet in de hemel, volgens mij is ze hier bij ons. Toch? Weet je nog dat we vroeger in Londen altijd verstoppertje speelden? Weet je nog?’

Nou en of ik dat nog weet. De herinnering maakt me nog verdrietiger dan ik al was. Maar ik moet me groot houden, voor Lydia.

‘Natuurlijk weet ik dat nog, lieverd.’

‘Dus ik dacht dat ze weer verstoppertje aan het doen was. En ik keek overal, net als vroeger, toen we verstoppertje speelden. Maar nu zat Kirstie achter die soort kast daar geklemd.’

‘Wat?’

‘Echt waar, mama, ik voelde haar hand.’

Ik staar mijn dochter aan. ‘Je voelde de hand van je zusje?’

‘Ja echt, mama, dat was heel eng, ik had haar nog nooit eerder gevoeld. Ik wil haar niet meer gaan zoeken als ze me gaat aanraken, dat is veel te eng.’

De schrik slaat me om het hart. Natuurlijk is dat verschrikkelijk eng.

‘Maar Lydia…’

Hoe moet ik haar kalmeren? Ik heb geen idee wat ik moet doen. Het lijkt wel alsof Lydia een vreemde regressie doormaakt. Ze praat zelfs kinderlijker, als een kind van vijf.

Ik moet hier nu echt professionele hulp voor zoeken. Ik zal een afspraak maken met Kellaway voor volgende week. Maar kan ik zo lang wachten?

‘Mama, praat jij wel eens met Kirstie?’

‘Hoe bedoel je?’

‘Kun jij haar wel eens horen of zien? Want ik weet dat ze wel graag met jou wil praten.’

Hoe moet ik mijn dochter nu afleiden? Misschien moet ik haar eens wat dingen vragen. Serieuze dingen. Ik hoef haar niet te sparen, want erger dan dit kan het bijna niet worden.

‘Kom,’ zeg ik, ‘we gaan even naar buiten. Misschien zitten er weer otters bij de pier.’

Er zitten vast geen otters bij de pier, maar ik wil haar even onder vier ogen spreken. Lydia loopt gehoorzaam achter me aan, de kille namiddag in. Het motregent niet meer, maar de lucht is nog erg vochtig. We lopen samen naar de pier, knielen op het natte beton en staren in het water. We zien rotsen, keitjes, en zeewier dat met de stroming meedeint.

Ik heb geprobeerd de namen van alle plantensoorten die je hier aan de kust ziet te leren: reukloze kamille, melkkruid, blauwe zeedistel. En ik weet nu ook hoe de kleine vissen in de getijdenpoelen van Torran heten: slijmvissen, botervissen, stekelbaarsjes, met hun levendige oranje-paarse schubben.

Maar toch ontgaat me nog steeds iets. Iets belangrijks. Ik kan de taal nog steeds niet goed begrijpen.

‘Er zijn geen otters, mama,’ zegt Lydia. ‘Die heb ik hier nog nooit gezien.’

‘Nee. Ze zijn ook heel schuw.’

Ik kijk naar mijn dochter. ‘Lydia, weet jij nog of Kirstie boos op papa was, in dat weekend toen ze viel?’

Ze kijkt me aan. Uitdrukkingsloos. Passief. ‘Ja, ze was boos.’

Er valt een gespannen stilte.

‘Weet je ook waarom?’

‘Omdat papa haar steeds kusjes gaf.’

Ik hoor de nijdige kreet van een eenzame zilvermeeuw.

‘Kusjes?’

‘Ja, kusjes en knuffels.’ Lydia kijkt me aan, zonder met haar ogen te knipperen, ze kijkt me met een open blik recht in mijn ogen. ‘Hij gaf haar kusjes en knuffels en toen zei ze dat ze dat eng vond. Hij deed dat de hele tijd bij haar.’

Ze zwijgt, maar blijft me aankijken. Ik probeer haar niet te laten merken hoe ik me voel, hoe huiveringwekkend de herinneringen zijn die nu bij me opkomen. Ik zie opeens weer voor me hoe Angus zijn dochters altijd kuste, vooral Kirstie. Al die jaren was hij altijd degene die ze het meest knuffelde, hij was veel lichamelijker dan ik.

Ik zie weer voor me dat Lydia bij hem op schoot zit, na het ongeluk. En dat ik opeens vond dat ze te groot was om nog bij haar vader op schoot te zitten. Waarom vond hij dat nog steeds leuk?

De zilvermeeuw zeilt weg. Ik heb het gevoel dat ik te pletter val. Dat ik zomaar uit de lucht neerstort.

‘Volgens mij was ze bang, mama. Ze was bang voor papa.’

Is het dat? Is dat waarnaar ik op zoek was, wat ik niet zag?

‘Luister Lydia, dit is heel belangrijk. Je moet me de waarheid vertellen.’ Ik slik mijn woede, mijn angsten en mijn verdriet weg. ‘Bedoel je nou dat papa Kirstie op een bepaalde manier kusjes gaf en knuffelde? Op een manier die zij niet leuk vond? Waar ze bang van werd?’

Lydia denkt even na. Dan knikt ze en zegt: ‘Ja mama.’

‘Weet je dat heel zeker?’

‘Ja hoor. Maar ze hield toch nog steeds van papa. Want hij is onze papa. Ik hou ook van pappie. Mogen we nu bij het andere strand kijken of daar otters zijn?’

Ik moet me inhouden om het niet uit te gillen. Ik moet me beheersen. En ik moet zo snel mogelijk Kellaway spreken. Nu meteen. Ook al hebben we net afscheid genomen van Kirstie.

Mijn vader is naar buiten gekomen. Verdrietig maar joviaal. En aangeschoten, met zijn glas in de hand.

Ik loop naar hem toe. ‘Blijf even bij Lydia,’ zeg ik nadrukkelijk. ‘Pas goed op haar.’

Hij knikt en glimlacht vaag, maar gehoorzaamt. Hij loopt naar mijn dochter en kietelt haar onder de kin. Ik pak mijn telefoon en loop naar het uiteinde van de pier waar niemand me kan horen.

Eerst probeer ik Kellaways kantoor. Daar wordt niet opgenomen. Dan probeer ik zijn privénummer, maar ook daar krijg ik geen gehoor.

Wat nu? Ik blijf een tijdje staan en kijk over de slikvelden en het opkomende water in de richting van Torran. Het licht is weer veranderd, nu is het eiland juist donker en ligt Knoydart in de zon. Ik zie groene en donkerpaarse kleuren. Berkenbossen en leegte.

Kellaway. Ik herinner me weer wat hij zo aarzelend tegen me zei. De naam van die kinderpsychiater, Robert Samuels.

Ik moet zijn nummer opzoeken, maar daarvoor heb ik wifi nodig.

De auto. Ik steek de parkeerplaats van de pub over en stap in onze auto. De sleuteltjes zitten nog in het contact, Angus laat ze er altijd in zitten. Niemand doet hier de deur op slot. Iedereen is trots dat hier zo weinig misdaad voorkomt.

Ik haal de sleuteltjes uit het slot en weeg ze op mijn hand. Alsof het waardevolle buitenlandse munten zijn. Samuels, Samuels, Samuels. Dan steek ik het sleuteltje in het slot en start de motor. Ik keer, druk het gaspedaal in en rij weg, weg van mijn dochters begrafenis. Ik ben van plan maar een klein stukje te rijden, naar de top van de heuvel. Daar heb je tenminste een behoorlijk 3g-signaal. En internet.

Als ik op de heuvel ben zet ik de auto aan de kant. En ik pak mijn telefoon.

Ik tik de naam in op Google.

Robert Samuels. Kinderpsycholoog.

Meteen verschijnt zijn Wiki-pagina. Hij werkt in het Johns Hopkins. En hij is heel bekend.

Ik kijk snel zijn biografie door. De wind fluistert in de naaldbomen als een zacht, afkeurend koor.

Samuels is een druk baasje, hij heeft erg veel geschreven. Ik kijk de lijst door: De psychologie van kinderrouw, Ontwikkeling van gebaren bij dove kinderen, Risicovol gedrag bij prepuberale jongens, Signalen van misbruik door vaders bij tweelingen.

Mijn ogen blijven haken aan de laatste titel.

Misbruik door vaders bij tweelingen.

Ik klik op de link, maar dan zie ik alleen een samenvatting van maar één regel. ‘Verhoogde mate van seksueel misbruik door vaders van eeneiige tweelingen: een meta-analyse en mogelijke verklaringen.’

Dit is het. Nu ben ik dichtbij. Maar ik moet dat hele onderzoek lezen.

Ik haal een paar keer diep adem en zoek verder tot ik het heb gevonden. Ik moet er wel voor betalen. Ik haal mijn creditcard uit mijn portemonnee, geef het kaartnummer op en betaal.

En terwijl ik daar in mijn auto zit en de zon achter de kale heuvels boven Tokavaig verdwijnt, lees ik het artikel in twintig minuten door.

Het is een kort, beknopt stuk. Samuels heeft tientallen casussen onderzocht van seksueel misbruik van tweelingen, vooral meisjes, door vaders. En meestal gaat het om ‘de lievelingsdochter’.

Ik lees verder op de telefoon in mijn trillende handen.

Tekenen van misbruik zijn: ‘toegenomen rivaliteit tussen de tweelingen’, ‘zelfverminking door het misbruikte kind en/of het broertje of zusje’, ‘onverklaarbare uitingen van schuld en schaamte’, ‘een gelukkige indruk die niet betrouwbaar is’, ‘het niet-misbruikte kind vertoont evenveel psychologische schade en geestelijke stoornissen als het misbruikte kind wanneer ze een extreem hechte band hebben en op de hoogte zijn van elkaars geheimen, zoals bij veel tweelingen het geval is’. Dan volgt de nekslag: ‘Zelfverminking en zelfs suïcide komen voor bij het misbruikte kind.’

Het lijkt allemaal zo gewoon. Dat ik dit lees. En hier zit. In een auto, die is geparkeerd op een schemerige heuveltop. Dat ik hier lees dat mijn echtgenoot Kirstie misschien seksueel heeft misbruikt. Of in elk geval een grens is gepasseerd.

Waarom heb ik hier nooit iets van gemerkt? Die speciale knuffels van hem met Kirstie, van papa en zijn kleine ‘Wiebel’, dat stomme, gore koosnaampje. En dan al die keren dat hij ’s avonds nog even naar haar slaapkamer ging, als Lydia nog wakker was en bij mij zat te lezen. En hij dus alleen was met Kirstie.

Dit moet het wel zijn. Het patroon waarnaar ik heb gezocht, dat steeds voor mij verborgen bleef. Angus misbruikte Kirstie. Daarom was ze bang voor hem. Ze was altijd zijn speciale kind, zijn lievelingetje. Hij had haar altijd op schoot. Terwijl ik erbij was. Op klaarlichte dag. Lydia heeft het bevestigd, Samuels heeft het voorspeld.

Hij misbruikte haar. Daar is ze door in de war geraakt, bang van geworden, en uiteindelijk is ze gesprongen. Het was zelfmoord. En alle verwarring, verdriet en angst van Lydia moet daar wel het gevolg van zijn.

Want Lydia wist het. Misschien heeft ze zelfs wel eens iets van dat misbruik gezien. Misschien heeft Kirstie het haar verteld, lang voordat ze sprong. Daar zou Lydia zelfs zó van in de war kunnen zijn geraakt dat ze deed alsof ze Kirstie was. Misschien was dat een manier om met die traumatische gebeurtenis om te gaan. Misschien probeerde ze te doen alsof haar zusje niet was doodgegaan door wat haar vader deed, misschien verkeerde ze in een soort ontkenningsfase. Zouden ze daarom die zomer steeds van identiteit zijn gewisseld, omdat ze hun vader probeerden te ontwijken?

De mogelijkheden zijn eindeloos en allemaal even verbijsterend, maar ze leiden steeds tot dezelfde conclusie: mijn echtgenoot is verantwoordelijk voor de dood van zijn dochter en nu maakt hij ook zijn andere dochter kapot.

Wat moet ik doen?

Ik zou naar McLeods kunnen rijden, de winkel waar ze spullen voor jagers verkopen, en een groot geweer kunnen kopen. En daarmee naar de Selkie kunnen rijden. Ik ben in staat hem dood te schieten. Beng. De woede die ik voel is gevaarlijk en hevig.

Ik moet wraak nemen; dat is het enige waarnaar ik nog verlang. Maar wat ík wil is nu even niet belangrijk. Ik ben geen moordenaar, ik ben moeder. Het gaat nu vooral om Lydia. Ik moet mijn woede onderdrukken en een manier proberen te bedenken om hier uit te komen, om samen met Lydia aan deze horror te ontkomen. Dus moet ik kalm blijven en slim zijn.

Ik staar uit het raampje. Een eind verderop loopt een vader met zijn peuterdochter. Misschien is het wel haar grootvader, want hij ziet er oud uit. Gebogen, in een Barbour-jas en een rode sjaal. Hij wijst naar een grote zilvermeeuw die naar beneden duikt en ergens naar pikt, een gevaarlijke witte flits tegen de schemering.

Signalen van misbruik door vaders.

De woede laait in me op als een vuur.

21

angus zette de wekelijkse boodschappen van de Coop in de boot, maakte het touw los en stapte in. Hij deed de buitenboordmotor aan en gaf gas. De boot ploegde door het water. Het begon al erg donker te worden en de dreigende wolken in het noorden voorspelden niet veel goeds. Af en toe striemde de koude regen door de lucht en de naaldbomen op Salmadair bogen door in de felle wind die opstak. Er werd gezegd dat het volgende week zou gaan stormen, misschien was dit het begin.

Het laatste wat ze nodig hadden was een zware winterstorm op Dondereiland. De uitvaartdienst van gisteren was gelukkig achter de rug en gezien de omstandigheden redelijk goed verlopen. Iedereen was gekomen en weer vertrokken en de rituelen waren uitgevoerd.

Maar de duistere, verborgen problemen in hun gezin waren er nog steeds; de vreselijke verwardheid van Lydia, zijn minachting voor Sarah, haar wantrouwen jegens hem vanwege Imogen.

Hij keek bezorgd naar de dreigende lucht en stuurde de boot door de golven.

Hij voelde zich verschrikkelijk schuldig. Hij was op de avond van het ongeluk dan wel niet met Imogen naar bed geweest, maar hun geflirt was wel toen begonnen. De eerste, onverwachte aanraking, de veranderde manier waarop ze naar elkaar keken, met blikken die langer bleven hangen. Die avond had hij gemerkt wat ze wilde en hij had haar aangemoedigd door veel langer te blijven dan hij eigenlijk van plan was. O, ik kan ook wel morgen naar Instow gaan, had hij gezegd.

Maar na het ongeluk was het pas serieus geworden. Nadat Sarah was ingestort. Uiteindelijk hadden ze het maar een paar keer met elkaar gedaan. Daarna had hij er een einde aan gemaakt, afstand genomen van Imogen, uit loyaliteit, hoe misplaatst ook, aan Sarah en aan zijn gezin. Dus hoe pijnlijk zijn schuld en verantwoordelijkheid ook waren, het was niets vergeleken met die van haar.

Hij kookte bijna voortdurend van woede, maar probeerde kalm te blijven. Hij snoof de koude, vochtige lucht op. Hoe moest het nu allemaal verder?

Volgende week moest Lydia weer naar school. Hoe zou dat gaan? De leerkrachten van Kylerdale, die er misschien spijt van hadden dat ze Lydia zo overhaast hadden geweerd, hadden de Moorcrofts een paar keer opgebeld en gesmeekt of ze hun nog een kans wilden geven. Ondanks die smeekbedes wilde Angus het op een andere school proberen, of haar misschien thuis les gaan geven, maar Sarah wilde het per se nog een keer op Kylerdale proberen om Lydia niet het gevoel te geven dat ze had gefaald.

Maar als ze weer terugging naar Kylerdale, of welke school dan ook, dan zag Angus al allerlei mogelijke problemen opdoemen die zo krankzinnig waren dat hij er nauwelijks aan durfde te denken.

Misschien was een zware winterstorm wel passend bij deze steeds groter wordende waanzin. Want hun leven veranderde zo langzamerhand in een groot drama. Een drama waarin ze misschien wel alle drie een masker droegen.

De golven bonkten dwars op de kleine boot. Hij was blij toen hij op het kiezelstrand was, bij de vuurtoren van Torran. Hij had net de boot uit de greep van de hoge golven op het strand getrokken en de boodschappentassen op de kiezels gezet toen hij Sarah hoorde roepen.

Hij keek op en zag dat ze vanuit de schemer op hem af kwam rennen. Zelfs in het halfduister kon hij zien dat ze helemaal in paniek was.

‘Gus!’

‘Wat is er?’

‘Beany!’

Hij zag dat ze alleen een t-shirt aanhad en doorweekt was. Het begon harder te regenen.

‘Wat is er met Beany?’

‘Hij is weg!’

‘Hoe kan dat nou? Waar is hij dan?’

‘Ik was in de eetkamer een muur aan het verven toen Lydia binnenkwam en zei dat ze Beany nergens kon vinden. We hebben alles afgezocht, overal gekeken, maar hij is echt weg. Maar…’

‘Hoe kan dat nou, we zitten op een eiland!’

‘Maar we kunnen hem wel horen…’

‘Wat?’

Het licht van de vuurtoren ging aan en bescheen heel even, een fractie van een seconde, Sarahs gezicht. Angus zag de angst in haar ogen en raadde wat er aan de hand was.

‘Is hij op de slikvelden? Jezus…’

‘Hij zit daar ergens vast, we hoorden hem tien minuten geleden nog janken.’ Ze wees naar de grijze, donkere vlakte tussen Torran en Ornsay. Het uitgestrekte gebied vol zand, scherpe rotsen en de zuigende, levensgevaarlijke slikvelden die bij laagwater droogvielen.

‘We moeten iets doen Gus, maar wat? Lydia is helemaal in paniek. We kunnen hem daar niet in de modder laten zitten, straks wordt het hoogwater!’

‘Oké, oké.’ Angus legde zijn hand kalmerend op Sarahs schouder. Toen hij dat deed, deinsde ze terug. Ze deinsde duidelijk terug. Wat dacht ze dat hij ging doen? De laatste tijd merkte hij dat ze heel anders deed en anders naar hem keek, ook al probeerde ze dat niet te laten merken. Hij kon aan haar zien dat ze hem haatte. Was ze dan nog steeds zó kwaad over Imogen?

Hij probeerde er niet langer aan te denken. Daar had hij nu geen tijd voor.

‘Ik ga mijn regenbroek pakken.’

Het duurde vijf minuten voordat hij zijn regenbroek en zijn oliejas aanhad. Hij stopte de plastic pijpen van de broek zorgvuldig in zijn grote, groene rubberlaarzen. Sarah en Lydia keken naar hem toen hij de keuken in liep, met een touw om zijn middel gebonden. Hij deed zijn haarband met zaklamp om zijn hoofd en zette de band strak. Het zou geen prettig wandelingetje worden. Er kwam ook nog eens een dichte mist opzetten vanuit Skye. Een slechter moment om de slikvelden op te gaan kon hij zich niet voorstellen.

‘Doe je wel voorzichtig Gus?’

‘Tuurlijk.’

Hij knikte naar zijn echtgenote. Ter geruststelling. Maar haar angstige glimlach wist hem opnieuw niet te overtuigen.

Lydia vloog op hem af; het plastic van zijn waterdichte kleding kraakte toen ze haar armen om hem heen sloeg. Angus keek op zijn enige dochter neer en werd overspoeld door liefde, door het gevoel haar overal tegen te willen beschermen.

‘Je kunt ook niet gaan…’ begon Sarah, maar ze maakte haar zin niet af. Ze keken alle drie door het beslagen, natgeregende keukenraam in de richting van de donkere slikvelden. Daar ergens klonk een vaag maar onmiskenbaar geluid dat werd meegevoerd op de wind. Een hond die zo hard jankte dat het hier binnen nog te horen was.

Zíjn hond.

‘Nee, ik ga,’ zei Angus. ‘Ik moet het in elk geval proberen.’

‘Ja, je moet Beany redden, alsjeblieft, alsjeblieft papa! Als je hem niet vindt, dan verdrinkt hij! Alsjeblieft!’

Lydia sloeg haar armen weer om hem heen, strak om zijn middel. Ze was in tranen en haar stem trilde.

‘Wees maar niet bang Lydia,’ zei Angus. ‘Ik zorg dat Beany terugkomt.’

Hij wierp Sarah nog een laatste, verwonderde blik toe. Waar was ze toch mee bezig? Hoe had het zover kunnen komen? Maar hij had geen tijd meer om daarover na te denken. Beany zat daar ergens in het donker vast en moest gered worden.

