Het wapen van Amby






























































































































































ONTDEK AMBY, HAAR RIJKE HISTORIE, HAAR BEWONERS, HAAR CULTUUR EN BEZIENSWAARDIGHEDEN



Inleiding

Middels deze website wil ik u gaarne bekend maken met de wijk Amby, haar rijke histo-
rie, haar bewoners, hun cultuur, bezienswaardigheden, prachtige omgeving en met een up
to date agenda over alles wat er in Amby te doen is.

Er wordt wel eens beweerd dat Amby het oudste dorp van Nederland is, want de geschie-
denis van Amby gaat ver terug, zelfs duizend jaar voor Christus.
Opgravingen hebben aangetoond dat er sindsdien vrijwel onafgebroken bewoning is ge-
weest. In de Middeleeuwen komt de naam Amby voor het eerst in schriftelijke bronnen
voor uit de twaalfde eeuw bij de overdracht of schenking van goederen.
Enkele kasteeltjes en grote hoeven en hun bewoners namen een bijzondere plaats in de bij
de toen overwegend rooms-katholieke- en van de landbouw levende gemeenschap. In de
strijd om de vesting Maastricht werd het dorp regelmatig betrokken bij oorlogshandelin-
gen, met zware gevolgen voor de bevolking, huizen en gewassen.
De Walburgakapel heeft al deze woelingen doorstaan tot 1866, toen zij moest plaatsma-
ken voor een geheel nieuwe kerk.
Na de Franse tijd, toen Amby een zelfstandige gemeente werd, gingen de ontwikkelingen
voor het dorp snel. Een voortdurende groei van de bevolking in Amby en de vraag naar
woonruim door de stad Maastricht, maakte dat de gemeente Amby op 1 juli 1970 door
Maastricht werd geannexeerd.
Bijna dertig jaar later behoort Amby tot een van de snelst groeiende stadswijken van
Maastricht met circa zesduizend inwoners en het meest aantal verenigingen.

WAAR LIGT AMBY? Amby ligt in Zuid-Limburg en ten noord-oosten van Maastricht
(Wijk 25), welk enerzijds wordt begrensd door Rothem-Meerssen en autosnelweg Maas-
tricht-Heerlen (A79) en anderzijds door Berg en Terblijt en de wijk Scharn.

kaart

Foto: De plaats waar Amby ligt, staat met een dikke punt
en pijl op de kaart aangegeven.



DE NAAM "AMBY" Het dorp Amby wordt in de oude geschriften ook wel Ambe, Ambey, Ambeia, Ammij en in de Maastrichtse volksmond ook wel Amie
genoemd.
Archeologische vondsten die wijzen op een eerste nederzetting, dateren van duizend
jaar voor Christus. Over de oorsprong van de naam lopen de meningen uiteen. De
naam zou afkomstig zijn van Ambiorix, de stoere aanvoerder der Eburonen, die in de
eerste eeuw voor Christus in deze contreien strijd leverde tegen Julius Caesar. De
stad Tongeren richtte in de negentiende eeuw op de Grote Markt een standbeeld voor
hem op.
Het Keltische woord voor omheining, ambi, klinkt echter aannemelijker als het om
aanduiding voor een pre-Romeinse nerderzetting. Volgens een andere theorie gaat
een afleiding van het Latijnse werkwoord ambire, dat niet alleen rondtrekken, maar
ook omheinen betekent. Een groep rondtrekkende heidenen of zigeuners zouden
zich hier hebben gevestigd. Omheinen wijst ook op een bevolking die met landbouw
en veelteelt in haar onderhoud voorzag; zij had immers een vaste woonplaats gekozen.
Uit akten en scheepsbrieven is bekend, dat Amby gedurende vele eeuwen, zelfs tot
in de twintigste eeuw, een agrarische gemeenschap was. Nog steeds wijst de naam
van de Ambysche vereniging "De Sjlaaimetten" en die van de Carnavalsvereniging
'De Sjlaaibök' in die richting. In het latijn kennen we dan ook nog het woord ambivium,
dat staat voor een kruispunt van twee wegen; het Griekse woord ambe tot slot, bete-
kent een berghelling of een hoogte. Dit kan betrekking hebben op de steilrand van
het Maasterras of op de helling naar de hoogte in de richting van de Ambyerhei. Der-
gelijke verklaringen zijn echter zeer twijfelachtig; zekerheid over de naam bestaat er
dus helaas niet.