Angus liep de keuken uit en kreeg meteen de volle laag van de regenbui die fel in zijn gezicht striemde. Er kwam ook een dichte mistbank opzetten vanuit de Sound of Sleat, uit Kylerhea.

Hij zette zijn capuchon op en tornde bij het licht van zijn hoofdlamp op tegen de windvlagen richting het pad. Dit was een echte, harde winterse regenbui zoals je die op Ornsay had, zo’n bui waar je twee keer nat van werd, eerst als het water uit de lucht viel en daarna als het opspatte van de rotsen en het slik.

De modder. Die verdomde rotmodder.

‘Beano!’ riep hij tegen de natte, bitterkoude wind in. ‘Beano! Beany! Beany!’

Niets. De wind joeg zo hard tegen zijn capuchon dat elk ander geluid werd overstemd. Hij trok zijn capuchon naar beneden om beter te kunnen horen, ook al werd hij dan nat. Maar waar zat die hond? Beany’s gejammer leek van de zuidkant van de ronde baai van Ornsay te komen, tegenover de slikvelden.

Maar was dat wel het gejank van een hond? Wat hoorde hij daar? Of wie? Het was ook al zo donker. Een donkerbruine spaniël kon je bij goed weer in het donker al bijna niet zien, laat staan nu. De mistbanken langs de kant werden steeds dichter en onttrokken alles aan het zicht. De lichtjes van Ornsay waren niet meer te zien. De Selkie was gehuld in een ijskoude mist en volkomen onzichtbaar.

‘Beany! Waar zit je? Sawney Bean! Sawney!’

Weer geen reactie. De regen viel nu bijna horizontaal en de wind beet in zijn gezicht. Angus liep door, maar gleed uit op een grote kei die uit het niets opdoemde en glibberig was van het zeewier. Hij viel op zijn knieën en stootte zijn scheenbeen pijnlijk tegen het stuk steen.

‘Fuck.’ Hij zette zijn hand in de modder en krabbelde overeind. ‘Beany! Beany! Waar zit je nou?’

Angus liep voorovergebogen tegen de koude regen in. Leunde tegen de wind. Hij haalde een paar keer diep adem. Hij wist heel goed dat hij in deze omstandigheden zijn leven op het spel zette. Wat had Josh ook alweer gezegd? Op Skye kan niemand je in de winter horen roepen. Hij zou hier in deze verraderlijke modder een been kunnen breken, vast kunnen komen te zitten in de blubber.

Sarah zou natuurlijk wel iemand bellen, maar het zou minstens een uur duren voordat er een ploeg was verzameld om hem te gaan zoeken, en het getij kwam rond Torran heel snel op. Hij zou niet binnen een uur verdronken zijn, maar hij zou wel in het ijskoude opkomende water kunnen bevriezen.

‘Beany!’

Angus tuurde in het niets. En veegde verwoed de regen van zijn gezicht.

Daar?

‘Beany?’

Daar!

Hij hoorde het.

Een zacht, zielig gejank. Het was zwak, maar hij hoorde het echt. Zo te horen was het drie- of vierhonderd meter ver. Angus pakte zijn zaklamp en probeerde hem met zijn gladde, natte handen aan te doen. Met zijn van de kou verdoofde vingers prutste hij aan het knopje.

Eindelijk lukte het. Hij scheen voor zich uit. Samen met het licht van de lamp op zijn hoofd kon hij ver kijken. Hij liep door, tuurde in de spookachtige mistflarden.

Ja, het was Beany. Hij was alleen maar een vage vorm, maar hij leefde. En hij zat tot aan zijn nek vast in de modder.

Als er niet snel iets gebeurde, zou hij verdrinken. Angus had nog maar een paar minuten voordat het water hem zou overspoelen.

‘Jezus, Beany. Beany!’

Het treurige gejammer van een stervend dier. Wat zou het met Lydia doen als haar Beany dood zou gaan? Angus zou er zelf ook kapot van zijn.

Hij probeerde erheen te rennen, maar dat was onmogelijk. Bij elke stap zakte hij weg in de modder of gleed hij bijna uit over de keien, die door de regen extra glibberig waren. Als hij niet uitkeek zou hij een nare val maken en zijn nek breken. Buiten bewustzijn raken. Dat zou fataal kunnen zijn.

Misschien was het stom geweest om zijn leven te riskeren. Hij dacht aan Sarahs bedrieglijke glimlach. Had ze dit zo gepland? Nee. Dat was belachelijk.

Hij moest langzamer lopen, maar als hij dat deed, zou Beany sterven.

Kon hij misschien kruipend sneller vooruitkomen?

Angus liet zich op zijn knieën vallen en kroop door de modder. De regen droop langs zijn nek en zijn schouders en verkleumde hem tot op het bot. Hij rilde, voelde de eerste tekenen van onderkoeling, maar hij was er bijna. Nog vijftig meter. Nog veertig. Dertig.

De hond was stervende. Alleen zijn kop was nog zichtbaar. Zijn ogen glinsterden van angst in het licht van de lamp. Maar Angus was er nu vlakbij. En hij zag iets van hout, een soort plateau, misschien een stuk van een gezonken boot die hier al tientallen jaren in de modder lag. Het hout vormde een brug naar de modder waar Beany in vastgeraakt was.

‘Oké Beany, rustig maar, ik ben er, ik kom eraan. Hou vol!’

Angus kroop over het hout. Hij was nog op vijf meter afstand van de hond en probeerde een plan te bedenken: hoe moest hij bij Beany komen zonder zelf in de modder weg te zakken?

Maar toen bewoog het dier. Het opkomende water had de modder wat zachter gemaakt. De hond ploeterde vooruit en wist zichzelf te redden. Maar hij ging de andere kant op, naar de wal, en rende weg over het kiezelstrand.

‘Beany!’ riep Angus wanhopig.

Hij hoorde de doffe krak van versplinterend hout. Toen hij op zijn knieën ging zitten en probeerde te gaan staan, brak de plank doormidden.

Hij zakte vrijwel meteen weg in het water. Het was diep en ontzettend koud. Onder de plank was niets om op te staan. Hij probeerde uit alle macht een stuk hout vast te grijpen, maar zakte bijna tot aan zijn nek weg. Zijn benen schopten wild in het niets.

Aan de overkant van de slikvelden zwaaide de vuurtoren van Torran door het donker. Een bleke, zilveren gloed. Daarna weer duisternis.

22

waar blijft angus? Waarom blijft hij zo lang weg? Is hij aan het verdrinken? Ik hoop het. Maar ook weer niet. Ik weet het niet meer.

Ik sta voor het keukenraam en kijk in de richting van de kleurloze slikvelden in de richting van Ornsay, maar dat heeft geen zin. Door de mist en het donker lijkt het alsof ik in het niets staar, in een somber, grijs vacuüm. Zonder sterren.

‘Mama, waar is papa?’

Lydia trekt aan de mouw van mijn vest. Ze kijkt naar me op met haar onschuldige gezichtje met de ontbrekende voortand en haar blauwe ogen, die niet knipperen. Haar schouders trillen van angst. Hoe erg ik Angus ook minacht, ik wil niet dat zij haar vader verliest, niet op deze manier. Misschien had ik hem moeten tegenhouden? Maar dat zou geen zin hebben gehad, hij zou vastberaden zijn geweest om zijn hond te redden, hoe gevaarlijk het ook was.

De wind slaat een regenflard tegen de ruiten.

Dit duurt te lang. Opnieuw staar ik in het donker, naar de grijze mistbanken die de kust bij Ornsay aan het zicht onttrekken. Elke negen seconden werpt de vuurtoren een zilveren lichtbaan de duisternis in, maar ook dan zie ik alleen een muur van glinsterende leegte.

‘Mama! Waar is pappie?’

Ik pak Lydia’s hand. Ze staat te trillen op haar benen.

‘Maak je maar geen zorgen, papa is Beany aan het zoeken. Maar dat is een beetje moeilijk omdat het zo donker is.’

Kon ik dat zelf maar geloven. Kon ik alles wat er gebeurt maar begrijpen. Ik ben zo in de war dat ik niet eens meer weet of ik wil dat mijn man sterft of in leven blijft.

Ik begrijp niet hoe de hond daar op de slikvelden terecht is gekomen; het ene moment was hij in de woonkamer met Lydia aan het stoeien, zoals zo vaak de laatste tijd, terwijl ik in Lydia’s kamer aan het strijken was. Opeens hoorde ik Lydia gillen, ik rende eropaf en zag dat de keukendeur open was gewaaid door de harde wind.

‘Ik wil dat papa thuiskomt.’

Misschien had Beany een rat gezien en was hij erachteraan gegaan? Zou Lydia hem hebben weggejaagd? Hem bang hebben gemaakt? Beany leek op Torran veel angstiger dan in Londen, alsof hij bang was voor Torran, of voor iets of iemand hier in huis.

‘Mama! Dat is Beany! Ik hoorde Beany!’

Heeft ze gelijk? Was dat het gejank van een hond? Ik laat haar hand los en doe de keukendeur open, maar ik word meteen weer door de zware windstoten en de woeste regen naar binnen geduwd. Machteloos roep ik naar de slikvelden, naar de vage vormen van de voor anker liggende boten, de zandbanken en de rij naaldbomen. Naar alles wat gesmoord wordt in een dichte, donkere mist.

‘Angus! Beany! Angus! Beany!’

Ik kan net zo goed in een donkere kolenmijn roepen. Of in een afgesloten, vochtige kelder. De woorden worden uit mijn mond gerukt en weggevoerd door de storm. De storm die vanuit het noorden naar Ardnamurchan en de Summer Isles waait.

O, die Summer Isles. De wanhoop welt onstuitbaar in me omhoog. De tragedie die ons uit Londen heeft verjaagd.

‘Komt papa wel terug, mama?’ vraagt Lydia bij de keukendeur. ‘Hij komt vast terug. Net als Lydia.’

‘Ja, ja, natuurlijk komt hij terug.’

Ze heeft een dunne, paarse legging aan, een kort spijkerrokje met alleen een dun Hello Kitty-shirt. Veel te koud voor dit weer. ‘Ga gauw naar binnen Lydie, toe. Papa is alleen Beany aan het zoeken, hij komt zo terug. Ga maar even binnen een boek lezen, het duurt vast niet lang meer.’

Lydia draait zich om en gaat naar binnen. Ik loop achter haar aan naar de oude bakelieten telefoon die in de eetkamer op de vensterbank staat. De oude hoorn is belachelijk zwaar en de draaischijf tergend langzaam. Ik draai het nummer van Josh en Molly. De telefoon gaat eindeloos vaak over, maar er wordt niet opgenomen.

Dan probeer ik de mobiel van Josh. Weer niets, alleen een antwoordapparaat. ‘Hallo, met Josh Freedland. Als u over mijn werk belt, probeert u dan het volgende nummer van Strontian Stone…’

Ik gooi de hoorn op de haak. Ik ben verschrikkelijk kwaad, op alles en iedereen. Wie kan ons nu te hulp komen?

Gordon, de man van de boot! Ja. Gordon. Zijn nummer staat in mijn mobiel. Ik ren naar de slaapkamer, gris mijn mobiel van het nachtkastje en wacht tot hij eindelijk aangaat. Terwijl ik wacht, wat akelig lang duurt, komt Lydia de slaapkamer in. Ergens vandaan. Ze ziet er anders uit. Haar haren zitten wilder. Ze staart me op die onbewogen manier aan, alsof ze in trance is, terwijl ik gefrustreerd met mijn mobiel schud: ga aan, ga nou verdomme aan! Ze heeft Luipie onder haar arm. Ze kijkt me aarzelend aan en zegt: ‘Mammie, misschien is het niet erg van Beany. Kirstie is ook niet teruggekomen, dus misschien is het ook niet erg als Beany niet terugkomt.’

‘Wat zei je schat? Ik moet even een nummer zoeken…’

‘Papa komt toch wel terug hè? Alsjeblieft mama, Lydia vindt het niet erg. Kirstie is nu weg, dus het maakt niet meer uit wat hij heeft gedaan. Kunnen we hem uit de modder gaan halen?’

Uit de… waar heeft ze het over?

Ik kijk haar verbijsterd aan. De tranen branden achter mijn ogen. Tranen om Kirstie, om wat Angus haar heeft aangedaan.

Nee. Ik moet me vermannen, dat nummer opzoeken. Het scherm gloeit zacht en vriendelijk op in de donkere slaapkamer. Er staat dat ik geen bereik heb. Natuurlijk niet. Ik kijk bij de contacten en scrol naar de G. Gordon Fraser. Dat is het.

Ik ren met mijn mobiel naar de eetkamer, pak de hoorn van de haak en draai met trillende handen het nummer; de telefoon gaat een paar keer over – neem op, neem nou op! – en dan hoor ik een hese, norse stem.

‘Gordon Fraser.’

‘Gordon, met Sarah. Sarah Moorcroft van Torran.’

Het blijft stil. Dan zegt hij, frustrerend langzaam: ‘Hallo, Sarah. Zo zo. Hoe gaat het?’

‘Ik heb een probleem, een groot…’ De lijn knettert en ruist. ‘Alsjeblieft.’

‘Ik…’ Sisssss ‘…niet.’

‘G…’

‘Sarah…’

‘Help, we hebben hulp nodig…’ Dan valt de verbinding weg, ik hoor zelfs het statische geknetter en geruis niet meer. Ik gooi bijna uit pure frustratie de hoorn tegen de muur. Waarom moet hij het uitgerekend nu begeven? Maar dan klinkt het gesis weer, zo hard dat het pijn doet in mijn oren, en wordt de verbinding opeens weer goed. Ik hoor zijn stem.

‘Is er iets aan de hand Sarah?’

‘Ja!’

‘Wat dan?’

‘Mijn man, Angus, is op de slikvelden, de hond is weggelopen en hij is hem daar bij laagwater gaan zoeken, maar ik maak me zorgen omdat hij zo lang wegblijft… Ik weet niet wat ik moet doen, ik ben bang…’

‘Zei je dat hij op de slikvelden is?’

‘Ja.’

‘In zijn eentje, bij Torran?’

‘Ja!’

Ik hoor de afkeuring doorklinken in de stilte die hij laat vallen.

‘Oké, blijf kalm Sarah. Ik ga een paar mannen uit de Selkie halen.’

‘O geweldig! Bedankt!’

Ik leg de hoorn op de haak voordat de verbinding wordt verbroken, alsof dit een levensgevaarlijk computerspel is en de telefoon de enige krachtbron is die langzaam leegloopt tot het game over is. Als ik me omdraai, staat Lydia daar weer. Ik schrik ervan en ik word een beetje bang.

Ze staat stokstijf stil. Met een neutraal gezicht. In trance. Haar blauwe ogen wijd open. Ze staat vlak achter me.

Hoe kan dat? De houten vloer kraakt bij het minste of geringste, maar ik heb niets gehoord.

Ze staat op nog geen meter afstand, onbeweeglijk en zwijgend, met een bleek gezichtje. Ik heb haar niet binnen horen komen. En ik heb al helemaal niet gehoord dat ze achter me kwam staan.

Ik begrijp echt niet hoe ze dat doet. Opeens komt de angstaanjagende gedachte in me op dat er meerdere Lydia’s in dit huis zijn. Belachelijk, maar toch kan ik me niet aan de indruk onttrekken dat er twee identieke Lydia’s in dit huis zijn die spelletjes spelen in het donker en de kou, tussen de spinnenwebben en de ratten, net zoals Lydia en Kirstie vroeger in Londen spelletjes met elkaar deden: ik ben het, nee, ík ben het. Ik hoor nog hun vrolijke gegiechel door de gang klinken als ik eerst de een en daarna de ander achternazat terwijl ze zich voor me verstopten en me voor de gek probeerden te houden.

Maar die rare gedachte zet ik uit mijn hoofd. Ik moet helder nadenken.

‘Papa komt straks toch wel terug met Beany?’

Ze fronst haar wenkbrauwen en kijkt triest. Wat een onbeschrijfelijk verdriet moet ze voelen: ze is haar zusje kwijt en nu dreigt ze ook haar vader en haar hond te verliezen. Ik weet zeker dat ze daar helemaal aan onderdoor zal gaan.

Hoe verachtelijk ik Angus ook vind: hij móet dit overleven.

‘Hij komt toch wel terug, mama? Alsjeblieft?’

‘Natuurlijk!’

Ik kniel, trek haar naar me toe en omhels haar stevig. ‘Lieverd, papa komt vast zo weer thuis, ik beloof het.’

‘Beloofd?’

‘Echt! Hand op mijn hart! Kom, dan gaan we naar de keuken, een lekker kopje thee drinken terwijl we op ze wachten.’

Maar ik meen het niet. Het is maar een uitvlucht. Ik wil alleen naar de keuken omdat ik dan door het raam kan kijken of ik al iets zie. Terwijl ik de ketel vul met water probeer ik de duisternis in te turen.

Het is nu helemaal donker. Alleen zo nu en dan valt een vage streep maanlicht tussen de voortjagende wolken door. Het licht uit de keuken werpt een groene rechthoek op het koude, natte gras. Aan de lijn wappert het doorweekte wasgoed. De wind huilt aan één stuk door. Alsof het weken zo door zal blijven gaan.

Dit is de voorbode van de winter, de strenge winter die gaat komen.

‘Mama, kijk!’

Twee lichtjes doorboren het donker. Mistige lichtbundels van koplampen. Zijn dat zaklantaarns? Of lichtjes van boten? Dat moeten Gordon en zijn vrienden zijn, en ja, ik zie in het licht van de koplampen een paar mannen op de pier, de lichtbundels bewegen en kruisen elkaar als de zoeklichten die in de oorlog vijandelijke bommenwerpers boven Londen beschenen. De mannen zijn zo te zien van plan het water op te gaan. Ik zie al een paar boten om Salmadair heen varen. Ze zijn nu duidelijk zichtbaar.

Dan schijnt vanaf een van de boten een sterke lichtbundel over de golven en de zandplaten. Ik probeer te zien waar het zoeklicht op schijnt, maar de mist is te dicht.

De hele Sound is veranderd in een grote mistvallei. Hoe kunnen ze Angus daar ooit vinden? En kan me dat eigenlijk wel iets schelen?

Natuurlijk wel. Maar misschien om een verkeerde reden. Ik wil hem levend terug, zodat ik hem kan confronteren met wat hij heeft gedaan.

‘Kom, dan gaan we naar de woonkamer,’ zeg ik tegen Lydia.

‘Waarom?’

‘Er is toch niets te zien.’

‘Wat zijn dat voor lichten, mama?’

‘Gewoon een paar mensen die papa helpen zoeken, schat.’

Ik pak haar bij de hand en neem haar mee naar de woonkamer. We stoken het vuur op; het is het afgelopen uur bijna uitgegaan omdat er niet op werd gelet. Lydia geeft me een paar kleine blokken hout aan, voorzichtig en plichtsgetrouw, en ik leg ze op het vuur, dat al snel weer opvlamt.

‘Mama, wat zou jij graag willen dat het regende als het geen water regende?’

‘Wat?’

Lydia kijkt me peinzend aan. Ze heeft een zwarte roetveeg op haar mooie bleke gezichtje. Ik glimlach en probeer niet te denken aan Angus en Kirstie, aan dat knuffelen en kussen. ‘Wat zei je?’

‘Als de regen geen water was, wat zou je dan willen dat het was? Ik zou bloemen willen, het lijkt me zo mooi als er bloemen uit de lucht vallen.’

‘Ja, mij ook.’

‘Of mensen.’ Ze lacht zacht. ‘Dat zou grappig zijn, hè mama? Als het mensen zou regenen… o kijk! Het lijkt wel een regenboog!’

Ze wijst naar de haard, een klein, krachtig vlammetje schiet felblauw en paars uit een houtblok. We kijken een tijdje naar de vlammen en kruipen dan op de bank weg onder de deken die naar Beany ruikt; we kletsen wat over de hond, luchtig en vrolijk, want ik wil Lydia zoveel mogelijk afleiden. Lydia luistert naar me, ze knikt en lacht; ik lach met haar mee, ook al voel ik me alleen maar verdrietig en boos.

Het duurt nog steeds te lang. Waar is Angus? Ze kunnen hem niet vinden. Ze zijn hem kwijt. Ik stel me voor dat de jongens van de Selkie vanuit de boot over de zandplaten, de slikken en het water turen, moe en koud worden, in hun handen blazen en elkaar niet goed aan durven kijken omdat ze weten dat ze hebben gefaald, dat ze hem nergens zien…

Als Angus sterft, zullen wij het dan wel redden? Misschien. In elk geval zou er iets afgesloten zijn.

Het vuur laait plotseling op door een koude luchtstroom. Ik kijk naar mijn dochter terwijl zij in het vuur staart. De vlammen worden weerspiegeld in haar glanzende blauwe ogen.

‘Sarah.’

Wat?

‘Jezus.’

‘Papa!’

Het is Angus. Hij staat in de deuropening, hij zit onder de modder, maar hij leeft.

Achter hem staan Gordon en nog iemand anders. De mannen lachen vrolijk en hun stemmen vullen het huis. Ze ruiken naar diesel, zeewier en dikke, olieachtige modder. Angus leeft. Lydia klimt van de bank en rent op hem af; hij houdt haar op afstand, maar geeft haar een kus op haar voorhoofd.

‘Ik snap dat je me een knuffel wilt geven,’ zegt hij, ‘maar ik kan het je niet aanraden. Die modder stinkt nogal.’

Lydia springt vrolijk op en neer.

‘Papa! Papa! Papa!’

‘Jezus, we dachten al dat je…’ Ik zeg het bijna, maar ik maak mijn zin niet af. Vanwege Lydia, en de anderen.

‘We hebben je man ongeveer drie meter vanaf de pier van Ornsay uit het water opgevist,’ zegt Gordon.

Angus kijkt schaapachtig. Hij komt naar me toe en geeft me een voorzichtig kusje op mijn wang. Ik probeer niet weg te deinzen. Hij kijkt me met een vreemde, achterdochtige blik aan en zegt: ‘Ja, ik had geen flauw idee meer waar ik was, in die mist.’

Ik kijk langs hem heen.

Ik zie de hond niet. Waar is de hond?

‘En Beany?’

Lydia kijkt haar vader opgetogen maar ook bezorgd aan.

‘Ja papa, waar is Beany?’

Angus glimlacht geforceerd naar haar.

‘Hij is ontsnapt! Hij is uit de modder gekropen en toen is hij ervandoor gegaan, naar de wal. We gaan hem morgen wel zoeken, ik weet zeker dat het prima met hem gaat.’

Ik vermoed dat dit niet waar is. Misschien is Beany inderdaad weggerend, maar het is helemaal niet zeker dat hij veilig is, of dat we hem terug zullen vinden. Maar ik zeg er niets over. Ik leg mijn hand tegen de koude, modderige wang van mijn echtgenoot. Terwijl ik hem het liefst zou slaan. Keihard. Ik zou hem willen stompen, hem de ogen uitkrabben. Hem pijn doen.

Maar dat doe ik niet, omwille van Lydia, en Gordon. Omwille van iedereen, behalve mezelf.

‘Je bent ijskoud Angus, en wat zie je eruit! Je moet nodig in bad.’

‘Een warm bad, daar ben ik inderdaad wel aan toe. Sarah, wil jij een glas whisky inschenken voor Gordon en Alistair? Doe die goeie, de Macallan. Ik heb ze een borrel beloofd om ze te bedanken, ze hebben mijn…’ Hij kijkt naar Lydia, aarzelt en zegt dan: ‘Omdat ze me geholpen hebben.’

‘Natuurlijk,’ zeg ik en ik trek een opgelucht gezicht.

Angus loopt voorzichtig, om niets vies te maken, naar de badkamer. Ik hoor dat hij de kraan aanzet.

‘Lydia, wil jij even een paar glazen halen, lieverd?’

Ik schenk de whisky in. De mannen excuseren zich omdat ze de vloer natmaken, maar ik zeg dat het niet hindert, we gaan zitten en ik stook het vuur op. Lydia staart de mannen aan, alsof het interessante nieuwe dieren in de dierentuin zijn. Gordon kijkt om zich heen, naar het schilderwerk dat nog niet af is.

‘Je maakt er echt werk van, zie ik,’ zegt hij. ‘Goed om te zien dat de Torran Cottage zo mooi wordt opgeknapt.’

Ik bedank hem voor het compliment en dan blijft het een tijdje stil. Ik weet niet wat ik verder moet zeggen.

We zitten een tijdje zwijgend te drinken. Ik hoor Angus met water plenzen en ik kijk naar de deur van de badkamer. Alles is nu veilig. En tegelijk zijn we in groot gevaar.

Gordon verbreekt de stilte en begint te praten over Torran en Sleat, over Gaelisch en de nieuwe school. Ik ga er dankbaar op in, het maakt mij niet uit waar het gesprek over gaat. Maar intussen vraag ik me koortsachtig af hoe het nu verder moet met Angus.

Alistair, de jongste van de twee mannen, een ruige, knappe vent met rood haar, neemt een slok van zijn derde grote glas Macallan en zegt opeens: ‘Een dunne plaats. Zo noemen ze het hier.’

‘Ssst,’ zegt Gordon. Lydia ligt inmiddels te slapen op de bank, met een zachte, lichtblauwe deken over zich heen.

Ik drink mijn glas whisky leeg. Het vuur brandt zachter en de houtblokken gloeien. Ik ben doodmoe.

‘Wat zei je?’

Alistair lijkt al een beetje aangeschoten. Hij laat een boer, verontschuldigt zich en zegt dan: ‘De mensen uit de buurt, die noemen Torran een dunne plaats. Dat betekent een plaats waar geesten zijn…’ hij grinnikt en neemt nog een slok, ‘waar de geesten dichterbij kunnen komen.’

‘Ach, hou op over die onzin,’ zegt Gordon. Hij werpt een snelle blik op mij en dan op Lydia. En hij kijkt alsof hij zijn jonge vriend het liefst een tik wil verkopen.

‘Nee, echt waar Gordon,’ zegt Alistair. ‘Soms denk ik dat ze gelijk hebben. Ook die naam, Torran Island, dat betekent Dondereiland, en het is ook net alsof hier iets hangt, een bepaalde sfeer. Weet je nog toen die krakers er opeens vandoor gingen? Doodsbang waren ze.’

Hij weet kennelijk niet wat ons gezin heeft meegemaakt. Anders zou hij hier vast niet over beginnen.

‘Ja, een dunne plaats. Waar je de andere wereld kunt zien.’ Alistair grinnikt. Slurpt van zijn whisky en kijkt me aan. ‘Dat zeggen ze.’

Gordon klakt afkeurend en zegt: ‘Al die onzin, niks van geloven Sarah.’

Ik haal mijn schouders op. ‘Hindert niks, hoor, ik vind het wel interessant.’

En ik meen het. Ik laat me door zulke volksverhalen en bijgeloof niet van de wijs brengen; wat ik zelf aan mijn hoofd heb is veel verontrustender. Gordon nipt van zijn whisky, geniet van de smaak en knikt naar mijn slapende dochter.

‘Het wordt zo te zien tijd dat we weer vertrekken.’

Ze nemen snel afscheid. Ik zwaai vanuit de deuropening naar ze en kijk hun boot na tot die in het donker is verdwenen. De vuurtoren zwenkt zijn lichtbundel ten afscheid. Onze boot ligt gelukkig veilig vastgebonden, maar de tassen met boodschappen zijn weggespoeld.

Ik ga naar binnen en trek de messenla open.

Ik staar naar het arsenaal van glimmende messen. Ik hou mijn messen altijd goed scherp.

Dan doe ik de la met een klap dicht. Wat haal ik me nu voor rare, moordzuchtige dingen in mijn hoofd?

Ik loop de keuken uit en ga naar de badkamer. Angus zit nog in bad, zeept zijn gespierde armen in. Zijn zwarte borsthaar zit vol wit schuim.

Wat ben ik zijn lichaam gaan haten.

‘Je moet nieuwe boodschappen gaan halen,’ zeg ik. ‘Morgen. Je hebt de tassen bij de boot laten staan en alles is weggespoeld.’

‘Wat?’ Ik snap dat hij verbaasd is en ik zie wat hij denkt: ik heb net mijn leven gewaagd om de hond te redden en nu begin jij over de bóódschappen?

Maar ik kan niet meer doen alsof. Ik wil dat hij hier weggaat, zodat ik kan bedenken wat ik moet doen. Hoe ik hem het best met de waarheid kan confronteren.

‘Boodschappen. Morgen. Oké.’

23

de volgende ochtend gaan we Beany zoeken. We lopen het hele eiland over en Lydia roept hem vertwijfeld en zo hard ze kan. ‘Beany! Beany!’

Het is hoogwater. Ik heb niet de illusie dat de hond uit het water zal komen opduiken. Maar Lydia is verschrikkelijk bezorgd.

‘Béany!’

Terwijl we uitkijken over de stroming, worden we uitgejoeld door een stel kokmeeuwen. Scholeksters kijken sceptisch naar ons en huppen verder het strand af als mijn dochter aan komt rennen. Roepend, schreeuwend. En dan huilend.

‘Kom maar,’ zeg ik en ik leg een arm om haar schouders. ‘Het komt vast goed. Ik denk dat Beany ergens in het bos is gaan schuilen. Hij is waarschijnlijk vannacht naar de wal gerend. We zullen briefjes ophangen.’

‘Hij komt niet terug.’ Ze duwt mijn hand weg. ‘Hij is dood. Hij komt nooit meer terug.’

En ze rent naar binnen. Ik weet niet hoe ik haar moet troosten. De hele wereld is ontroostbaar, van de betraande grijze zeehonden op Salmadair tot de druppende lijsterbessen bij Camuscross.

En nu rijgen de uren zich ongemerkt aaneen. Lydia zit op haar kamer te lezen en ik ga nog een muur schilderen. Ik weet niet precies waarom ik daar opeens vaart achter zet. Misschien heb ik het vage voorgevoel dat we het huis af moeten maken zodat we het kunnen verkopen. Binnenkort.

Als ik even wil pauzeren en in de keuken de verf van mijn vingers was, zie ik dat Angus aan komt varen. Het witte kielzog trekt een krijtstreep over het leigrijze water van de Sound.

Angus staat rechtop, eenzaam, met zijn hand aan de helmstok, en kijkt recht vooruit. Hij komt naar ons toe. Met de boodschappen, zoals ik heb gevraagd.

De haat vlamt in me op. Ik hoop dat hij daar bij de vuurtoren op een verborgen basaltblok vaart. Dat er een gat in de boot wordt geslagen, de bodem wordt opengescheurd. Hoe vastbesloten ik ook ben om verstandig te blijven, om het met hem uit te praten en hem de bewijzen onder de neus te wrijven, ik zou er toch geen moeite mee hebben toe te kijken terwijl hij in die ijskoude stroming verdrinkt. Ik zou geen vinger uitsteken. Ik zou gewoon staan toe te kijken terwijl ik weduwe werd.

Maar de boot zinkt natuurlijk niet, Angus is hier op het eiland veel te handig geworden. En na de schrik van gisteren op de slikvelden is hij waarschijnlijk extra voorzichtig. Hij vaart nu wat langzamer en als hij bij het strand is zet hij de motor uit. Hij springt uit de boot en trekt het stomme oranje ding uit het water, voorbij de vloedlijn. Dan tilt hij twee grote boodschappentassen uit de boot en loopt naar ons huis.

Zijn pas is snel en vastberaden. Misschien zelfs dreigend? Ik word opeens bang.

Weet hij dat ik het weet? Maar hoe zou hij dat moeten weten? Hij heeft vast gemerkt dat ik de laatste tijd vijandig doe, maar hij kan toch niet weten hoe dat komt?

Hij komt dichterbij. Er zit beslist iets dreigends in zijn tred. Ik loop achteruit tot ik tegen het aanrecht sta, ik trek de la open en kijk naar het glimmende bestek. Dan doe ik het, ik pak een keukenmes. Het grootste en het scherpste. Ik hou het achter mijn rug. Ik besef zelf heel goed hoe krankzinnig ik me gedraag, ook al heb ik er een duidelijke reden voor. Het is het enige wat ik nu kan doen.

‘Hallo,’ zegt hij als hij binnenkomt, norser dan anders, zonder te glimlachen. Hij zet de tassen op de grond. Ik hou het mes vast, met een zweterige hand en nauwelijks uit het zicht. Zou ik het kunnen? Zou ik echt mijn eigen man neer kunnen steken?

Misschien.

Ja, beslist als hij Lydia iets aan zou doen. Want wie zegt dat het misbruik is opgehouden? Misschien noemt hij haar wel Kirstie. Doet hij alsof zijn lievelingskind nog leeft.

Zou hij de oorzaak van haar verwarring zijn?

‘Waar is Lydia?’ vraagt hij.

Met die stoppels ziet hij er gemeen uit, niet knap. Als een misdadiger die je op tv ziet: Wie kent deze man?

Ik niet.

Wat heeft hij met Kirstie gedaan? Hoe kón hij? En hoe lang zou het hebben geduurd? Een halfjaar? Een jaar?

‘Ze slaapt,’ zeg ik, ook al is dat niet waar. Lydia zit op haar kamer te lezen. Maar ik laat hem niet aan mijn enige dochter komen. Als hij echt iets probeert, dan zal ik niet aarzelen het mes te gebruiken. ‘Ze is uitgeput Gus, laat haar maar slapen.’

‘Maar gaat het wel met haar? Na alles… je weet wel.’

‘Ja,’ zeg ik. ‘Het gaat best redelijk, gezien de omstandigheden. Laat haar nu alsjeblieft slapen. Ze moet morgen weer naar school, ze heeft haar rust nodig.’

Het kost me moeite zo vriendelijk te doen. Tegen deze man. Dit monster. Het voelt alsof hij geen mens meer is, maar een onmenselijk ding. Ik wil hem uit de buurt hebben.

‘Oké,’ zegt hij, terwijl hij me diep in de ogen kijkt. In zijn blik zit haat, teruggekaatst door de mijne; hij probeert het niet te verbergen. We zijn twee mensen op ons eigen eiland, waar de raven van Salmadair neerstrijken en schor krassen; we haten elkaar en we weten dat allebei. Ik snap alleen niet waarom hij mij zo haat. Misschien omdat hij in de gaten heeft dat ik op de hoogte ben van zijn geheim?

Misschien keek hij daarom zo boos toen ik hem vertelde dat Kirstie Lydia was, misschien wist hij toen dat ik het op het spoor was.

Hij draait zich om en loopt naar de eetkamer. Dan zeg ik: ‘Angus, ik denk…’

‘Wat?’

‘Nou, ik heb zitten nadenken terwijl jij boodschappen deed.’

Kan ik hem over mijn vermoedens vertellen? Nee. Ik krijg dat niet over mijn lippen, op deze zondagmiddag in deze koude keuken, waar we gehoopt hadden gelukkig te zullen worden, hier, met de pakken cornflakes op de plank en in de koelkast de pakjes drinken die Lydia mee naar school zal nemen. Ooit zal ik de verschrikkelijke woorden moeten uitspreken, zal ik moeten zeggen dat ik weet dat hij haar heeft misbruikt. Maar nu nog niet, niet nu Lydia nog zo getraumatiseerd is. Ik wil dat ze morgen naar school gaat, dat ze dan een nieuwe start kan maken, want als dat niet lukt, zijn we allemaal voorgoed verloren.

‘Ja?’ vraagt Angus ongeduldig. ‘Wat is er?’

Er zitten vieze olievlekken op zijn spijkerbroek. Hij ziet er onverzorgd uit, slonzig. Dat is niets voor hem. Of misschien is dit juist zoals hij werkelijk is.

‘Angus, je weet dat het de laatste tijd niet zo goed met ons gaat, en daarom dacht ik dat… dat het misschien voor Lydia, voor ons alle drie, goed zou zijn als je een paar dagen aan de wal bleef.’ Ik hou nog steeds het mes achter mijn rug. Hij kijkt me aan alsof hij weet waar ik mee bezig ben en het hem geen zak kan schelen.

‘Prima,’ zegt hij. ‘Ik vind het best.’ Zijn donkere ogen staan vol minachting. ‘Ik neem wel een kamer in de Selkie, dat kost in deze tijd van het jaar bijna niks. Dan kan ik daar rustig werken.’

Dat ging gemakkelijk. Hij loopt naar de woonkamer en stopt wat papieren in zijn tas. Dan hoor ik dat hij naar onze slaapkamer gaat en daar de ladekast opent. Gaat hij echt zomaar weg, zonder slag of stoot? Het lijkt er wel op.

Ik leg het keukenmes terug in de la en haal opgelucht adem.

Ik luister naar de meeuwen en de wind bij de deur, het geritsel van het opgedroogde zeewier op het strand. Een minuut of tien later komt Angus de keuken weer in. ‘Geef Lydia maar een knuffel van me,’ zegt hij. Zijn woede is gezakt. Hij ziet er vriendelijker uit, maar ook verdrietiger. Er gaat een steek van medelijden door me heen voor deze man van wie ik ooit heb gehouden, voor de vader die zijn dochter heeft verloren, tot ik weer denk aan wat hij heeft gedaan.

‘Ja,’ zeg ik, ‘dat zal ik doen.’

‘Bedankt,’ zegt hij heel zacht. ‘Ik neem de boot, kun jij bij laagwater naar de wal lopen om hem op te halen? Want morgen heb je de boot nodig om Lydia naar school te brengen.’

‘Ja.’

‘Oké, Sarah.’

‘Dag Angus,’ zeg ik.

Hij kijkt me aan. Zie ik nu minachting in zijn ogen, of schuldgevoel, of wanhoop? Of misschien is het gewoon onverschilligheid. ‘Dag.’

Hij schudt zijn hoofd weer, heel langzaam, heel nuchter, alsof dit de laatste keer is dat we elkaar zullen zien. Ik kijk naar hem terwijl hij zijn tas pakt en de deur uit loopt, naar de boot. Hij trekt hem van het strand, roeit het water op en zet de motor aan. Ik blijf hem nakijken, want ik wil zeker weten dat hij echt weg is, maar als hij bij Salmadair is, komt Lydia opeens in haar helderblauwe legging op blote voeten en met een betraand gezichtje de keuken binnen.

‘Is dat papa? Waar is papa?’

Wat moet ik zeggen? Door mijn woede vergeet ik bijna dat Lydia nog steeds van haar vader houdt. Ondanks alles. Ik sla mijn armen om haar heen, druk haar stevig tegen me aan en leg een hand beschermend op haar blonde haar. Dan draaien we ons om en kijken allebei naar buiten, naar de zee. Daar staan we, moeder en dochter, en ik zeg: ‘Papa moest weer gaan werken.’

Lydia draait zich om en kijkt me met haar grote blauwe ogen smekend en verdrietig aan.

‘Maar kwam hij niet eens even dag zeggen? Waarom kwam hij niet even bij mij?’

‘Schat…’

‘Waarom kwam hij niet even afscheid nemen?’

‘Lieverd…’

Ze is nu helemaal van streek. ‘Hij moest komen dag zeggen!’ Ze wurmt zich los en rent naar buiten, het paadje af, door de natte hei en de varens naar het strandje bij de vuurtoren. ‘Papa!’ gilt ze. ‘Papa! Kom terug! Kom terug!’

Maar de boot is al te ver en Angus staat met zijn rug naar ons toe. Haar kinderstemmetje wordt gesmoord door het kabaal van de golfslag en de wind en hij kan haar geroep en gesnik niet meer horen.

‘Papa! Papa! Kom terug, kom terug! Papa!’

De raven krassen en de meeuwen zeilen door de lucht; ik krijg een brok in mijn keel van verdriet, maar ik probeer kalm te blijven. Ik kijk naar een kraai die vanuit een van de grillige lijsterbessen bij de vuurtoren naar Lydia kijkt. Kraaien duiken soms op pasgeboren lammetjes af en rukken hun tong uit, zodat ze niet meer bij hun moeder kunnen drinken en binnen een dag sterven.

Mijn kleine meisje staat nog steeds te roepen.

Het wordt me te veel. Straks loopt ze nog het water in om achter hem aan te gaan. Ik loop haastig naar haar toe, het pad af naar het strand, ik pak haar bij de hand en hurk naast haar. ‘Lieve schat, papa is heel druk, maar hij komt heel snel terug.’

‘Maar hij kwam net toch ook thuis, waarom kwam hij niet even hallo zeggen? Hij vindt mij niet lief meer.’

Ik kan dit verdriet bijna niet meer aan, dus ik probeer haar met leugens gerust te stellen. ‘Natúúrlijk vindt hij je wel lief! Hij is alleen heel druk, maar hij komt al best snel weer terug. Kom, morgen mag je weer naar school, dus misschien kunnen we koekjes bakken om mee te nemen? Gemberkoekmannetjes!’

Iets gaan bakken. Dat is mijn oplossing. Cakejes en koekjes. Gemberkoekmannetjes. Bakpoeder, bloem, boter en suiker en van die kleine zilveren suikerballetjes.

Dat gaan we doen, we gaan bakken.