AANTAL INWONERS Het inwonersaantal heeft met de komst van de nieuwbouw
in Amby de laatste jaren een behoorlijke vlucht genomen en ligt tussen de 6000 en 6500.

HET WAPEN Het wapen van de gemeente Amby, zoals linksboven staat afgebeeld,
toegekend bij koninklijk besluit van 26 oktober 1895, met (heraldisch) links een dubbel-
staartige en gekroonde leeuw (wapen van de heerlijkheid Valkenburg), en rechts Sint Wal-
burgis, gekleed als Benedictines, met in de hand een staf en het kruikje met wonderolie.

TAAL Daar de voertaal in Amby, die bij het onderwijs en in het officieel verkeer, het ABN (algemeen beschaafd/bruikbaar Nederlands) is, spreken veel bewoners ook het Ambynees- of het Maastrichts dialect. Het Ambysche dialect wijkt in bepaalde woorden en toonaard iets af van het Maastrichts dialect. Zo zegt men bijvoorbeeld in het Maastrichts dialect tegen de Nederlandse woordjes sla en vla: 'slaoj' en 'vlaoj'; in het Ambynees is dit 'sjlaai' en 'vlaai'.
De Ambyse carnavalsvereniging De Sjlaaibök maakt, uit traditioneel oogpunt, bij haar aktiviteiten uitsluitend gebruik van het Ambysch dialekt en ziet hierin vooral de noodzaak dat te beschermen, te behouden en te koesteren.
Zo heeft Amby een eigen volkslied en wordt jaarlijks een eigen carnavals-sjlager gekozen.
Het bekende gezegde: "In Amie kin alles" is een uitspraak van wijlen Jef Smeets (alias Pitsje) welke hij bezigde tijdens het annexatiefeest, later door pastoor J.Van den Asdonk herhaalde malen werd aangehaald en sindsdien in Amby een algemeen begrip is dat vaak te pas en soms te onpas wordt gebruikt.

leesplankje
Foto: 'Amies leesplenkske' ontworpen door Wim Veltman en
in 1987 uitgegeven door het feestcomité 3 x 11 jaor C.V. "De Sjlaaibök".






Op 24 augustus 2001 werd aan de 'Website van
Amby' de Zilveren Award toegekend.




Op 30 juli 2002 werd aan de 'Website van
Amby' de Bronzen Award toegekend.




Op 27 april 2003 werd aan de 'Website van
Amby' de Gouden Award toegekend.


WEBSITE-BEHEERDER: Wim Volders


PUBLICATIE, VORMGEVING EN OPMAAK: Wim Volders.
Technische realisatie: Peter Geelen

Deze website is tot stand gekomen dankzij: de verkregen toestemming van Wim
Mes en Habbo Veldman tot overname van teksten en illustraties uit het boekje
Maastrichts Silhouet (47), het foto- en documentatiecentrum van Jacques Keijmis
en foto's van Arno Keijmis, Ed Sabel, Sandor Veldman en Wim Volders.




Wegens zijn kindvriendelijkheid werd op 18 januari 2002 aan deze website het
'Webaapje' toegekend.



Met nadruk wijs ik u op het feit dat de inhoud en onderhoud
van deze website voort komt uit een hobby en dus niet beroeps-
matig wordt bijgehouden.
Wim Volders.



Pagina het laatst bijgewerkt op: 13 maart 2004. 14:00:12.