Maar de koekmannetjes mislukken, ze komen totaal misvormd uit de oven en lijken meer op dieren. Ik probeer er grapjes over te maken, maar Lydia kijkt vol ontzetting naar de misbaksels op het hete ovenrooster, schudt haar hoofd en rent de keuken uit.

Het werkt niet. Niets zal dit ooit nog kunnen oplossen.

Ik denk na over de gevoelens die Lydia voor haar vader koestert. Als zij getuige zou zijn geweest van het misbruik, zou ze dan nog steeds zóveel van hem houden? Misschien heeft ze het niet gezien, maar heeft Kirstie het haar alleen verteld. Of misschien is het toch een beetje anders gegaan, misschien is het nooit gebeurd. Zou ik te veel hebben verondersteld, te snel hebben geoordeeld? De twijfels komen in me op en het begint me te duizelen. Zou ik het mis hebben? Misschien ben ik wel in zulke clichés gaan geloven, seksueel misbruik, pedofilie, moderne hekserij, omdat ik verblind ben door woede en verdriet.

Maar nee. Lydia heeft het me zelf verteld en mijn herinneringen en de artikelen van Samuels bewijzen het. Het is veel waarschijnlijker dat ik niet kan accepteren dat ik tien jaar lang heb samengeleefd met een man die in staat is zijn eigen kind te misbruiken. Want wat zegt dat over mij?

Ik ga naar buiten, gooi de gemberkoekmannetjes op de composthoop en kijk over de stinkende moddervlakten naar Ornsay.

Er is niets te zien.

Later die middag, bij laagwater, lopen Lydia en ik naar de wal. Dode krabben knarsen onder onze laarzen. We halen de boot op, die afgemeerd ligt aan de pier bij de Selkie, varen terug en gaan op de bank zitten lezen. ’s Avonds, als ze slaapt, strijk ik Lydia’s schooluniform, met een fles wijn binnen handbereik en de ramen open, ook al is het snijdend koud.

Want ik wil dat de frisse, koude lucht me scherp houdt, me logisch laat nadenken. Doe ik er wel goed aan om haar weer naar Kylerdale te laten gaan?

Toen Angus en ik nog met elkaar praatten, probeerde hij me ervan te overtuigen dat ze beter niet daarheen terug kon. Maar op school zijn ze ervan overtuigd dat het nu beter zal gaan, en bovendien kan ze niet zomaar naar een andere school. En als ik haar thuis les zou geven, zou ze daar alleen maar eenzamer van worden. Dan komt ze helemaal niet meer van het eiland af.

We moeten het dus nog maar een keer op Kylerdale proberen. Maar terwijl ik sta te strijken en luister naar de golven die ik op het strand hoor ruisen, die klinken als de ademhaling van een ziek kind met zware koorts, begin ik me toch zorgen te maken.

Pas laat die avond val ik in een droomloze slaap.

De volgende ochtend is de lucht zo grauw als een gans. Ik moet Lydia aansporen om zich aan te kleden, ze wil het liefst thuisblijven. En ze vraagt me waar haar vader is.

‘Hij komt heel snel weer thuis.’

‘Echt waar, mama?’

Ik trek de trui van haar schooluniform over haar hoofd. ‘Ja schat,’ lieg ik.

‘Ik wil niet naar school, mama.’

‘Toe nou.’

‘Want Emily is er ook en die haat mij. Ze haten mij allemaal. Ze denken dat er iets met mij is hè?’

‘Welnee. Ze deed gewoon een beetje gek. Kom, trek je schoenen maar aan, dat kun je best zelf. Je bent een week vrij geweest, maar nu is het tijd om weer naar school te gaan. Het komt heus wel goed.’

Hoeveel leugens kun je je dochter vertellen?

‘Maar ze hebben daar allemaal een hekel aan mij, mama. Ze denken dat Kirstie bij me is en dat ze dood is, dus ze denken dat ik een spook ben.’

‘Hou eens op, schat. Denk er nu maar niet meer aan en ga gewoon naar school. Ze zijn het vast allemaal vergeten.’

Maar als we naar de wal zijn gevaren, de paar kilometer naar Kylerdale zijn gereden over de winderige kustweg en aankomen bij school, wordt al snel duidelijk dat ze het helemaal niet vergeten zijn. Ik zie het aan de gegeneerde blik van de secretaresse, die net uit haar Mazda stapt. En als we het vrolijke schoolgebouw binnenkomen, met foto’s van een schoolreisje aan de muur, en de tweetalige lijst met Regels voor het Schoolplein, Riaghailtean Raon-Cluiche, wordt mijn angstige vermoeden meteen bevestigd. De sfeer slaat door onze binnenkomst meteen om. Het is erger dan ooit.

‘Ik wil niet naar de klas, mama,’ zegt Lydia met een benepen stemmetje. Ze drukt haar gezicht tegen mijn buik.

‘Onzin, het komt echt wel goed.’ De andere kinderen lopen langs ons heen.

‘Kijk, iedereen gaat al naar de klas, ga maar gauw.’

‘Maar ze willen niet dat ik in de klas kom, mama.’

Het is zo overduidelijk dat ze gelijk heeft, hoe kan ik dan nog blijven liegen? De vijandige sfeer die hier hangt is bijna tastbaar. Tot nu toe werd Lydia door de andere kinderen voornamelijk genegeerd, maar nu lijken ze wel bang voor haar. Een jongetje wijst naar haar en fluistert iets tegen een ander kind, twee blonde meisjes uit Lydia’s klas deinzen terug als ik haar een zacht duwtje geef naar de gang, naar de klas, naar de dag die ze zonder mij door moet zien te komen.

Ik sluit heel even mijn ogen en probeer mijn emoties onder controle te houden. Dan loop ik door de kou naar de auto en probeer niet aan Lydia te denken die daar helemaal alleen in die school is. Als het opnieuw een vreselijke dag wordt, haal ik haar eraf, dan geven we het op. Maar ik wil het nog één keer proberen.

Ik moet naar Broadford om daar wat te werken en een paar dingen te regelen, dus ik rij snel weg en scheur hard door de gladde bochten alsof ik hier al jaren woon en geen voortsukkelende toerist ben. Wat dat betreft ben ik hier al aardig gewend.

‘Een cappuccino alsjeblieft.’

Dit is mijn vaste routine: een cappuccino en goede wifi in het café schuin tegenover de Coop aan een tafeltje met uitzicht op Scizzorz, de kapper, en Hillyard, de hengelsportwinkel waar ze oliejassen, harpoengeweren en emmertjes aas verkopen, en waar drugsdealers naar het schijnt kreeftenfuiken komen kopen. Ik heb wel eens schepen op de Sound gezien die fuiken binnenhaalden waarvan werd gezegd dat er heroïne en cocaïne in zat; ik geloofde die geruchten nooit, maar toen ik de vissers in Uig en Fort William rond zag rijden in dure bmw’s, kreeg ik mijn twijfels.

Alles lijkt hier opeens zo kwaadaardig en sinister. Soms lijken de dingen in de verste verte niet op hoe je ze had voorgesteld, soms blijkt de realiteit niet eens te bestaan.

Mama, ben ik nu onzichtbaar?

Ik doe mijn laptop open, neem een slokje koffie en stuur een paar dringende mailtjes. Daarna zoek ik op internet naar informatie over kinderbescherming en misbruik door ouders. Het is een deprimerende zoektocht, want ik kom erg veel woorden tegen die ik eigenlijk niet wil zien. Zoals ‘politie’. Een uur later stuur ik een mail naar mijn advocaat om een begin te maken met de scheiding, de scheiding die mijn dochter tegen haar vader moet beschermen.

En dan voel ik dat de telefoon in mijn broekzak trilt. Ik kijk en schrik hevig.

Zes gemiste oproepen?

Allemaal van Kylerdale. Ik had het geluid van mijn telefoon uitgezet en was zo druk bezig dat ik niet heb gemerkt dat hij trilde.

Er knapt iets in me en ik word verschrikkelijk bang. Ik weet zeker dat er iets vreselijks is gebeurd met Lydia. Ik moet meteen naar haar toe. Ik leg geld op het tafeltje, pak mijn laptop, ren het café uit en rij terug naar de school. Ik rij zo hard dat de schapen in de natte, grijze velden uiteenstuiven als ik langskom en er zand en grind opspatten. Als ik bij de school kom en uitstap, is het speelkwartier. Ik hoor de kinderen op het schoolplein.

Als ik daar ben, zie ik dat ze allemaal bij de muur van de school staan en iets roepen: ‘Bogan! Bogan! Bogan! Bogan!’ En ze wijzen naar de muur. Wat is er toch aan de hand?

Ik doe het hek open, wat normaal gesproken op dit tijdstip niet mag, maar dit is geen normale situatie, en ik loop tussen de kinderen door, die maar blijven roepen en wijzen. Nu zie ik dat ze naar een raam in de wit gesausde muur wijzen. ‘Bogan! Bogan! Bogan!’

Er komt een leerkracht naar buiten die de kinderen probeert te kalmeren, maar ze zijn over hun toeren en luisteren niet. Waarom schreeuwen ze zo? Ik ren naar het raam, kijk naar binnen en daar, in een klein kantoortje, zit Lydia angstig weggedoken in een hoek.

Ze zit daar helemaal alleen met haar handen tegen haar oren gedrukt tegen het lawaai en het geschreeuw van de kinderen. De tranen stromen over haar wangen en ze zit weer zo griezelig geluidloos te huilen. Ik klop op het raam en probeer haar aandacht te trekken. ‘Lydia ik ben er, mama is er!’ roep ik, maar ze hoort het niet omdat de kinderen doorgaan met hun geschreeuw. Dan voel ik een hand op mijn schouder. Ik draai me om en zie Sally, de secretaresse van de school. ‘We proberen u al een uur lang te bereiken, we zijn helemaal, we…’

‘Wat is er gebeurd?’

‘Dat weten we niet precies, maar er is iets in de klas voorgevallen waar de kinderen doodsbang van zijn geworden. Het spijt me vreselijk, maar we hebben Lydia apart moeten zetten om haar te beschermen, ze zit nu in het voorraadkamertje.’

‘Apart zetten? Beschermen?’ Ik ben woedend. ‘Beschermen waartegen? Noemt u dat beschermen, haar in dat hok opsluiten?’

‘Mevrouw Moorcroft…’

‘En ook nog helemaal in haar eentje? Dat is toch verschrikkelijk angstig voor haar?’

‘Ja, maar… u begrijpt het niet, de juf was wel bij haar, maar die is denk ik even weg. Iedereen is erg van slag. We hebben ook uw man geprobeerd te bellen, maar…’

Ik ben zo boos dat ik me moet inhouden om haar niet te slaan. Ik ren de school in en roep tegen de eerste de beste leerkracht die ik tegenkom: ‘Waar is mijn dochter? Waar is de voorraadkamer?’ Zijn mond gaat open, maar hij zegt niets, wijst alleen maar naar een lokaal. Ik ga naar binnen, breek bijna mijn nek over de kleine plastic stoeltjes en emmers papier-maché, en loop door het lokaal naar een andere gang. Daar zie ik een deur waarop papier en schrijfmaterialen staat, met daaronder paipearachd oifig. Ik merk opeens wat een enorme hekel ik aan die Keltische onzin heb gekregen.

De deur is niet op slot. Ik ga naar binnen en zie Lydia weggekropen in de hoek zitten, met haar handen tegen haar oren. Haar blonde haren plakken tegen haar betraande gezichtje. Als ze opkijkt en mij ziet laat ze haar handen zakken en roept met een stem die me door merg en been gaat en mijn schuldgevoel nog meer verergert: ‘Mammmmieieie!’

‘Wat is er gebeurd, wat is er nou aan de hand, kleintje?’

‘Ze gingen opeens tegen me schreeuwen en ze zaten me achterna, en toen moest ik hier zitten, ik was zo bang, mama…’

‘Stil maar…’ Ik druk haar tegen me aan, zo stevig als ik kan, alsof ik de angst en de herinnering aan wat er is gebeurd uit haar probeer te drukken. Ik strijk haar haren naar achteren, kus haar tranen weg en zeg: ‘Jij gaat met mij mee naar huis, nu meteen.’

Ze kijkt me vol ongeloof maar ook hoopvol aan.

‘Kom.’ Ik pak haar bij de hand.

We lopen het kamertje uit en door het lokaal terug naar de gang. Niemand houdt ons tegen of zegt zelfs maar iets, de leerkrachten staan opgelaten en zwijgend in de deuropening van hun lokaal te kijken. Ik doe de buitendeur open en samen lopen we de frisse zeelucht in. De kinderen op het schoolplein zijn opgehouden met schreeuwen. Ze staan zwijgend en nieuwsgierig naar ons te kijken.

Ik doe het portier open, gesp Lydia vast in haar stoel en dan rijden we over de bochtige weg naar Ornsay. We zeggen geen van beiden iets. Pas als we in de boot zitten en terugvaren naar Torran vraagt Lydia: ‘Mama, moet ik morgen weer naar school?’

‘Nee!’ roep ik boven het lawaai van de buitenboordmotor en de golven die tegen de boot slaan uit. ‘Je hoeft daar nooit meer heen. We gaan een andere school voor jou zoeken.’

Lydia knikt. Ze trekt haar capuchon wat verder over haar hoofd en kijkt uit over het water naar de vuurtoren. Waar denkt ze aan? Wat heeft ze moeten doorstaan? Waarom schreeuwden de kinderen dat naar haar? Als we de boot op het strand hebben gelegd gaan we naar binnen. Ik maak een blik tomatensoep open, smeer een paar boterhammen en snij er soldaatjes van. Troosteten.

Even later zitten Lydia en ik zwijgend in de kale, grijze eetkamer aan tafel. Ik kijk naar de schildering van de Schotse danser op de muur. Iets aan die afbeelding bezorgt me kippenvel; ik heb de helft van die schilderingen overgesausd, de danser en de zeemeermin, maar ze komen steeds terug, dwars door mijn lagen muurverf heen. Ik moet dikkere verf gebruiken.

De danser kijkt me aan. Hij is bleek en raadselachtig.

Lydia eet bijna niets. Ze doopt een broodsoldaatje in de soep en eet het voor de helft op. De andere helft laat ze op tafel liggen. De rode soep lekt eruit als bloed. Ze kijkt naar de soep en vraagt: ‘Mag ik naar mijn kamer?’

Ik vind het goed, misschien moet ze maar even gaan slapen, om alles te vergeten. Maar ik moet eerst iets vragen: ‘Wat stonden die kinderen op het schoolplein toch te roepen? Bogan? Wat betekent dat?’

Lydia kijkt me aan alsof ik dom ben. Maar zij heeft al wat Gaelisch geleerd op school, ik niet.

‘Dat betekent “spook”,’ zegt ze zacht. ‘Mag ik nu naar mijn kamer?’

Ik vecht tegen de tranen. Ik neem een hap soep en wijs met mijn lepel naar haar kom. ‘Eet eerst nog wat, twee hapjes voor mama.’

‘Oké,’ zegt ze. ‘Goed mama.’

Ze neemt gehoorzaam twee hapjes, legt de lepel neer en gaat naar haar kamer. Ik hoor dat ze de iPad aanzet en een spelletje doet. Prima. Laat haar maar even iets leuks doen.

Ik probeer wat afleiding te zoeken door te bedenken hoe we hieruit moeten ontsnappen. We kunnen niet terug naar Londen, dat kunnen we niet betalen. En ik wil ook helemaal niet terug naar Londen. Misschien kan ik met Lydia een tijdje bij mijn ouders logeren. Een paar weken. Maar in Instow word ik ook achtervolgd door de herinneringen.

Mijn gedachten dwalen weer af naar wat er is gebeurd. Naar wat de kinderen riepen.

Bogan bogan bogan bogan. Spook spook spook spook.

Waarom riepen ze dat?

Ik durf er niet over na te denken. En dat kan ik ook beter niet doen.

Maar wat dan wel? Ik moet nadenken over onze toekomst.

Ik zou best op Skye willen blijven, maar dan niet op Torran. Mijn band met Molly is hechter geworden, dus misschien kan ik ergens bij Ornsay een cottage huren, zodat ik bij haar in de buurt woon. Van de andere kant is het misschien helemaal niet goed om hier te blijven hangen.

Eigenlijk heb ik geen flauw idee wat ik moet gaan doen, hoe ik hier uit moet komen. Erger nog: ik zal het met Angus moeten bespreken. Gaan we Torran verkopen, verhuren, of iets anders? Lydia en ik zouden de opbrengst goed kunnen gebruiken, zeker als de renovatie af is. Maar hebben wij wel recht op dat geld? Van de andere kant: waarom zou hij alles mogen hebben, na wat hij heeft gedaan?

Hij hoort in de gevangenis.

Ik leg mijn pen neer en wrijf mijn ogen uit. Ik moet even gaan liggen. Ik doe mijn notitieboekje dicht en loop naar de slaapkamer, de kamer die ik met Angus heb gedeeld. Dit is de enige kamer waar nog een spiegel staat, een grote, de rest hebben we opgeborgen omdat Lydia erdoor van streek raakte.

Ik bekijk mezelf in de spiegel. Het licht is op deze winterse middag troosteloos en zwak. En zelf zie ik er ook troosteloos en zwak uit. En dun, broodmager zelfs. Ik moet beter voor mezelf zorgen.

Terwijl ik mezelf bekijk zie ik opeens Lydia in de spiegel. Met Luipie in haar hand. Ze moet de kamer binnengekomen zijn zonder dat ik het merkte. Ze lacht. Ze is opgevrolijkt, haar lach is sereen, maar ook monter en opgewekt.

Ik draai me om en kijk naar mijn dochter zoals ze daar in de kamer staat. Zonder iets te zeggen, alleen.

‘Hallo. Voel je je al wat beter?’

Maar nu lacht ze niet meer. Heel plotseling. Haar gezichtsuitdrukking is razendsnel veranderd.

En dan zie ik dat ze Luipie niet meer bij zich heeft.

24

ik staar naar mijn dochter. En zij staart terug, zwijgend, vragend, jonger dan ooit, alsof ze teruggaat in de tijd, naar vroeger, toen de beide meisjes nog leefden en zes jaar waren, vijf, vier, steeds jonger. Ik herinner me dat ze in Devon op het strand een spelletje deden waarbij ze met hun heupen tegen elkaar botsten. De herinneringen wervelen door mijn hoofd. Ik word er duizelig en bang van, het is alsof ik in het verleden kijk.

Ze zijn hier allebei. Maar dat kan niet!

‘Lydia.’

‘Ja mama?’

‘Doe jij een flauw spelletje?’

‘Wat bedoel je?’

‘Met Luipie, schat, doe jij een spelletje met Luipie?’

Ik draai me weer om en kijk in de spiegel. Daar staan we, moeder en dochter, Sarah Moorcroft en haar enige overlevende dochter, Lydia Moorcroft. Een klein meisje met een helderblauwe legging en een spijkerrokje met een vrolijk rood vogeltje erop geborduurd.

En geen Luipie. Toch weet ik heel zeker dat ik die daarnet wel in de spiegel heb gezien. Of niet? En ik zag de opgewekte, blije lach van Kirstie. Het was echt Kirstie die ik in de spiegel zag. Ze waren allebei gek op Luipie, ze vochten om hem. Misschien vechten ze er nu ook wel om. Zoals ze in mijn buik vochten. En vochten om mijn melk.

Ze zijn allebei in deze koude, witte kamer met het grijze namiddaglicht, ze vechten om te bepalen wie er leeft en wie er opnieuw sterft.

Ik moet me vasthouden aan het bed.

‘Wat is er, mam?’

‘Niks lieverd, ik ben alleen een beetje moe.’

‘Je kijkt zo anders.’

Waarom is het hier zo koud? Het is hier in dit huis altijd koud, het voelt altijd alsof de kou van de ijzige, meedogenloze zee tot diep in dit huis doordringt. Maar deze kilte is anders, ik zie zelfs mijn adem bevriezen voor mijn mond.

‘Het is hier ijskoud,’ zegt Lydia.

‘Ja, kom, dan gaan we naar de kamer, ik zal de haard opstoken.’

Ik pak haar kleine handje, dat ook koud aanvoelt, zo koud als een lijk. Ik weet nog dat ik Kirsties handje vastpakte kort nadat ze gevallen was en ik wanhopig haar pols probeerde te voelen. Toen was haar handje nog warm.

Is Kirstie nu echt in deze kamer? Ik word overspoeld door twijfels. Ik kijk naar de witte muren, naar het kruis naast de Schotse krijger, naar de ouderwetse schuiframen en daarachter de natte, groene heide en de donkerblauwe zee. De wind steekt op, ik zie een paar grillige, onvolgroeide bomen doorbuigen.

‘Kom maar Moemin.’

Mijn stem klinkt schor. Ik probeer Lydia niet te laten merken hoe bang ik ben, bang voor dit huis, voor het eiland. Bang voor wat er met ons gebeurt. En bang voor mijn dochter.

Lydia lijkt niet nerveus meer en als we in de woonkamer op de bank zitten, maakt ze een rustige indruk, ondanks alles wat er op school is gebeurd.

Maar als ik voor de haard kniel en een paar houtblokken op het altijd hongerige vuur gooi, terwijl de wind aan de gammele kozijnen rammelt, voel ik me verre van kalm. Het is alsof alle vreemde gebeurtenissen opeens samenvallen. Wat ik net in de spiegel heb gezien. Emily Durrant die begon te gillen door iets wat ze in de spiegel zag. En dan het incident op school. Bogan, bogan, bogan. Spook, spook, spook.

Het bestaat toch niet dat het hier spookt? Ik geloof daar niet in. Maar toch weet ik zeker dat ik Kirstie in de spiegel heb gezien. Ook al lijkt ze sprekend op Lydia. Dus ik zag Lydia ook, ze zijn elkaars evenbeeld en Lydia is de levende geest van Kirstie. Ik leef dus al met een geest, waarom twijfel ik dan zo?

Omdat spoken en geesten gewoon niet bestaan.

En toch heb ik Kirstie gezien. Kirstie die is teruggekomen om hallo te zeggen. Om met mama te praten.

Door jou ben ik gesprongen, mama. Het was jouw schuld.

Dat is waar, het was mijn schuld. Waarom was ik er niet? Waarom lette ik niet op mijn dochters? Ik had de verantwoordelijkheid, Angus was in Londen. Ik had er moeten zijn. Ik had veel eerder ook al moeten opletten en moeten zorgen dat hij niet kon doen wat hij heeft gedaan. Ik had de signalen moeten zien. Verhoogde mate van seksueel misbruik door vaders.

Waarom heb je hem niet tegengehouden, mama?

‘Het is niet jouw schuld,’ zegt Lydia hardop. Ik schrik zo erg dat ik een houtblok op het versleten kleed laat vallen.

Ik kijk mijn dochter aan.

‘Wat zei je?’

‘Wat er op school gebeurde,’ zegt Lydia. ‘Daar kon jij niks aan doen. Het was de schuld van Kirstie. Ze komt steeds terug, ik ben bang voor haar.’

‘Doe niet zo gek Lydia.’ Ik pak het houtblok en leg het in de vlammen. Het vuur laait op, maar kan de kou in huis niet verdrijven. Als ik een paar meter bij de haard vandaan ben, bevriest mijn adem alweer. Wat een rothuis.

‘Maar we gaan trouwens binnenkort weg Lydia, dus dan hoef je daar niet bang meer voor te zijn.’

‘Wat?’

‘We gaan verhuizen, schat. We gaan hier weg.’

‘Weg van dit eiland?’

‘Ja.’

Haar gezicht vertrekt, van de schrik, misschien van verdriet.

‘Maar jij wilde toch juist dat we hierheen zouden gaan, mama? Jij zei dat het hier leuker zou worden.’

‘Weet ik wel. Maar…’

‘En Kirstie dan? Kirstie is hier. En Beany ook, we kunnen ze toch niet hier achterlaten? En papa…’

‘Maar…’

‘Ik wil hier niet weg, behalve als papa ook meegaat!’

Ze raakt weer helemaal van streek, ze is ook zo vreselijk kwetsbaar. Wat moet ik zeggen?

‘O, papa blijft je wel zien hoor schatje, dat beloof ik. Maar we moeten wel een ander huis zoeken, waar je met een auto kunt komen, en met een tv, lijkt je dat niet leuk? Een huis met een tv en centrale verwarming en alles.’

Lydia zegt niets. Ze staart in de vlammen, ik zie de gloed op haar bange gezichtje. Het wordt al donker. Alsof de wereld overvleugeld wordt door een raaf. De ruiten rammelen in de sponningen. Dit is erger dan de gewone hevige windvlagen op Torran. Ik hoor de naaldbomen op Salmadair kreunen als de storm op ons af dendert vanuit Eisort en Tokavaig, vanuit Ord en Sgurr Alasdair.

‘Ze is hier nu hè?’ vraagt Lydia heel zacht.

‘Wat?’

‘Kirstie. Hier.’

‘Wát?’

Het bloed tintelt in mijn koude handen.

Lydia kijkt me aan met een vreemde mengeling van passiviteit en angst. ‘Ze is hier ook, mama. Hier, in deze kamer. Kijk!’

Ik kijk in paniek de kamer rond en verwacht bijna dat mijn overleden dochter vanuit de donkere gang naar binnen zal komen. Maar ik zie niets. Alleen de schaduwen van de meubels die door het schijnsel van het hoog oplaaiende haardvuur wild op de muren dansen.

‘Dat is onzin Lydia, we moeten gewoon hier weggaan. Maar nu ga ik een paar…’

Ik schrik van een verschrikkelijk kabaal, maar als het tot me doordringt dat het alleen maar de telefoon is, begin ik nerveus te lachen. Ik ben zo nerveus en onrustig dat ik zelfs al schrik van het ouderwetse telefoongerinkel.

Als ik van de schrik ben bekomen geef ik Lydia een kus en loop snel naar de eetkamer; ik verlang er enorm naar om een stem te horen, een volwassene te spreken, iemand van buiten, van het vasteland, waar alles normaal is, waar mensen wonen, werken, tv kijken. Ik hoop dat het Molly is, of misschien Josh, of mijn ouders; ik zou het zelfs niet erg vinden als het Imogen was.

Maar het is Angus.

Uitgerekend de enige die ik niet wil spreken is juist degene die mij belt. Als ik zijn sombere stem hoor voel ik een hunkering en tegelijk een bitter verdriet. Ik wil het liefst meteen de hoorn op de haak gooien. En dan begint hij over het weer.

Over het weer, alsof er niks aan de hand is…

‘Ze zeggen dat er een verschrikkelijke storm aankomt, Sarah. Je kunt beter van het eiland af komen. Ik kan jullie wel met de boot van Josh komen halen.’

‘Wat? En dan zeker bij jou overnachten, Gus? Dat kan gezellig worden.’

‘Kijk dan naar buiten, die wind, dat is nog maar het begin. Je weet toch nog wat ik heb gezegd, zo’n storm kan wel dagen duren.’

‘Ja, ik snap het.’

‘En Torran staat erom bekend. Eilean Torran. Dondereiland. Weet je nog? Sarah? Hoor je me?’

Ik kijk uit het raam naar de donkere lucht. Het laatste daglicht is weggevlucht naar het westen, ik zie de laatste vage witte streep boven Tokavaig. Maar zo te zien klaart het toch op en er staat een volle maan. De zee lijkt rustiger dan eerst en ik hoor niet meer dat vreselijke gekreun van de bomen. Het enige vreemde is dat de wolken zo hoog en in verwaaide flarden door de lucht snellen, ze racen geluidloos en pijlsnel langs de zwartblauwe nachthemel.

‘Het ziet er prima uit, de wind is al gaan liggen. Ik wil niet dat je ons nog belt Gus, je moet ons niet meer lastigvallen. Want ik… ik weet waarom…’ Ik móet het nu zeggen, het moet, en dat ga ik ook doen. ‘Ik weet wat jij hebt gedaan. Ik heb genoeg van de leugens. Jij weet wat er is gebeurd en ik weet het nu ook. Dus laten we ophouden met tegen elkaar liegen.’

Het blijft een tijd stil. Alsof de lijn het toch heeft begeven. Maar dan hoor ik Angus zeggen: ‘Waar heb jij het in godsnaam over?’

‘Over jou, Angus. Over jóu. Over jou en Kirstie.’

‘Wat?’

‘Jij weet best wat ik bedoel. Ik heb alles door. Lydia heeft het me verteld. Wat jij met Kirstie hebt gedaan. Dat je aan haar hebt gezeten. Haar bang hebt gemaakt. En dokter Kellaway heeft dat min of meer bevestigd.’

‘Hè? Wat een onzin Sarah. Waar heb jij het in godsnaam over?’

‘Jij hebt haar misbruikt. Je hebt Kirstie misbruikt. Seksueel. Je hebt aan haar gezeten, klootzak die je bent! Hoe lang heeft dat geduurd, maanden? Jaren? Zoals zij altijd bij jou op schoot zat, zoals jij haar altijd vastpakte… Ontken het maar niet, smeerlap! En daarom is ze gesprongen, ze was bang voor jou, daarom is ze van dat balkon gesprongen, of niet soms? Ze heeft zelfmoord gepleegd en dat is jóuw schuld, haar eigen vader! Heb je haar verkracht? Hoe ver ben je gegaan? En nou is Lydia ook al totaal in de war, omdat jij ons allemaal kapot hebt gemaakt en…’

Ik kan niet meer, de woorden blijven steken in mijn mond. Ik sta te trillen op mijn benen en ik hou de telefoon in mijn hand geklemd. Angus zegt niets. Ik weet niet wat ik had verwacht, hoe ik had verwacht dat hij zou reageren. Woedend? Of zou hij alles ontkennen?

Als hij weer iets zegt klinkt hij razend, maar hij blijft kalm.

‘Dat is niet waar Sarah. Dat is pertinent niet waar.’

‘O nee? Dus…’

‘Ik heb Kirstie niet misbruikt, hoe kún je zoiets van me denken?’

‘Lydia heeft het me zelf verteld.’

‘Ik heb haar geknuffeld, haar kusjes gegeven, met haar gestoeid. Meer niet. Ik probeerde haar op te vrolijken, lief te zijn. En weet je waarom? Omdat jij dat niet deed, daarom.’

‘Je hebt haar bang gemaakt.’

‘Ik ben één keer mijn geduld verloren. Eén keer. Sarah, dit is echt waanzin. Je bent gek.’

‘Waag het niet om mij de schuld te geven, waag het niet…’

‘Hou je mond,’ zegt hij. ‘Hou godverdomme je mond!’

Ik zwijg, als een gehoorzaam kind. Dat krijgt hij nog steeds voor elkaar. Want als hij zo doet, voel ik me weer een kind van een jaar of zeven en hoor ik mijn vader die tegen me schreeuwt. Maar Angus schreeuwt niet, hij praat heel kalm en heel duidelijk.

‘Als je de waarheid wilt weten, vraag dan maar aan je dochter wat er écht is gebeurd. Vraag haar maar wat ze een halfjaar geleden aan mij heeft verteld.’

‘Wat dan?’

‘Vraag het haar zelf maar! En kijk in mijn ladekast. Heb je de onderste la al gehad? Nou?’ Zijn stem klinkt woedend. ‘En barricadeer de deuren, maak alles goed vast. De storm komt steeds dichterbij, Sarah. Als jij daar op Torran wilt blijven… daar kan ik weinig tegen doen. Wat mij betreft ga je naar de verdommenis. Maar zorg dat mijn dochter veilig is. Zorg dat ze binnenblijft.’

Hij brengt me in de war. Maar dat is natuurlijk ook zijn bedoeling. Zodra ik me dat realiseer, laait de woede weer op.

‘Als je maar bij ons uit de buurt blijft, Angus. Ik wil niet dat je hier komt en ook niet dat je me nog belt.’

Ik gooi de hoorn op de haak.

‘Mama?’

Lydia staat achter me. Ik heb haar niet horen binnenkomen. Omdat ik tegen Angus stond te schreeuwen.

‘Mama? Wat is er?’

Ik word misselijk bij de gedachte dat ze dit misschien allemaal heeft gehoord. Ik had beter moeten weten en me niet zo moeten laten meeslepen. Zou ze hebben gehoord waarvan ik haar vader beschuldigde? Wat heb ik gedaan? Maak ik het nu allemaal veel erger?

Ik kan alleen maar doen alsof er niets bijzonders aan de hand is. Ik kan moeilijk aan haar vragen of ze heeft gehoord dat ik haar vader van verkrachting heb beschuldigd.

‘Niks lieverd, papa en ik waren alleen ergens over aan het praten.’

‘Niet waar, je was aan het schreeuwen.’

Wat heeft ze gehoord? Ik glimlach geforceerd, maar ze lacht niet terug.

‘Wat is er, mama? Waarom ging je tegen papa schreeuwen? Ging het over Kirstie? Omdat ze steeds terugkomt? Wil papa haar weer terug hebben?’

Ik zou ja willen zeggen, maar ik beheers me en leg mijn arm beschermend om Lydia’s schouders. En ik neem haar mee, weg van dit alles, naar de keuken. De keuken die me opeens voorkomt als het decor van een televisieserie. Schijnbaar normaal. Maar de muren zijn niet echt, de lampen zijn te fel en erachter schuilt een vreemde duisternis. Met mensen die naar ons kijken. Een zwijgende menigte die vanuit het donker naar het helverlichte podium kijkt.

‘Zullen we wat eten? Waar heb je trek in?’

Lydia kijkt me aan en kijkt dan naar de koelkast. ‘Ik weet niet…’

‘Wat je maar wilt Moemin. Als we het maar in huis hebben.’

‘Eh… een kaasboterham.’

‘Goed idee! Ik ga kaasboterhammen maken, dat is zo klaar. Ga jij maar in de woonkamer spelen en kijk even of de haard nog wel brandt.’

Lydia kijkt me een beetje wantrouwig aan, alsof ze op haar hoede is, en dan gaat ze tot mijn intense opluchting de kamer uit. Nu kan ik doen alsof ze dat ‘gesprekje’ van Angus en mij niet heeft gehoord.

Voorzichtig pak ik het brood uit de draadmand aan het plafond en de kaas uit de koelkast. Dan kijk ik naar buiten. De vreemde grijze wolken jagen nog steeds door de lucht, ze racen langs het bleke, geschrokken gezicht van de maan. De bomen beginnen weer door te buigen en te kreunen en de wind wakkert aan. Zou het waar zijn, wat Angus over de storm zei?

Ik moet iets te eten gaan maken voor mijn dochter.

Ik schuif het rooster met de boterhammen met kaas onder de grill en wacht tot de kaas is gesmolten. Dan snij ik het brood in blokjes en neem het mee naar de eetkamer, waar Lydia al geduldig aan tafel zit te wachten. Ze heeft nu blauwe sokjes aan. Die heeft ze zeker net aangetrokken. Luipie is er ook weer en ligt naast haar op tafel. Hij grijnst me met zijn apathische lach toe.

Lydia pakt haar oranje plastic bestek en eet rustig haar stukjes brood. Naast haar bord ligt een boek. Ik vind het anders nooit goed als ze leest onder het eten, maar vandaag zeg ik er niks van. Ze maakt vreemd genoeg een opmerkelijk tevreden indruk, zeker na alles wat ze vandaag heeft moeten doorstaan.

Ik kijk naar buiten. De maan is verdwenen achter de dichte bewolking en de bomen kreunen en knarsen nog harder. De regen slaat tegen de ruiten. Het klinkt woest en minachtend. Lydia leest, neemt af en toe een hapje en neuriet een liedje. ‘Roodborstje tikt tegen het raam’.

Kirsties lievelingsliedje. En dat zit Lydia nu te neuriën.

Roodborstje tikt tegen het raam, tik tik tik, laat mij erin, laat mij erin.

Ik probeer kalm te blijven. Maar ik heb het intense en verpletterende gevoel dat dit Kirstie is, dat zij het is die hier vlak voor me zit in de halfduistere eetkamer, terwijl het eiland zich schrap zet voor de naderende storm en de vuurtoren elke negen seconden een noodkreet over de donkere wateren van de Sound laat flitsen. Help, help, help.

‘Lydia,’ zeg ik.

Ze kijkt niet op. Ze eet door en neuriet. Luipie grijnst naar me. Ik moet uit alle macht mijn verstand erbij houden: dit is Lydia, ik moet me niet door de stress in de war laten brengen.

Ik leun achterover en haal een paar keer diep adem. Ik kijk naar mijn dochter en probeer kalm te blijven en me niet te laten meeslepen. Opeens denk ik aan wat Angus tegen me zei: ‘Vraag dan maar aan je dochter wat er écht is gebeurd, vraag haar maar wat ze een halfjaar geleden aan mij heeft verteld.’ Iets in wat hij zei maakt me bang, zijn ontkenning van het misbruik klinkt half overtuigend. Ik geloof hem niet, maar mijn twijfels zitten me toch dwars. Heb ik een verschrikkelijk foute conclusie getrokken?

Wat moet ik doen?

De storm blijft maar aanwakkeren. Ik hoor ergens een deur klapperen, buiten, misschien de deur van de schuur. Het klinkt niet goed, alsof hij kapot kan slaan. Ik moet erheen, de deur dichtdoen en alles goed barricaderen.

Ik heb geen keus, het weer schrijft nu voor wat ik moet doen. Ik leun voorover en pak Lydia’s hand vast om haar aandacht te trekken. Ze is verdiept in haar boek en is gestopt met het neuriën van dat angstaanjagende liedje.

‘Lieverd, wil jij hier even blijven zitten? Er is erg slecht weer op komst en ik moet even een paar dingen controleren. Buiten.’

Ze kijkt op en haalt haar schouders op. Passief, in gedachten.

‘Oké mama.’

Ik sta op en loop naar de slaapkamer. Ik kijk niet in de spiegel. Ik trek mijn dikste trui aan en mijn stevige North Face-jas. In de keuken doe ik mijn laarzen aan, ik zet me schrap en ga naar buiten.

De wind is meedogenloos. Dode bladeren, slierten zeewier, stukken van varens: er vliegt van alles door de lucht. De vuurtoren lijkt hulpeloos in het donderend kabaal van de storm en het licht is nauwelijks nog troostrijk.

Ik moet alle buitendeuren stevig vergrendelen. De wind is zo sterk dat ik bijna omver word geblazen en in het natte, gladde gras terechtkom terwijl ik om het huis heen loop. In het zachtere zuiden van Engeland heb ik nog nooit zo’n verschrikkelijke storm meegemaakt. De wind blaast de regen recht in mijn gezicht, het lijkt wel alsof iemand scherpe steentjes tegen me aan smijt. Het is een dreigend gevoel.

De schuurdeur hangt in zijn verroeste scharnieren te klapperen, het klinkt alsof hij elk moment kan afbreken. Mijn handen zijn ijskoud en stijf, maar het lukt me om de deur te sluiten en de ijzeren grendel ervoor te schuiven.

Ik heb me wel eens afgevraagd waarom alle deuren hier een grendel aan de buitenkant hebben, maar nu weet ik waarom dat hier op Eilean Torran, Dondereiland, bittere noodzaak is.

Het duurt een minuut of twintig voordat ik alles heb gedaan. Het moeilijkste is om de zware boot in het donker en de gierende wind over het verschrikkelijk natte strand te sleuren, zo hoog mogelijk. Terwijl ik daarmee bezig ben glij ik uit en bezeer mijn knie op het grind, maar ik ga snel weer staan.

‘Jezus, kom op, Sarah!’ roep ik tegen mezelf, maar mijn woorden worden door de storm weggerukt, naar zee.

‘Schiet op!’

Hoe hoog zou het water in zo’n storm komen? Ik moet zorgen dat de boot in veiligheid is, dus ik trek hem helemaal tot aan de trap van de vuurtoren, ik leg het anker erin en maak het touw vast aan de reling van de vuurtoren. Het is in de ijzige kou en in het donker geen gemakkelijke klus.

Maar dan is het klaar en heb ik de boot stevig vastgelegd met de knopen die ik van Angus heb geleerd.

Ik ren terug naar de keukendeur, voorovergebogen en met mijn capuchon op tegen de ijzige regen. Ik ga opgelucht naar binnen, doe de deur achter me dicht en vergrendel hem door de houten balk ervoor te schuiven. Het afschuwelijke geloei van de storm is nu wat gedempt, maar nog steeds goed hoorbaar.

‘Mama, ik ben bang.’

Lydia staat in de keuken.

‘De wind maakt zo’n lawaai.’

‘Hé, het is maar een storm,’ zeg ik en ik omhels haar. ‘We moeten gewoon afwachten tot het voorbij is. We hebben genoeg brandhout en eten. Zie het maar als een spannend avontuur.’

‘Komt papa helpen?’

‘Vanavond niet, schat, misschien morgen. We zullen zien.’

Ik lieg tegen haar. Maakt niet uit. Maar nu het over Angus gaat, moet ik weer denken aan wat hij zei, aan zijn felle ontkenning van het misbruik. En dat hij zei dat ik aan Lydia moest vragen wat ze hem een halfjaar geleden had verteld. Ik moet dat doen; misschien is het niet goed voor Lydia als ik het oprakel, maar als ik het niet doe word ik gek en dat is nog erger.

‘Kom lieverd, dan gaan we naar de woonkamer, ik wil je iets vragen.’

Lydia kijkt me geschrokken aan.

‘Wat dan?’

Ik loop met haar de kamer in en trek de gordijnen dicht. De regen en de wind geselen het huis en er klinken doffe klappen op het dak, alsof er dakpannen van af worden getrokken. We kruipen bij het haardvuur op de bank, onder de deken die nog steeds een beetje naar Beany ruikt. Dan vraag ik: ‘Weet je nog wat je zei over papa, dat hij Kirstie kusjes gaf en zo?’

Ze slaat haar ogen neer. Voelt ze zich opgelaten?

‘Ja mama.’

‘Wat bedoelde je daar precies mee?’

‘Hoezo?’

‘Toen je dat zei, bedoelde je toen…’ Hoe moet ik dit onder woorden brengen? ‘Bedoelde je toen dat hij haar knuffelde en zoende zoals papa en mama ook doen? Bedoelde je op die manier?’

Ze kijkt me geschrokken aan. ‘Nee! Nee mama! Zo niet!’

‘Dus…’ Het duizelt me, heb ik dan toch een afschuwelijke vergissing gemaakt? Nog eens: ‘Wat bedoelde je dan, Lydie?’

‘Hij knuffelde haar alleen maar omdat jij dat niet deed. En hij schreeuwde iets, daar werd ze bang van. Maar ik weet niet waarom hij schreeuwde.’

‘Weet je dat zeker?’

‘Ja mam. Heel zeker. Hij gaf haar geen kusjes zoals papa en mama doen, nee! Niet zo!’

Het bloed stijgt naar mijn hoofd en ik moet een paar keer diep ademhalen. ‘Oké schat, dan wil ik je nog één ding vragen. Wat heb jij een halfjaar geleden aan papa verteld?’

Lydia slaat haar ogen weer neer. Ze zit er stijf en ongemakkelijk bij. Dan zie ik dat ze tranen in haar ogen krijgt.

Ik vraag het nog eens. Weer geen antwoord.

Ze is net haar moeder en haar grootmoeder. Ze houdt haar mond.

Maar ik ben vastbesloten om nu door te zetten. Nu moet alles eindelijk maar eens duidelijk worden, ook al raakt ze er zo te zien wel door van streek. Misschien is het goed dat dit allemaal tot deze ene dag beperkt blijft en dat deze herinnering zal vervagen tot de herinnering aan de dag waarop het zo stormde.

Ik vraag het nog eens. Weer niets.

Ik doe een laatste poging.

‘Heeft papa jou wel eens iets gevraagd over wat er toen met Kirstie gebeurde? Of heb jij hem daar wel eens iets over verteld?’

Ze schudt haar hoofd. Ze maakt zich van me los, schuift wat opzij op de bank. Het blijft even stil. Ik luister naar de wind die om het huis giert. Verschrikkelijk. Ik vraag het nog eens, ik móet het weten.

‘Heb jij papa een halfjaar geleden iets verteld?’

Geen reactie.

‘Lydia?’

Stilte. Maar dan, opeens, barst ze uit.

‘Dat deed papa ook, papa deed dat ook, jij doet nou precies hetzelfde als papa, hou óp!’

Wat?

Ik steek mijn hand uit en probeer haar te kalmeren. ‘Wat bedoel je lieverd, wat bedoel je daarmee? Wat deed papa ook?’

‘Precies hetzelfde als wat jij nou ook doet!’

‘Lydia, vertel nou eens…’

‘Ik ben Lydia niet, ik ben Kirstie.’

Daar reageer ik niet op.

‘Lydia, wat zei papa dan en wat zei jij toen? Vertel het me maar.’

De storm wakkert nog steeds aan en komt met zware windstoten over zee aanloeien. Het lijkt alsof het huis elk moment platgedrukt kan worden.

‘Dít! De hele tijd dingen vragen, over het ongeluk, dus toen heb ik het hem verteld, mama, ik heb het verteld…’

‘Wat heb je verteld lieverd?’ Het bloed gonst in mijn oren, overstemt bijna de wind. ‘Vertel me maar gewoon wat je zei.’

Lydia kijkt me ernstig aan. Ze lijkt opeens een stuk ouder. Alsof ik in haar de volwassene zie die ze zal worden. En dan zegt ze: ‘Ik heb papa verteld dat ik het heb gedaan, en dat is zo, ik heb het gedaan, ik heb iets ergs gedaan.’

‘Wat? Waar heb je het over? Wat heb je dan gedaan?’

‘Ik heb papa verteld dat ik iets ergs heb gedaan. En dat is ook zo. Papa heeft niks gedaan. Maar ik heb hem niet verteld over jou, ik heb niks over jou gezegd, ik heb gezegd dat het mijn schuld was, niet jouw schuld, omdat hij dan niet boos op jou werd!’

‘Lydia?’

‘Ja?’

‘Lydia. Vertel me alles maar. Vertel maar precies wat er is gebeurd.’

‘Waarom? Je weet het toch zelf al? Je weet toch alles al?’ Het geloei en gegil van de wind wedijvert met het geschreeuw en gejammer van mijn dochter, die steeds herhaalt: ‘Je wéét toch wel wat er is gebeurd? Dat weet je bést!’

‘Nee, ik weet niet waar je het over hebt!’

‘Wel waar, wel waar!’

‘Nee, echt niet!’

‘Wel waar!’ Mijn dochter is nu helemaal in tranen. ‘Het kwam niet alleen door mij!’ Opeens is ze stil. En kijkt me recht in mijn ogen. En dan gilt ze: ‘Het is jóuw schuld, mama, dat ze dood is!’

25

angus zat in de Selkie in zijn eentje achter een glas whisky, een Triple Wood Ardbeg. De pub was vrijwel verlaten; er waren alleen nog een paar luidruchtige dorpelingen, onder wie Gordon, die hun bier opdronken en aanstalten maakten om zich thuis te verschansen voor de naderende storm. Angus had een kamer geboekt; de Selkie was in de zomer duur, maar in de stille winterperiode kon je er voor een prikje overnachten.

Hij zou ook wel weer bij Josh en Molly kunnen logeren, die waren altijd heel gastvrij, maar dat leek hem nu geen goed idee. Hij was nog veel te boos en aangeslagen door Sarahs idiote beschuldiging. Hij wilde zijn vrienden niet met zijn humeur opzadelen.

Kindermisbruik.

Wat een krankzinnige beschuldiging. Het idee alleen al maakte hem razend. Misschien was het maar goed dat hij hier op Sleat vastzat, want hij kon Sarah wel vermoorden, zeker na alle whisky’s die hij ophad. Hij was ertoe in staat. Als hij haar nu tegen zou komen, draaide hij haar zonder pardon de nek om.

Een vrouw aftuigen, wat dat betreft leek hij zijn vader wel. Het verschil was alleen dat hij, Angus, er alle reden toe had.

Kindermisbruik.

Heb jij Kirstie verkracht?

Hij werd witheet van woede, maar wist zich te beheersen door nog een slok whisky te nemen. En nog een. Wat moest hij anders? Het was toch allemaal haar schuld.

Angus stond op, liep onvast naar het raam en staarde door het dikke glas in de richting van het eiland, dat nu verscholen ging in het donker en de regen.

Hoe zou zijn dochter het maken, zo geïsoleerd op dat eiland in de storm? Was Sarah wel zo verstandig geweest alles goed dicht te doen en te vergrendelen? Had ze de boot wel vastgebonden aan het hek van de vuurtoren? Ze was niet gek, dat had ze vast allemaal wel gedaan.

Maar ze was ook labiel, dat was al zo sinds hun dochter was overleden. De laatste maanden was ze wel weer wat opgekrabbeld, maar het leek erop dat ze nu weer helemaal in haar gekte werd meegesleurd. In de maalstroom van haar waanzin.

Kindermisbruik.

Angus kon het wel uitschreeuwen. Bitch. Klotewijf. Kindermisbruik?

Wat voor dingen zat ze haar dochter over hem wijs te maken?

Hij moest erheen, hij moest er een stokje voor steken, maar het was hoogwater en hij zou nu alleen in een grotere boot veilig kunnen oversteken. Josh’ rubberboot was niet voor dit soort weer gemaakt. En de storm kon nog wel dagen aanhouden.

Hij kon dus alleen op Torran komen als hij officieel om hulp vroeg. Dan zouden de autoriteiten eraan te pas moeten komen, de politie, de kustwacht. Maar als hij die in deze ellende betrok, zou het wel eens helemaal verkeerd kunnen aflopen; dan zou hij misschien wel worden gearresteerd wegens kindermisbruik. En zelfs als hij kon bewijzen dat dit een absurde aantijging was, zou de politie misschien vragen gaan stellen over het ongeluk, zouden ze erachter komen dat de ene zus de andere had geduwd, dat het moord was, hoe klein de meisjes ook waren.

En dan zou alles waarvoor hij zo zijn best had gedaan, het gezin ondanks alles bij elkaar houden, uit elkaar spatten. Dan zou hun leven voor de tweede keer worden vernield. Sarah zou eraan onderdoor gaan als duidelijk werd dat zij schuldig was, als ze uit haar ontkenning wakker geschud zou worden.

En dat zou door zijn stomme uitbarsting elk moment kunnen gebeuren.

Hij had dat over die ladekast niet moeten zeggen. Het was hem door zijn woede ontglipt. Hij was zo driftig geweest dat hij niet meer kon nadenken. Maar als ze zich herinnerde wat hij had gezegd en echt in die onderste la ging kijken, dan zou ze achter de waarheid komen en was het nog maar de vraag hoe ze zou reageren. Terwijl ze daar op het eiland zat. En als enige voor zijn kleine meid moest zorgen.

Misschien had hij de inhoud van die la maanden geleden moeten vernietigen. Maar hij had het altijd bewaard, als reserve-munitie. Misschien zou hij het Sarah ooit nog laten zien, als zijn dochter veilig was opgegroeid. Kijk eens bitch, kijk eens wat jíj hebt gedaan. Lees maar wat er écht is gebeurd.

Maar nu was het te laat.

Angus ging weer zitten op de harde, oncomfortabele stoel. Hij was verslagen, dronken, boos, trilde van woede. Hij kon niets beginnen voordat de storm was gaan liggen.

‘Gaat het Angus?’

Dat was Gordon, die naar de deur liep om naar huis te gaan.

‘Zit de rest van de familie nog op Torran?’

Angus knikte. Gordon fronste zijn wenkbrauwen.

‘Wel ruig weer om daar nu alleen te zijn. En het zal wel hels koud in dat huis zijn.’

‘Ik weet het.’

Gordon schudde zijn hoofd. ‘Het gaat ook nog onweren. Je zou ervan aan de drank gaan!’ Hij keek bedenkelijk naar het whiskyglas van Angus. ‘Als ik je ergens mee kan helpen, dan weet je me wel te vinden hè? Ik sta altijd voor je klaar.’

‘Bedankt Gordon.’

Gordon zuchtte, hij leek ontdaan door de houding van Angus. Toen liep hij naar de deur en verdween in de hevige storm.

Angus keek weer naar buiten. De storm was zo erg dat er kleine takken van de bomen werden gerukt. De parkeerplaats van de Selkie lag onder de bladeren, takjes en stukken dode varens.

Wat was Sarah nu op Torran aan het doen? Wat deed ze met zijn dochter?

Hij moest er zo snel mogelijk heen, zodra het laagwater was. Het kon hem niet schelen dat dit gevaarlijk was, nietsdoen was nog veel erger. Hij moest erheen, hij moest Sarah op andere gedachten brengen. Of haar kalmeren. Of haar misschien tot zwijgen brengen.

Dat moest hij dan maar doen. Om zes uur in de ochtend, nog vóór zonsopgang, was het laagwater, en dan zou hij de oversteek maken. Maar eerst ging hij zijn verdriet wegdrinken en zijn woede onderdrukken. Tot hij die woede weer nodig had.

26

ik vraag het voor de derde, misschien wel de vierde keer. Ik kan het bijna niet meer aan.

‘Hoe bedoel je, míjn schuld?’

Ik kan niet voorkomen dat mijn stem trilt van angst. Lydia huilt en schreeuwt niet meer, maar ze kijkt me niet aan. Luipie ligt naast haar. Ze pakt hem op en drukt hem stevig tegen zich aan, alsof die knuffel vertrouwder voor haar is dan ik, haar eigen moeder.

‘Wat heb ik dan gedaan Lydia? Wat bedoel je nou precies?’

‘Zeg ik niet.’

‘Toe nou, alsjeblieft. Ik zal niet boos worden.’

‘Wel waar. Net als toen, in de keuken bij oma.’

De wind rammelt aan de ruiten, als een inbreker die op zoek is naar een zwakke plek.

‘Lydia. Toe nou, alsjeblieft!’

‘Niks. Niemand, niks.’

‘Lydie, zeg het nou alsjeblieft! Toe nou!’

Ze kijkt me met haar betraande ogen aan. De keukendeur kraakt door een plotselinge windvlaag.

‘Je nam toch altijd die pilletjes, mama?’

‘Wat zeg je?’

Ze schudt haar hoofd. Ze kijkt heel verdrietig, maar ze huilt niet meer.

‘Wat bedoel je, wat voor pilletjes?’

‘Iedereen zei dat je ziek was, mama. Dus ik was bang dat je dood zou gaan, net als Kirstie.’

‘Wat voor pillen?’

‘Speciale. Weet je dat niet meer, mama? Papa bewaarde ze voor je.’

‘Papa…?’

Pillen? Ik kan me er opeens heel vaag iets van herinneren. Na het ongeluk heb ik inderdaad een tijdje medicijnen gebruikt. Op aanraden van de therapeut. Ja, dat kan ik me nu wel weer herinneren.

Maar waarom? Was er een speciale reden voor?

‘Misschien moet je ze weer nemen, mama. Want toen je die pilletjes had, ging het veel beter.’

‘Ik weet echt niet waar je het over hebt Lydia. Laten we maar gewoon wachten tot de storm voorbij is.’

Lydia kijkt me smekend aan. Wat ziet ze er opeens weer ontzettend jong uit; een klein meisje dat haar moeder terug wil. ‘Mama, ik ben zo bang voor die storm. Neem alsjeblieft die pilletjes. Ik weet waar papa ze bewaart, in de la op jullie kamer. Dat heb ik zelf gezien.’

De ladekast. De ladekast van Angus. Ik heb die andere laden nooit goed doorzocht. En hij had het door de telefoon over de onderste la. Ligt daar dan iets bijzonders in?

‘Oké,’ zeg ik. ‘Maar het wordt een beetje laat, wil je niet gaan slapen?’

‘Nee.’

‘Echt niet?’

‘Nee.’

‘Je mag wel in mama’s bed als je wilt?’

‘Nee!’

Lydia houdt Luipie nu heel stevig vast alsof ze bang is dat de wind hem uit haar armen zal rukken. En dat begrijp ik wel. De wind huilt als een stel wolven. We worden belaagd door het weer, door een enorm beest dat op de loer ligt, aan de deur rammelt, op zoek is naar een prooi. Het gaat nu al zes uur lang zo door en het zou nog wel eens dagen kunnen duren.

‘Ik wil Luipie mee in bed.’

Gelukkig. Godzijdank.

‘Natuurlijk. Kom, dan gaan we.’

Ik ben opgelucht. Als Lydia in bed ligt, kan ik die ladekast doorzoeken. En dat voortkankerende geheim voor eens en voor altijd ophelderen. Misschien dat we daarna door de ergste storm heen kunnen slapen. Als we wakker worden is de lucht hopelijk helder en strakblauw en zien we aan de overkant van Loch Hourn de glinsterende sneeuw op Knoydart. Ik zal Angus mijn verontschuldigingen moeten maken. Het is vreselijk wat ik heb gezegd, maar hij heeft me wel met Imogen bedrogen.

Wat zit er toch in die la?

Het is verbazend gemakkelijk om Lydia in bed te krijgen. We lopen vlug naar haar kamer, ze trekt haar kleren uit, schiet haar pyjama aan en kruipt weg onder de twee dikke dekbedden. Ik stop haar in, ze knijpt haar ogen dicht en houdt Luipie stevig vast. Ik geef haar een kus. Ze ruikt lekker, maar dat maakt me verdrietig. Nostalgisch.

De regen striemt tegen het raam. Ik sluit de gordijnen, zodat Lydia niet de weerspiegeling van haar dode zusje kan zien. Ik wil net het licht uitdoen als ze haar ogen weer opent en vraagt: ‘Mama, verander ik nou in Kirstie?’

Ik ga op de rand van haar bed zitten, pak haar hand vast en geef er een kneepje in. ‘Nee. Jij bent Lydia.’

Ze kijkt me aan, haar blauwe ogen staan vol vertrouwen maar ook wanhopig. ‘Maar mama, ik weet het zelf niet meer. Volgens mij ben ik Lydia, maar soms zit Kirstie ook in me en dan wil ze eruit, en soms zit Kirstie in het raam en soms is ze zomaar hier ergens, bij ons.’

Ik leg mijn hand op het zachte blonde haar van mijn dochter. Ik ga niet huilen. Laat de wind maar jammeren, dat is al hard genoeg. Ik hoor een vreselijke klap buiten, misschien dat een van de deuren uit de sponningen wordt gerukt. Misschien heb ik de boot niet goed vastgebonden. We zouden bij dit weer toch niets aan de boot hebben, we zouden alleen maar verdrinken.

‘Ga maar lekker slapen Lydia. Morgen is de storm voorbij, ik beloof het. En dan ziet alles er weer heel anders uit. Morgen kunnen we ergens anders naartoe gaan.’

Lydia kijkt me aan alsof ze me niet gelooft. Maar dan knikt ze en zegt: ‘Goed mama.’

‘Slaap lekker.’

Ik geef haar nog een kus en snuif haar geur diep op zodat ik die kan onthouden. Dan doe ik het licht uit en de deur dicht. Ik loop vlug naar mijn slaapkamer, pak het sleuteltje en open de onderste la van de kast. De wind rammelt aan de leistenen op het dak. Het klinkt alsof iemand iets over het dak sleept.

Alsof een gek probeert binnen te komen.

Daar. Allemaal doosjes met pillen.

Tricyclische antidepressiva.

Ik pak een doosje uit de la en draai het om. Mijn naam staat erop, Sarah Moorcroft. Het laatste is van acht maanden geleden. Ik herken de doosjes. En ik herinner me vaag dat ik er een pil uithaalde en in mijn hand hield. En innam. In de keuken van ons huis in Camden.

Het is dus waar: ik heb antidepressiva geslikt na het overlijden van Kirstie. En dat ben ik vergeten. Maar zo raar is dat niet, mijn dochter was overleden, ik was er verschrikkelijk aan toe.

Dan zie ik onder de doosjes medicijnen een brief liggen. Ik zie aan het briefpapier dat die van dokter Malone is. Mijn eigen huisarts. Hij is in de zestig en waarschijnlijk de laatste arts die nog echte brieven schrijft. Maar waarom is hij gericht aan Angus? Waarom heeft mijn huisarts een brief geschreven aan mijn echtgenoot?

Ik begin te lezen. De wind zwakt een beetje af tot een triest, vermoeid geruis.

De brief gaat helemaal over mij. Er staat in dat ik lijd aan een gecompliceerde rouwstoornis. Dat ik een ‘ernstig, aanhoudend schuldgevoel’ heb over de dood van mijn dochter.

Ik hou de brief met trillende handen vast en lees verder.

Het is duidelijk dat zij zich verantwoordelijk voelt of heeft gevoeld voor bepaalde aspecten van het ongeluk als gevolg van haar buitenechtelijke contact op die avond. Dat schuldgevoel is te zwaar voor haar, en dat is de oorzaak van dit situatie-specifieke geheugenverlies, dat wellicht permanent zou kunnen zijn. Het is een zeldzame maar niet onbekende vorm van Acuut Voorbijgaand Geheugenverlies. Ze zal zich bepaalde fragmenten goed kunnen herinneren en zich op basis daarvan een verkeerd beeld hebben gevormd, waarin de essentiële, meer persoonlijke elementen ontbreken.

Het is bekend dat deze vorm van geheugenverlies vooral voorkomt bij ouders die een kind hebben verloren, vooral wanneer er sprake was van betrokkenheid bij het overlijden. En wanneer het verdriet pathologische vormen aanneemt, zoals bij uw vrouw, dan is de tijd de enige remedie. De medicijnen die haar zijn voorgeschreven kunnen echter verlichting betekenen van de ergste symptomen zoals haar zwijgzaamheid en slapeloosheid. Zoals ik zei: mocht ze herstellen, dan zal ze zich naar alle waarschijnlijkheid niets van de gebeurtenissen kunnen herinneren.

Mijn advies is om dit te beschouwen als een zegen; jullie kunnen verdergaan, met een schone lei, en dat is noodzakelijk wanneer u, zoals u zegt, uw gezin wilt redden. Het is belangrijk dat u niets zegt over haar psychische stoornis, omdat dat een terugval zou kunnen veroorzaken en haar depressie zou verergeren. Het is van het grootste belang dat u hier alleen binnen de directe familiekring over praat, zoals u nu al doet. Wanneer zij dit uit welke bron dan ook zal vernemen, moet ernstig rekening worden gehouden met een mogelijke zelfdoding.

Dan wenst de huisarts Angus en mij nog het allerbeste en ondertekent de brief.

Buitenechtelijk contact?

De eerste contouren van een vage herinnering doemen in mijn hoofd op. Als adem die een koud glas beslaat. Ik denk aan de vreemde droom die ik had, waarin ik kaalgeknipt en naakt in de keuken lag. Daarna seks.

En toen ik wakker werd, was er dat intense schuldgevoel.

Ik schrik op door een regenflard en ik kijk met een ruk opzij naar het raam. Het is buiten aardedonker. En dat donker dreigt naar binnen te dringen.

Ik hoor hetzelfde geluid nog eens, alsof iemand heel hard en nadrukkelijk met zijn vingers trommelt. En dan hoor ik opeens een angstaanjagend schuivend geluid, keihard en metalig. De schuurdeur die uit zijn hengsels wordt gerukt? Het klinkt alsof alles tegen de vlakte gaat.

Donderend geweld op Dondereiland. Ik staar naar de medicijndoosjes. Er zitten nog een paar strips in. Ik zou een van de pilletjes kunnen nemen. Maar ik wil helder blijven, ik wil me herinneren wat er echt gebeurd is, hoe pijnlijk dat ook mag zijn.

En ik denk niet dat ik slaapmiddelen nodig heb. Ik ben uitgeput, ik wil het liefst in bed kruipen. En een gebed doen. Alstublieft, laat die storm vannacht uitrazen en morgen over zijn.

Buitenechtelijk contact?

Ik kleed me uit en kruip in mijn ondergoed in bed onder een stapel dekens, doe het licht uit en sluit mijn ogen. Terwijl de wind tegen de ruiten zweept, malen de gebeurtenissen van de afgelopen dag door mijn hoofd. Na een halfuur word ik door slaap overmand.

Ik word wakker van Lydia.

Ze staat als een vage gedaante naast mijn bed.

‘Ik ben zo bang, mama. De wind probeert steeds in mijn kamer te komen.’

Ik ben slaapdronken, ik kan bijna niet wakker worden. Het is nog erg donker en ik heb geen idee hoe laat het is. Misschien twee uur? Drie uur?

De wind gaat buiten tekeer en scheurt dingen kapot, de regen striemt nog steeds tegen de ruiten. Die kutstorm. Ik ben zo moe.

Ik steek mijn hand uit naar het vage silhouet van mijn dochter. En ik pak haar warme handje. Ik kan haar gezicht niet zien, dus ik weet niet of ze huilt. Haar stem klinkt wel beverig. Ik gaap en zeg: ‘Kom dan maar, kom maar bij mama in bed.’

Lydia kruipt er vlug in en nestelt zich tegen me aan, ik hou haar stevig vast en snuif de geur van haar haren op. We liggen gezellig als twee lepeltjes warm tegen elkaar aan en ik val getroost en bijna helemaal rustig weer in slaap.

Als ik wakker word, is het buiten nog steeds donker en huilt de wind onvermoeibaar om het huis. Onverzwakt. Spottend met mijn smeekbede. Ik kan het wel uitschreeuwen: Hou nou op! Ik wil zo hard schreeuwen als mijn vader. En als Angus.

Opeens realiseer ik me dat Lydia niet meer in bed ligt.

Maar ik zie nog wel de vorm van haar lichaam onder de dekens en de kuil in het hoofdkussen naast me.

Waar is ze gebleven?

Ik spring uit bed, doe mijn badjas aan, pak de zaklantaarn en ren op blote voeten de slaapkamer uit, via de koude, donkere woonkamer en door de gang naar haar kamer. Ik doe de deur open en schijn met de zaklantaarn naar binnen. Daar is ze, ze ligt in haar bed te slapen, in het zwakke schijnsel van haar twinkelende nachtlampje.

Precies zoals ik haar hier een paar uur geleden heb achtergelaten. Met Luipie in haar armen.

Het lijkt alsof ze nog steeds in dezelfde houding ligt. En alsof ze in elk geval vannacht niet uit bed is geweest. Het dringt opeens tot me door dat als Lydia naar mij toe zou zijn gegaan, ze in haar eentje door het aardedonkere huis zou moeten lopen. En dat zou ze nooit durven.

Ik voel een ijskoude steek van angst heel diep in mijn binnenste en ik raak buiten mezelf van paniek. Als Lydia sinds ik haar heb ingestopt niet uit bed is geweest, wie is er dan vannacht bij mij in bed gekropen? Wie was dat meisje? Hield ik Kirstie vast? Een geest? Een echte, levende, warmbloedige geest?

Het wordt me te veel. Ik ben inderdaad gek geworden, ik ben echt de gestoorde vrouw die pillen moet slikken om normaal te blijven. Ik kan het niet meer aan. Ik kijk op de kleine, vierkante wekker op Lydia’s nachtkastje. Het is nog niet eens zes uur. Pas over twee uur wordt het licht.

Dit kan zo niet langer. Ik voel me alsof ik aan de rand van een afgrond sta. Ik loop terug bij het licht van de zaklamp. Als ik door de eetkamer loop, is het daar nog veel kouder dan anders en ik voel dat er water op de vloer ligt. Het is zó koud dat de kou in mijn blote voeten bijt. Dan voel ik water op mijn schouders druppen. Voorzichtig richt ik de zaklamp omhoog.

Er is een enorm gat in het plafond geslagen; de leisteen is van het dak gewaaid en er is een balk afgeknapt die door het plafond naar beneden is gekomen. Door het gat zie ik de donkere stormlucht. De wind giert over het gat heen en de regen gutst naar binnen.

Dit is een ramp. Ik moet zorgen dat er iemand komt om ons te helpen.

Ik loop naar de vensterbank en neem de hoorn van de haak. Niets, de lijn is dood. Natuurlijk, alles gaat hier kapot. Mijn enige hoop is de boot, maar als ik door het raam kijk zie ik dat ook die kans verkeken is. De vuurtoren brandt nog wel, en als de lichtbundel over het eiland zwaait zie ik wat er is gebeurd.

Ik had gelijk met dat schurende kabaal. Dat was het hek van de vuurtoren. Het is losgerukt en de boot is weg, hij is losgeslagen en in de duisternis verdwenen.

Zelfs als we het enorme risico hadden durven nemen om bij dit weer in het donker de oversteek te maken, dan had dat niet gekund.

We zijn de boot kwijt. We hebben geen verbinding. We kunnen niemand bereiken, totdat het laagwater wordt en we naar Ornsay kunnen lopen. We zitten hier gevangen, Lydia en ik.

En wie hier nog meer is.

Dan hoor ik iemand zingen.

‘Roodborstje tikt tegen ’t raam, tik tik tik.’

Het komt uit de woonkamer. Ik loop op blote voeten door het koude water, maar ik ril van angst, niet van de kou.

Mijn overleden dochter is in de stikdonkere woonkamer aan het zingen.

‘Roodborstje tikt tegen ’t raam, tik tik tik.’

Ja, het komt uit de woonkamer. Ik leun tegen de vensterbank en probeer op de been te blijven. Dan haal ik diep adem, ik loop naar de woonkamer en schijn naar binnen. Daar zit ze, op de bank, in haar eentje in het donker. In haar pyjamaatje en op blote voeten. Het is Lydia. Denk ik.

Ze kijkt me aan en knippert tegen het felle licht. Hoe is ze hier gekomen? Haar gezichtje is wit en ze ziet er uitgeput uit. Ik loop naar de bank.

‘Kirstie is er weer,’ zegt ze. ‘Ze is in mijn kamer. Ik wil haar niet meer zien. Mammie, zorg alsjeblieft dat ze weggaat.’

Ik wil niets liever dan dat Kirstie weggaat. En misschien Lydia ook wel. Ik ben bang voor mijn beide dochters, voor de twee geesten in dit huis, de twee geesten in mijn hoofd; de IJstweeling, de twee zusjes die met elkaar versmelten.

‘Kom, dan gaan we naar mijn bed en kruipen we diep onder de dekens. De storm gaat straks wel liggen en het duurt niet lang meer voordat het licht wordt.’

‘Goed mama.’

Ze steekt gehoorzaam een handje uit, maar ik til haar op en draag haar naar de slaapkamer. Ik leg haar in het Admiraalsbed en daarna doe ik de deur dicht. Wat er verder ook in huis is: ik wil niet dat het hier binnenkomt.

Dan stap ik bij mijn kleine meisje in bed. Ze kruipt dicht tegen me aan en zegt: ‘Ik geloof niet wat Lydia zegt, mama. Ze zegt hele nare dingen.’

Ik luister nauwelijks, want het is alsof ik achter de deur een stem hoor. Wie is dat? Is dat Kirstie? Of Lydia?

Het is heel zacht, maar het lijkt alsof iemand Mama mama mama zegt.

Ik hoor iets anders, alsof er iemand aanklopt. Dat kan bijna niet door de wind komen. En dan hoor ik dat stemmetje weer.

Ze is het. Ik weet het zeker. Ze staat voor de deur.

Ik tril over mijn hele lichaam.

Ik druk mijn dochter dicht tegen me aan, knijp mijn ogen dicht en probeer alles buiten te sluiten: de wind, de regen, het lawaai, de stemmen. Ik wil dat alles ophoudt. Maar ik ben bang dat er aan deze storm en aan deze nacht nooit een einde komt, dat het altijd zo zal blijven en dat ik daar niks aan kan veranderen.

Mijn dochter slaat onder de dekens haar armpje om me heen en houdt haar gezicht dicht bij het mijne. Ik ruik haar adem in het donker: ze ruikt lekker, kinderlijk, onbedorven, alsof ze op iets zoets heeft gesabbeld.

Dan zegt ze: ‘Kirstie zegt dat het jouw schuld was. Dat jij bij die meneer was. En dat ze daarom is teruggekomen, om jou pijn te doen.’

Ik voel een ijskoude steek door mijn hart gaan.

‘Wat? Welke meneer?’

‘De meneer die op die avond bij jou was. In de keuken. Ik zag dat je hem zoende. Dus het was jouw schuld. Oma wist dat ook, maar ze zei tegen mij dat ik het tegen niemand mocht zeggen.’

En dan weet ik alles opeens weer. Dit is wat ik zo diep heb weggestopt. En dat heb ik gedaan omdat het schuldgevoel onverdraaglijk zwaar voor me was. Dit is waarom ik mezelf haatte, dit is wat ik met die medicijnen heb verdrongen.

Een paar weken geleden heeft de droom het me verteld. In die droom werd ik kaalgeschoren omdat ik me zo schaamde. Ik stond naakt in de keuken. Mensen keken naar me. Er was ook een man bij, die naar mijn naakte lichaam keek.

Toen ik wakker werd masturbeerde ik. Omdat het allemaal te maken had met seks. Maar geen seks met Angus, het was niet toen de tweeling nog maar zo klein was.

Het was later en het was iets heel ergs.

Angus zou die avond heel laat thuiskomen. Mijn ouders waren weg. En toen vroeg ik iemand om langs te komen. Een man die ik een paar maanden eerder in een havenkroeg in Instow had leren kennen. Ik vroeg het omdat ik met hem naar bed wilde. Ik verveelde me bij Angus. Ik wilde altijd vaker seks dan hij.

En ik was op zoek naar spanning, naar iets nieuws.

‘Mama?’

‘Stil maar lieverd, alles komt goed.’

Ik zoende hem in de keuken. Ik zat aan de keukentafel wijn te drinken met een man die ik leuk vond en met wie ik seks wilde, en ik zoende hem vurig over de tafel heen en dat hebben de meisjes gezien. Ik schaamde me en ik was een beetje aangeschoten, dus ik riep dat ze weg moesten gaan. Daarna zijn we in de logeerkamer op de eerste verdieping met elkaar naar bed gegaan.

Simon heette hij. Nu weet ik alles weer. Hij was jong en knap, hij werkte als bemanningslid op een jacht. Hij was jonger dan Angus, hij leek op de Angus van vroeger.

De herinneringen komen als een stortvloed terug. Het lijkt of de storm een blokkade in mijn hoofd heeft weggeblazen.

Nadat ik het met Simon had gedaan ging hij weg en ik viel in slaap, moe van de wijn en de seks. Er was niemand thuis, behalve de kinderen en ik. Maar toen ze voorzichtig op de deur van de logeerkamer klopten, riep ik opnieuw kortaf tegen ze dat ze weg moesten gaan en viel ik weer in slaap.

En toen werd ik wakker van een gil. En aan die gil hoorde ik wat ik had gedaan.

Ik rende naar boven en zag mijn dochter overstuur staan gillen. Om haar zusje. En door die gil drong de waarheid tot me door die zo onverdraaglijk was: dat ik ontrouw was geweest, voor de tweede keer, en dat ik daardoor niet goed op de kinderen had gepast. En dat dat mijn dochtertje het leven had gekost. Daarom loog ik tegen iedereen, de politie, de mensen in het ziekenhuis, Angus, iedereen, ik vertelde niets over die man, over mijn ontrouw en mijn onoplettendheid. Ik zei zelfs dat mijn dochter van het balkon op de eerste verdieping was gevallen in een poging om met die idiote leugen verwarring te zaaien en zo mijn schuld te verdoezelen. Omdat ik de waarheid niet aankon, werden mijn leugens de waarheid. Zelfs ik ging ze geloven. Voorál ik.

Maar zij wisten wat ik had gedaan, dat ik niet op mijn dochters had gelet, dat ik me die avond schaamteloos had gedragen. Angus wist het, mijn moeder wist het, de huisarts wist het. En ze hielden het stil, voor iedereen, zelfs voor de politie, om mij te beschermen.

Maar hoe wist mijn moeder het? En hoe is Angus erachter gekomen?

Misschien heeft mijn moeder iets gezien, misschien heeft mijn dochter het haar opgebiecht, of misschien heeft die man er in de kroeg over gepraat: Op de avond waarop dat meisje stierf, was ik met haar moeder. Het doet er nu niet meer toe. Ze hebben het ontdekt. Het was mijn schuld. Ik heb het gedaan. Ik was bij een andere man, alweer, en daardoor is mijn dochter gestorven. En sindsdien beschermen ze mij tegen de verschrikkelijke waarheid.

‘Het spijt me lieverd, het spijt me zo verschrikkelijk.’

‘Maar nu komt ze terug, mama, ze staat voor de deur.’

‘Kirstie?’

‘Nee, Lydie. Ze komt terug. Luister maar.’

De wind giert om het huis en de regen striemt tegen de ruiten, maar ik meen inderdaad mijn dode dochter te horen.

Laat me erin. Laat me erin. Jij hebt het gedaan. Je moet me binnenlaten.

Ik begin te huilen. Mijn dochter houdt me vast terwijl ik in bed lig te huilen en mijn andere dochter staat voor de deur.

Mama, ik ben weer terug, laat me erin, ik ben terug.

Ik geef mijn dochter een kus op haar voorhoofd en ik vraag: ‘Ze is eraf gesprongen hè?’

Mijn dochter staart me aan, met die grote blauwe ogen die zo op de ogen van haar oma lijken. Ze antwoordt met trillende stem: ‘Nee mama. We wilden naar beneden klimmen, vanaf het hoogste balkon. Naar het balkon van de andere kamer, die kamer waar jij was. Want we wilden kijken waarom papa er niet was. We durfden de deur niet open te doen omdat jij tegen ons schreeuwde, maar Lydie wilde toch kijken, door het raam, of jij daar was met die meneer. En toen… toen probeerde ze naar beneden te klimmen en toen klom ik ook naar beneden en toen pakte ze mij vast mama. Ze pakte me vast omdat ze viel, en ze trok zo hard dat ik ook bijna viel, dus toen…’ Ze snikt en haar ogen staan vol tranen. ‘Toen duwde ik haar weg, mama! Ze viel helemaal naar beneden, en dat was mijn schuld. Jij vond haar altijd liever, en ik heb haar van me af geduwd omdat ik anders ook ging vallen.’

De tranen stromen over haar wangen.

‘Dus toen viel ze, mama, ze viel. En dat kwam door mij, ik duwde haar weg omdat ze mij naar beneden trok.’

Ik ben sprakeloos. Mijn schuldgevoel is nu bevestigd. Meer valt er niet te weten.

Mijn dode dochter staat voor de deur. Schuldloos en beschuldigend. Ik moet haar duidelijk maken hoe erg het me spijt, op de enige manier die ik weet. Dit is het dus. De timing is perfect. Ik stap uit bed en schiet mijn kleren aan.

Lydia kijkt in het halfduister naar me. De tranen drogen op haar wangen op. Ik hurk naast het bed en streel de mooie blonde haren uit haar verdrietige gezichtje. ‘Lieverd,’ zeg ik. ‘Je moet je niet schuldig voelen. Het was allemaal mijn schuld.’

‘Maar het komt niet goed meer, hè mama? Of wel?’

‘Nee. Het spijt me zo verschrikkelijk. Het was echt niet jouw schuld, schat. Jullie waren gewoon aan het spelen. Het kwam door mij. Door wat ik deed die avond ben jij in de war geraakt, daardoor ben je al zo lang in de war.’ Ik haal diep adem en geef haar een kus op haar voorhoofd. ‘En daarom moeten we hier nu weggaan, nu meteen.’

‘Nu? Maar het is nog veel te donker, mama!’

‘Dat hindert niet lieverd, ik heb een zaklantaarn.’

‘Maar de storm dan? En het is zo donker…’

‘Dat is niet erg, ik ben bij je. Om zes uur is het laagwater. We kunnen best in het donker oversteken, we zijn er zo.’

Lydia kijkt vanuit het bed naar me. Haar denkrimpel verschijnt weer en ze wrijft de laatste tranen uit haar ogen. Als ze nu opnieuw gaat huilen kan ik het vast niet, het verschrikkelijke wat ik van plan ben. Ik moet dus snel zijn.

‘Je mag nooit vergeten dat ik altijd heel veel van jullie heb gehouden. Van jullie allebei.’

Ze blijft even stil. Dan zegt ze: ‘Het spijt me dat ik ben gevallen mama. En dat ik probeerde naar beneden te klimmen om te kijken wat je deed. Het spijt me dat ik aan Kirstie trok…’

‘Wat?’

‘Het spijt me dat ik ben gevallen, mama. Dat ik dood ben gegaan.’

Ik geef haar nog een kus. ‘Dat geeft niet Lydie, het kwam allemaal door mij. Door niemand anders. Maar ik hou nog steeds van je.’ Ik pak haar handje. ‘Maar nu wordt het tijd om weg te gaan, dan gaan we je zusje zoeken en dan zijn we weer samen.’

Ze knikt langzaam. Ze stapt uit bed en we lopen hand in hand naar de deur. Haar kleren liggen in de woonkamer; ik help haar om haar laarzen en haar roze jas aan te trekken, die ik helemaal tot bovenaan dichtrits. Dan trek ik mijn jas en mijn laarzen aan.

We lopen in het donker over de natte vloer van de eetkamer naar de sombere keuken. De regen drupt door het dak. De zware storm vernielt alles, het is tijd om hier weg te gaan.

Ik hou Lydia’s handje stevig vast, ik doe de buitendeur open en dan lopen we het donker in, recht in de razende storm en de ziedende regen.

Waar alles zo koud is als ijs.

27

angus ritste zijn regenjack dicht, maar toen realiseerde hij zich dat hij veel meer lagen kleren aan moest trekken als hij echt door de kou en de regen en het donker de slikvelden over ging steken.

Hij was zo dronken dat hij niet meer goed kon nadenken. Hij trok zijn jas weer uit, ging op het bed zitten en luisterde naar de fluitende wind rond de Selkie. Het geluid deed hem denken aan het gegil van kinderen die spoken nadoen.

Het klonk erg overtuigend.

Nog één borrel.

Hij reikte naar de fles, gooide die bijna omver, en schonk zichzelf nog een glas Ardbeg in. De kruidige, aardse whisky brandde in zijn keel en zijn gezicht vertrok toen hij een slok nam.

Hij stond op en trok nog een trui en een vest aan. Daarna deed hij zijn regenjack en zijn schoenen aan en strikte ze met moeite dicht. Het waren goede, waterdichte wandelschoenen, maar waarschijnlijk waren ze niet bestand tegen het koude water op de slikvelden van Torran. Hij zou gruwelijk nat worden. Maar daar kon hij wel tegen, zolang het hem maar lukte er te komen, ongezien in het donker. En hij kon doen wat hij van plan was. Zijn dochter redden.

Angus was de enige die al op was. Hij deed de voordeur van de Selkie open en liep naar buiten, de duisternis en de razende storm in.

Een paar lampen aan een draad zwaaiden woest heen en weer in de wind. De vuurtoren van Torran knipperde in het duister.

Hij ging op weg, liep de pier af en toen over het kiezelstrand en de modder in de richting van Salmadair. De kou drong langs zijn hals en de regen leek op de weidse, eindeloze vlakte nog feller.

Ging hij wel de goede kant op? De zaklantaarn was zwaar in zijn verkleumde handen. Hij had zijn hoofdlamp ook mee moeten nemen, stom om dat niet te doen. Hij was erg dronken en maakte basale fouten. Fouten die hem hier op de slikvelden fataal konden worden.

Toen hij naar links keek meende hij opeens twee donkere vormen te ontwaren in de duisternis. Zwart dat zich aftekende tegen grijs. Dat moesten wel boten zijn. Maar toen klonk het gekreun van de wind in de naaldbomen van Camuscross en leek het of hij Beany hoorde, die nog steeds verdwaald was en jankte.

‘Beany?’ Hij kon er niks aan doen, hij was dol op die hond. ‘Beany? Beano!’

Hij riep in het niets. En stond nu al tot zijn enkels in de modder. Hij was dronken, straks verdwaalde hij nog en zou hij in grote moeilijkheden komen.

Angus trok zijn voet uit de zuigende blubber en liep door, wanhopig optornend tegen de bitterkoude wind en de regen. Hij zag de vuurtoren niet meer. Hij was verdwaald. Was hij langs de verkeerde kant om de baai gelopen? Liep hij in de richting van de plek waar hij bijna was verdronken toen hij Beany probeerde te redden?

Daar!

Liep daar iemand? Hij wist zeker dat hij iemand zag. Misschien zelfs wel twee mensen, een volwassene en een kind. Ze liepen allebei ineengedoken tegen de harde wind in. Maar waarom zouden hier mensen lopen over deze verschrikkelijke moddervlakte, in het donker vlak voor zonsopgang?

Het konden alleen maar Sarah en Kirstie zijn. En nu hoorde hij zijn dochter zelfs, ze riep hem! De stem die meegevoerd werd op de wind kende hij maar al te goed. Papa papa papa!

Papa.

Ze riep hem, smekend. Maar zag hij haar nu echt?

Daar waren de rotsen van Salmadair, iets lichter in het donker. Kirstie en Sarah konden alleen maar daar op Salmadair zijn, hij hoefde alleen naar ze toe te lopen en te zorgen dat ze veilig aan de vaste wal kwamen.

‘Lieverd, ik kom! Hou vol!’

Papa.

Angus bleef staan en tuurde in het donker. De gestaltes waren nu helemaal verdwenen. Hier en daar kronkelden dichte mistflarden, als zwakke plekken in ijs. Misschien had hij het zich verbeeld? Misschien kon je daar helemaal niet oversteken. Hij kon zich ook helemaal niet voorstellen dat ze daar naartoe zouden gaan. Waarom zouden Sarah en Kirstie in dit afschuwelijke weer naar buiten gaan? Het had toch geen enkele zin om dat risico te nemen?

Maar die stem dan?

Misschien was dat gewoon de wind geweest die over de vlakte gierde. Ja, het was mogelijk dat hij een kind of een hond had gehoord, maar het was veel waarschijnlijker dat het alleen de wind was. Hij werd misleid door zijn angst en zijn wanhoop.

Hij boog zich voorover tegen de storm en ploeterde voort. Hij gleed uit, naar links, en zakte met zijn hand weg in de dikke modder, die aanvoelde als nat cement. Alsof hij daar zijn handafdruk in achterliet. En opeens zakte hij met zijn rechtervoet in een diepe plas ijskoud water.

Angus schrok en trok snel zijn zware, kletsnatte schoen uit het water. Kwam de vloed nu al opzetten? Nee, dat kon niet. Maar hoe lang was hij hier nu al? Hij had geen idee meer van de tijd, hij was moe en nog steeds dronken, gedesoriënteerd door het donker en de storm. De regenflarden en de mist waren zo ondoordringbaar dat hij het licht van de vuurtoren niet eens meer kon zien.

Of was het daar, dat vage geknipper in het grijs, als iets dreigends onder water, als iets ergs op een röntgenfoto.

De mist trok heel even op.

Daar! Dat was beslist de vuurtoren. En die was helemaal niet meer zo ver. Hij was al bijna om Salmadair heen. Als hij eenmaal bij het verhoogde pad was, zou het een stuk gemakkelijker gaan.

Maar nu zag hij alweer iets vaags bewegen in het donker, een kleine gestalte, deze keer maar één. Een donkere vlek, die vreemd bewoog, heen en weer schoot, eerst naar links, toen naar rechts. Heel snel. Niet als een kind. Misschien een hond? Was dat Beany? Maar toen bewoog de gedaante niet meer. En verdween.

Hij klom met veel moeite op een rotsblok, maar daar was de mist nog dichter.

Wat het ook was geweest, het was verdwenen. Wel zag hij nu duidelijk het licht van de vuurtoren. Hij liep door, over de rotsen en de kiezels, naar het verhoogde pad. Het waaide nog steeds hard en de regen sloeg in zijn gezicht, maar in het licht van de vuurtoren zag hij elke negen seconden hoe hij moest lopen.

Omhoog, omhoog, omhoog.

Eindelijk was hij op het eiland. In het huis brandde een zwak licht. Was dat in de slaapkamer? De slaapkamer van Sarah en hem?

Hij liep gebukt tegen de wind in het pad af. De keukendeur stond open en klapperde hysterisch.

Waarom had Sarah de deur open laten staan, met dit weer?

Hij liep naar binnen. De vloer was nat, overal stond water. In het licht van zijn zaklamp zag hij hoe dat kwam: er zat een enorm gat in het plafond van de eetkamer en er stak een stuk balk doorheen.

‘Kirstie?’

Hij schreeuwde boven het gehuil van de wind uit.

‘Kirstie! Sarah! Lydia! Ik ben het!’

Niets. Geen antwoord. Het huis was verlaten. Waren ze weggegaan? Waren dat de twee gestaltes die hij op de slikvelden meende te ontwaren? Had hij daarnet zijn vrouw en dochter gezien?

‘Lydia!’ Hij probeerde het nog een laatste keer. ‘Sarah!’

Weer geen antwoord. En de slaapkamer? Daar had hij licht zien branden. Hij rende door de eetkamer, duwde de deur open en keek de kamer rond, naar het bed, de stoel en de muur, waar de Schotse krijger met zijn hand naar het kruisbeeld reikte.

De kamer was verlaten. Het licht brandde en het bed was beslapen. Maar degene die erin had geslapen was weg.

Er was niemand meer in huis. Hij was ze kwijt. Ze zouden allebei kunnen omkomen op de slikvelden.

Toen hoorde hij de stem. Vanuit het andere einde van Torran Cottage.

‘Ik ben er nog! Ik ben hier!’

Een halfjaar later

28

de eerste mooie dag van de zomer. Het is een erg nat voorjaar geweest, met eindeloze dagen van grijs, regenachtig weer. Maar nu tintelt de lucht, en de heuvels van Knoydart aan de overkant van de Sound schitteren in de zon.

Sgurr an Fhuarain, Sgurr Mor, Fraoch Bheinn.

Als we dichter bij Torran komen, kijk ik naar de vuurtoren. Het hek is gerepareerd, dat heb ik al van Molly gehoord. En er wordt nog meer gedaan: ik zie stapels bakstenen en hout en een paar kruiwagens. Het is weekend, dus onze bouwvakkers zijn vrij.

We leggen de nieuwe boot op het strand. Ik steek mijn hand uit, maar Kirstie zegt: ‘Nee, ik kan het nu zelf.’

Ze klimt uit de boot. Samen lopen we over het met heide begroeide pad naar de keukendeur.

Als ik die opendoe, lijkt het alsof het huis uitademt. Alsof het met ingehouden adem op me heeft gewacht.

Maar dat is alleen mijn verbeelding. Het is alleen tocht, door het gat dat nog in het dak zit. Deze dunne plek is dunner dan ooit en wordt door de wildernis heroverd.

‘Wat is het hier koud,’ zegt Kirstie.

Ze heeft gelijk. Het is een warme dag, maar Torran Cottage is nog steeds niet warm te krijgen.

Samen lopen we door het huis. Tot nu toe is er vooral aan de buitenkant gewerkt; binnen is het nog net als in die laatste nacht. In de eetkamer is het een puinhoop, de balk steekt nog steeds door het plafond, als het bot uit een gruwelijke wond. Kirstie kijkt om zich heen.

‘Wat een rommel!’

Dit is de derde of vierde keer sinds de storm dat ik hier met tegenzin naartoe ga. Ik probeer de trauma’s van het verleden te verwerken, maar als ik hier ben, komt het allemaal weer terug. Torran Cottage werkt me op de zenuwen. Ik hou het hier steeds niet langer dan een uur uit.

Want de herinneringen aan die nacht en aan die laatste tocht door de woeste storm, raak ik maar niet kwijt.

‘Waar wacht je op?’

Kirstie trekt ongeduldig aan mijn mouw. Ik glimlach en probeer niet te laten merken hoe akelig ik me voel.

‘Nergens op lieverd, nergens op. Kijk jij maar of er nog ergens speelgoed van je ligt, misschien zijn we hier nu voor de laatste keer.’

Ze rent door de gang naar haar kamer.

Ik doe de deur naar de woonkamer open. En ik probeer het verdriet en de angst van me af te zetten en een verstandige, verantwoordelijke ouder te zijn. Want ik sta er nu alleen voor.

Als de renovatie klaar is, verkopen we het eiland.

Josh en Molly hebben hun perceel bouwgrond op Tokavaig verkocht en het geld geïnvesteerd in Torran. Met dat geld wordt het vuurtorenwachtershuis gerenoveerd. De helft wordt afgebroken; door de stormschade hoefden we daar ironisch genoeg geen vergunning voor aan te vragen. Volgend jaar is de verbouwing af. We hopen het eiland voor minstens twee miljoen te verkopen, de winst verdelen we onder elkaar.

Dan hoeven Kirstie en ik ons geen zorgen te maken over geld. Dan is alles financieel in orde. Financieel wel.

Het huis fluistert als de wind door het gat in het dak waait. Ik ga vlug naar de slaapkamer, waar het Admiraalsbed nog staat. Ik kijk naar de spiegel. Dat die hier achter is gebleven heeft een goede reden: ik wil hem niet. Ik heb er te veel verontrustende herinneringen aan uit die tragische weken.

Wat een waanbeelden hebben we alle drie gezien in de maand dat we hier op Torran woonden! Misbruik, moord, het waren leugens die we voorgespiegeld kregen. Of misschien zijn we juist wel door een vreemde transparantie zo in verwarring geraakt, we zagen het ene kind door het andere, maar dan vervormd, verwrongen, zoals dingen die je door een laag ijs ziet.

Onze arme Lydia is gevallen. Ze is gevallen toen ze van het bovenste balkon naar beneden klom omdat ze wilde zien wat haar moeder deed. Kirstie duwde haar van zich af om te voorkomen dat ze zelf zou vallen. Maar dat was geen moord.

Ik onderdruk een rilling van schuldgevoel en spijt.

In de slaapkamer hier op Torran is het nog kouder dan in de woonkamer. De Schotse krijger heft zijn hand op, ga weg, ga weg! Ik gehoorzaam maar al te graag. Als ik weer in de gang ben, komt Kirstie op me af gehuppeld. Ze heeft haar blauwe legging en een spijkerrokje aan. Haar lievelingskleren.

‘Heb je alles wat je mee wilt nemen?’

‘Ik heb maar één ding gevonden. Onder het bed.’

‘Wat dan?’

‘Desmond de draak.’

De kleine speelgoeddraak.

‘Maar ik weet niet of ik die wel mee wil nemen.’

Ze pakt het plastic draakje uit haar One Direction-rugzak. Ik stop het in mijn zak, maar ik zou het liever willen weggooien, alsof het giftig is.

Kirstie is ook eigenlijk al te groot voor zulk speelgoed, ze is acht. Ze heeft nog maar een paar kinderjaren voor de boeg en daar wil ik het beste van maken. We hebben nu een fijn, degelijk huis in Ornsay en Kirstie zit op een uitstekende school in Broadford. Het is wel twintig minuten rijden, maar dat vind ik geen probleem. Het zou een idioot idee zijn geweest haar weer naar Kylerdale te laten gaan.

Gek genoeg heeft ze nu wel vrienden in het dorp, kinderen die haar nog van Kylerdale kennen. En ze is populair. Het meisje dat iets bijzonders heeft meegemaakt. Kirstie is altijd al levendiger geweest dan Lydia.

‘Ik heb ook nog iets van Beany gevonden.’

‘Echt?’

Ze kijkt weer in haar rugzak en haalt er een plastic bot uit. Een van Beany’s speeltjes.

‘Dank je, dat zal Beano leuk vinden.’

We hebben Beany achtergelaten in de pub, waar hij door Gordon en de andere cafébezoekers wordt verwend. Het is een wonder dat hij nog leeft. De dag na de storm dook hij ineens op bij de Selkie: hij liep modderig, rillend en ijskoud over de pier, als het spookbeeld van een verzopen hond. Maar hij heeft er wel iets aan overgehouden. Hij wil niet meer naar het eiland; als ik hem in de boot probeer te zetten of met hem over de slikvelden wil gaan, kruipt hij jankend in elkaar.

Ik stop Beany’s speelgoedbot in mijn zak. Kirstie en ik gaan samen naar buiten en doen de keukendeur achter ons dicht. Over een tijdje trek ik deze deur voor de allerlaatste keer achter me dicht, als we het eiland hebben verkocht.

En dat vind ik best.

Ik zal altijd vol bewondering naar de indrukwekkende schoonheid van Torran kijken, vanuit een stoel op het terras van de Selkie. Maar ik vind het niet erg om die schoonheid op afstand te houden. Torran heeft ons verslagen met zijn stormen en zijn ongedierte, met zijn donderende windvlagen vanuit Ardvasar over de Sound.

Als we naar het strand bij de vuurtoren lopen, hou ik Kirsties hand heel stevig vast. Alsof het eiland zou kunnen proberen haar hier te houden.

‘Oké Kirstie-lief. We gaan naar huis.’

‘Je moet me niet zo noemen, noem me gewoon Kirstie!’

Ik maak het touw los en we stappen in de boot. De buitenboordmotor slaat na een paar pogingen aan.

Kirstie zit achterin en neuriet haar lievelingsliedje. Een of andere popsong, geloof ik. Ik zucht met nauwelijks verholen opluchting als we het eiland achter ons laten. Afgezien van onze pruttelende motor is het heel stil. Een paar meter verderop zien we een grijze zeehond.

Mijn dochter kijkt naar de zeehond en glimlacht. Typisch Kirsties glimlach: parmantig, een beetje ondeugend, levendig. Het gaat al een stuk beter met haar. De therapie heeft haar goed gedaan. Ze heeft niet meer het gevoel dat Lydia’s dood haar schuld is, daar hebben we haar van kunnen overtuigen. Dat ik haar zo in de war heb gebracht over haar identiteit is een ontstellend grote fout geweest. Ik hoop dat ik mezelf dat op een dag kan vergeven.

De zeehond is weg. Kirstie draait zich om. Opeens betrekt haar gezichtje en ze krijgt een duistere, geëmotioneerde blik in haar ogen.

‘Wat is er lieverd?’

Ze kijkt langs me heen, naar Torran.

Dan zegt ze langzaam: ‘Lydia was teruggekomen hè?’

‘Ja. Heel eventjes.’

‘Maar nu is ze weg en ben ik weer Kirstie. Toch?’

‘Ja,’ zeg ik. ‘Jij bent Kirstie. En dat ben je ook altijd geweest.’

Ze zwijgt een tijdje. De buitenboordmotor ploegt door het water. Dan zegt ze: ‘Ik mis mama. En Lydie.’

‘Weet ik. Ik mis ze ook, lieverd.’

En dat is waar. Ik mis ze elke dag. Maar het is zoals het is en gelukkig hebben we elkaar.

We hebben nog steeds geheimen, die misschien nooit zullen worden onthuld. Kirsties geheim is de nacht van de storm; ze heeft me nooit verteld wat er toen precies is gebeurd en wat die laatste nacht in het huis werd gezegd. Ik vraag er allang niet meer naar omdat ik haar niet van streek wil maken. Waarom zou ik? Wat heeft het voor zin om dat allemaal weer op te rakelen?

Ik heb haar evenmin de waarheid over haar moeder verteld.

Toen ik Kirstie ineengedoken in het huis op Torran aantrof, had ze duidelijk geen idee waar haar moeder was. Ik zocht het hele huis af, op zoek naar een aanwijzing. Toen eindelijk het grijze ochtendlicht aan de hemel boven het vasteland verscheen, kwamen Josh en Gordon ons met Gordons bootje ophalen en brachten ons naar het warme, veilige huis van Josh.

En al voordat de zoekactie op touw was gezet, kregen we bericht over Sarah.

Haar lichaam dreef voor de kust bij Camuscross en werd gevonden door een visser. De politie ging meteen op onderzoek uit op Torran. Ik liet ze begaan en probeerde Kirstie en mezelf af te schermen voor de pers en de rechercheurs.

De politie kwam al snel tot de conclusie dat Sarah om de een of andere reden, misschien in een merkwaardige poging om hulp te gaan halen, naar buiten was gegaan. Dat ze in het donker was gevallen en in de modder was blijven steken en was verdronken. Het lag zo voor de hand. Het moest wel een ongeluk zijn geweest.

Maar was het dat wel? Een uitspraak die ik bij de Freedlands heb gehoord blijft steeds door mijn hoofd spoken. Liefde is een vorm van zelfmoord. Misschien wilde Sarah bij haar overleden dochter zijn. Of misschien was haar schuldgevoel onverdraaglijk geworden na wat ze in de onderste la van mijn kast had gevonden. Op de avond waarop ik Kirstie vond zag ik dat de brief geopend naast de kast op de grond lag. Ik heb hem vernietigd.

Ik zal me altijd blijven afvragen hoe het kan dat ze haar dochter in het huis achterliet. En of ik op die nacht toen ik naar Torran liep echt twee gestaltes in de mist heb gezien.

Ik zal er nooit een antwoord op krijgen. Er zijn wel aanwijzingen, maar daar zal ik Kirstie nooit iets over vertellen. Mijn hele leven niet.

Toen Sarahs lichaam werd gevonden in het water hield ze de mouw van Lydia’s roze jas in haar hand geklemd.

En toen de lijkschouwer haar onderzocht vond hij een paar dunne, blonde haren tussen haar dichtgeknepen vingers, alsof ze in haar laatste ogenblikken wanhopig haar kind probeerde vast te grijpen om haar te redden van de verdrinkingsdood.

Kirstie kijkt naar het zuiden, naar Mallaig: ik zit met mijn rug naar Torran Island.

Het is een mooie, rustige dag, begin juni. De lucht weerspiegelt in het stille zeewater. Toch komt er nog een koude windvlaag vanuit de prachtige heuvels.

Sgurr an Fhuarain, Sgurr Mor, Fraoch Bheinn.

Woord van dank

Mijn dank gaat uit naar Joel Franklyn en Dede MacGillivray, Gus MacLean, Ben Timberlake, en in het bijzonder naar Angel Sedgwick, voor hun hulp bij mijn research voor dit boek.

Iedereen die de Binnen-Hebriden kent zal snel in de gaten hebben dat er een zeer sterke overeenkomst is tussen ‘Eilean Torran’ en het werkelijk bestaande Eilean Sionnach, bij Isleornsay, op Skye. Dat is geen toeval: het idee voor dit boek komt voor een gedeelte voort uit de vele bezoeken die ik in mijn leven aan dat prachtige getijdeneiland heb gebracht, en het verblijf aldaar in het witgepleisterde huis aan de voet van de vuurtoren. Alle gebeurtenissen en personen in dit boek zijn echter volledig fictief.

Voor hun redactionele werk bedank ik Jane Johnson, Helen Atsma, Kate Stephenson en Eugenie Furniss: zonder hun aanmoedigingen en wijze adviezen zou dit boek er nooit zijn gekomen.

Ten slotte ben ik dank verschuldigd aan Hywel Davies en Elizabeth Doherty, zij zetten me op het spoor dat uitgroeide tot een idee: een tweeling.